نگارنده چند سالی است که از قبرستان‌های قدیمی ایران بازدید می‌کنم و در این مدت سعی کرده‌ام چگونگی ساخت مقبره‌ها و نمادهای حک شده بر روی آن‌ها را از جنبه مردم‌شناسی بررسی کنم. اما آن‌چه در این نوشتار می‌آید مربوط می‌شود به بخشی از این قبرستان‌ها که مزارهایی به شکل سنگ‌افراشته دارند.

در بسیاری از نقاط ایران قبرستان‌هایی دیده می‌شوند که مزارهایشان دارای سنگ‌افراشته‌هایی است که در عین شباهت‌های نسبی، تفاوت‌هایی هم با هم دارند. در زیر به بررسی برخی از این قبرستان‌ها می‌پردازیم: 

قبرستان خالد نبی:
در استان گلستان، شهرستان کلاله و در نزدیکی زیارتگاه خالد نبی، قبرستانی در یک محوطه وسیع دیده می‌شود که برخی از مقبره‌های آن سنگ‌افراشته دارند. تاکنون تحقیق جامعی در رابطه با این قبرستان انجام نشده، با این حال تفسیرهای متفاوتی از شکل این سنگ‌افراشته‌ها ارائه شده است. یکی از حدس‌ها این است که این سنگ‌افراشته‌ها به شکل آلت تناسلی مردانه هستند و به گونه‌ای بیانگر اعتقاداتی هستند که در میان مردم آسیای میانه دیده می‌شود. بد نیست بدانیم که وجود برخی از باورهای شمنی در این منطقه قابل تشخیص است. به طور مثال در نزدیکی مقبره‌ی خالد نبی یک دیرک چوبی وجود دارد که ترکمن‌ها از آن بالا می‌روند و باورهایی نسبت به آن دارند. تقدس این دیرک در این مکان، یادآور تقدس دیرکی است که در خیمه‌ی مغول‌ها وجود دارد و همچنین یادآور دیرکی است که شمن‌ها از آن بالا می‌روند. مثال دیگر این است که زیارتگاه خالد نبی بر روی کوهی به نام “تانگری داغ” قرار گرفته و “تانگری” در زبان مغولی به معنای خدا و آسمان است. در واقع نام‌گذاری این کوه، این حدس را قوت می‌بخشد که روزگاری در این سرزمین آداب و باورهای شمنی و مغولی معمول بوده است.

 
 
قبرستان خالد نبی

 
دیرک چوبی در زبارتگاه خالد نبی

قبرستان‌های منطقه باخزر:
در منطقه «باخزر» قبرستان‌های متعددی در روستاها دیده می‌شوند که دارای سنگ افراشته هستند.
۱- روستای «جوذقان» در ۳۵ کیلومتری غرب تایباد و در کناره‌ی رود مرغزار واقع شده و سه قبرستان با مزارهای سنگ‌افراشته‌ای دارد که بر روی بسیاری از آن‌ها کتیبه‌ای حک شده است.
۲- روستای «سوران» در ۴۸ کیلومتری غرب تایباد و در کناره‌ی رود مرغزار است که بیش‌ترین و بلندترین سنگ‌افراشته‌های منطقه باخزر را در خود جای داده است.
۳- روستای «شیزن» در ۵۰ کیلومتری غرب تایباد نیز مزارهایی با سنگ‌افراشته دارد.
۴- روستای «فایندر» در حدود ۸ کیلومتری شمال غرب «خواف»  واقع شده است و مزارهایش سنگ‌افراشته دارند.
۵- در روستای «نشتیفان» که از توابع خواف و به خاطر «آسباد‌»هایش معروف است، سنگ‌افراشته را بر روی قبرها می‌بینیم.

 
قبرستان روستای نشتیفان

قبرستان‌های آذربایجان شرقی:
در شهر تبریز و در حدود شش کیلومتری باغ «ایل‌گلی» و در روستایی که نامش «پینه شلوار» است، قبرستانی وجود دارد که چند قبر با سنگ‌افراشته بدون کتیبه و شبیه به آن‌چه در خالد نبی وجود دارد در آن دیده می‌شود.
ظاهرا و بنا به آن‌چه آقای «رجبعلی لباف خانیکی» گزارش کرده‌اند، در روستاهای «سردرود» و «کیجان» در «اسکو»، قبرستان «شادبا» در «بستان آباد» و قبرستان اطراف «بقعه اسحاق» در «هریس» آذربایجان نیز مزارهایی با سنگ‌های افراشته وجود دارد.

قبرستان روستای «پینه‌شلوار» در نزدیکی باغ ایل‌گلی شهر تبریز

قبرستان روستای اُنار در شهرستان مشکین‌شهر:
روستای «اُنار» در نزدیکی «لاهرود» و از توابع مشکین‌شهر است. گورستان این روستا، چندین سنگ قبر دارد که به شکل سنگ‌های افراشته هستند و بر راس این سنگ‌ها، بخشی همانند کلاه قزلباش‌ها با ۱۲ ترک (شیار) دارد که احتمالا نماد شیعه ۱۲ امامی است.

 
قبرستان روستای اُنار
 

قبرستان‌های لرستان:
در استان لرستان هم قبرستان‌های بسیاری در روستاها دیده می‌شوند که دارای سنگ‌افراشته هستند. نام یکی از این روستاها، «ابوالوفا» و در نزدیکی «کوهدشت» واقع شده است. سنگ‌افراشته‌های این قبرستان چهار وجهی و هرمی شکل هستند و در هر وجه آن نوشته‌ها و نقوش بسیار زیبا و معناداری دیده می‌شوند.

 

 
قبرستان روستای ابوالوفا

قبرستان‌های کرمانشاه:
۱- در نزدیکی مرز میان استان ایلام و کرمانشاه، شهری به نام  «شاه‌بداغ» (توحید) وجود دارد که جزو استان کرمانشاه محسوب می‌شود و در آن یک قبرستان با ویژگی‌های قبرستان ابوالوفا و با سنگ‌های افراشته وجود دارد.
۲- در استان کرمانشاه و در مسیر «ریجاب» به «بابا یادگار» یک قبرستان در سمت راست جاده دیده می‌شود. در این قبرستان، سنگ‌های افراشته‌ی مقبره‌ها، چهار وجهی و در حدود دو متر هستند که آجرچینی و سنگ‌چینی شده‌اند. قبرهای این قبرستان، شبیه به میل «خسرو آباد» هستند که در بخش «کونانی» استان لرستان و در روستای خسرو‌آباد وجود دارد. این میل به نام‌های میل «خسروآ» و میل «سید صفربک» هم معروف است و بلندی آن بیش از ۶ متر است.

 
قبرستان شاه‌بداغ کرمانشاه

 
قبرستانی در ریجاب کرمانشاه

 
میل خسرو آباد

برخی از مقبره‌های عرفا و بزرگان:
مقبره عطار نیشابوری در نیشابور و شیخ احمد جام در تربت جام نیز سنگ‌افراشته دارند. بر روی این سنگ‌افراشته‌ها، کتیبه‌هایی نیز حک شده است. به نظر می‌رسد وجود سنگ افراشته بر روی مقبره بزرگان، یک رسم بوده است.

 
مقبره‌ی عطار نیشابوری

 
مقبره‌ی شیخ احمد جام

وجود سنگ‌افراشته‌ی مزارها در مناطق دیگر ایران:
به احتمال قرین به یقین در شهرها و استان ها دیگر ایران نیز مقبره‌هایی با سنگ‌افراشته هنوز هم وجود دارند که از آن‌ها در این نوشتار نامی به میان نیامده است. اما با وجود همین مناطقی که نام بردیم، می‌توانیم حدس‌هایی بزنیم و نتایجی بگیریم.

حدسیات و نتایج:
به نظر می‌رسد شکل و شمایل مقبره‌ها نه تنها با باورها و اعتقادات، بلکه با نوع معماری منطقه در ارتباط است و این موضوع فقط به مقبره‌هایی که سنگ‌افراشته دارند محدود نمی‌شود. به طور مثال در همان قبرستان «ابوالوفا» مقبره‌هایی دیده می‌شوند که معماری مقبره کوروش را تداعی می‌کنند.

 
برخی از قبرهای قبرستان ابوالوفا که شبیه مقبره‌ی کوروش هستند

معماری برج‌های آرامگاهی در ایران که اتفاقا بسیاری از آن‌ها در زمان ایلخانیان و جانشینان آن‌ها ساخته شده است، نمایانگر مقبره‌هایی هستند که در قبرستان خالد نبی دیده می‌شوند.

 
گنبد «عالی» یک برج آرامگاهی است: ابرقو

آقای «خانیکی» هم معتقد است که “در آذربایجان سنگ‌افراشته‌ها به دو گروه عمده تقسیم می‌شوند که هر دو گروه از معماری الهام گرفته‌اند.”

موضوع دیگری که در این میان می‌توان به آن اشاره کرد و به صورت یک سوال مطرح کرد این است که “آیا دلیلی برای شباهت میان برخی از سنگ‌افراشته‌ها (مخصوصا آن‌هایی که در لرستان دیده می‌شوند) با آن‌چه که در میان بختیاری‌های «مسجد سلیمان» به «بَرد نشانده» مشهور است، وجود ندارد؟” یادآوری می‌کنیم که این «بَرد نشانده‌«ها در مکان‌های مقدس یافت شده‌اند و معمولا به دوران پارتی تعلق دارند.

 
بردنشانده: محل نگهداری موزه شهر شوش

آرش نورآقایی

منابع:
مقاله “سنگ‌افراشته‌های مزارات باخزر”، رجبعلی لباف خانیکی، فصلنامه اثر، شماره ۱۸ و ۱۹، زمستان ۱۳۶۹

منبع:/http://nooraghayee.com/

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۸۸/۰۵/۲۰ |

Azərbaycan Ədəbiyyat Kitabları

آذربايجان ادبيات كيتابلاري

 

Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı kitabları 

Alımas İldırım. Seçilmiş əsərləri
Anar. Seçilmiş əsərləri
Balaş Azəroğlu. Seçilmiş əsərləri
Bəxtiyar Vahabzadə. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild (Şeirlər).
Cabbarzadə Zeynal. Seçilmiş əsərləri
Cabir Novruz. Seçilmiş əsərləri
Cəfər Cabbarlı. Əsərləri Dörd cilddə. I cild.
Cəfər Cabbarlı. Əsərləri Dörd cilddə. II cild.
Cəfər Cabbarlı. Əsərləri Dörd cilddə. III cild
Cəfər Cabbarlı. Əsərləri Dörd cilddə. IV cild.
Elçin. Seçilmiş əsərləri
Fikrət Qoca. Seçilmiş əsərləri
Gülgün Mədinə. Seçilmiş əsərləri
Hüseyin Cavid. Əsərləri Beş cilddə. II cild.
Hüseyn Arif. Seçilmiş əsərləri
Hüseyn Cavid. Əsərləri Beş ciiddə. I cild.
Hüseyn Cavid. Əsərləri Beş cilddə. III cild.
Hüseyn Cavid. Əsərləri Beş cilddə. IV cild.
Hüseyn Cavid. Əsərləri Beş cilddə. V cild.
Həbib Sahir. Seçilmiş əsərləri
Həkimə Billuri. Seçilmiş əsərləri
Həmid Nitqi (Aytan). Seçilmiş əsərləri
Həsənzadə Nəriman. Seçilmiş əsərləri
Mehdi Hüseyn. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. I cild.
Mehdi Hüseyn. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. II cild.
Mehdi Hüseyn. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. III cild.
Məhəmmədhüseyn Şəhriyar. Seçilmiş əsərləri
Məmməd Araz. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
Məmməd Araz. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. II cild.
Məmmədxanlı Ənvər. Seçilmiş əsərləri
Mikayıl Müşfiq. Seçilmiş əsərləri
Mir Cəlal. Seçilmiş əsərləri
Mirvarid Dilbazi. Seçilmiş əsərləri
Nüsrət Kəsəmənli. Seçilmiş əsərləri
Nəbi Xəzri. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
Nəbi Xəzri. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. II cild.
Nərimanov Nəriman. Seçilmiş əsərləri
Nigar Rəfibəyli. Seçilmiş əsərləri
Ordubadi Məmməd Səid. Qılınc və qələm Birinci hissə.
Ordubadi Məmməd Səid. Qılınc və qələm İkinci hissə.
Osman Sarıvəlli. Seçilmiş əsərləri
Qabil. Seçilmiş əsərləri
Qasımzadə Qasım. Seçilmiş əsərləri
Rəfiq Zəka Xəndan. Seçilmiş əsərləri
Rəsul Rza. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. I cild.
Rəsul Rza. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. II cild.
Rəsul Rza. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. III cild.
Rəsul Rza. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. IV cild.
Rəsul Rza. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. V cild.
Sabir Rüstəmxanlı. Seçilmiş əsərləri
Sabit Rəhman. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
Sabit Rəhman. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. II cild.
Söhrab Tahir AzərAzər. Seçilmiş əsərləri
Süleyman Rüstəm. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. I cild.
Süleyman Rüstəm. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. II cild
Süleyman Rüstəm. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. III cild.
Süleyman Rəhimov. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
Süleyman Rəhimov. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. II cild.
Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. I cild.
Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. II cild.
Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. III cild.
Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. IV cild.
Səməd Vurğun. Seçilmiş əsərləri Beş cilddə. V cild.
Tofiq Bayram. Seçilmiş əsərləri Bakı, "Lider nəşriyyat"
Vahabzadə Bəxtiyar. Seçilmiş əsərləri Iki cilddə. II cild (Poemalar).
Vaqif Səmədoğlu. Uzaq yaşıl ada
Vəliyev Əli. Seçilmiş əsərləri
Xəlil Rza. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
Xəlil Rza. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. II cild.
Yusif Səmədoğlu. Seçilmiş əsərləri
Zeynal Xəlil. Seçilmiş əsərləri
Əfəndiyev İlyas. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. I cild.
Əfəndiyev İlyas. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. II cild.
Əfəndiyev İlyas. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. III cild.
Əhməd Cavad. Seçilmiş əsərləri
Əkrəm Əylisli. Seçilmiş əsərləri
Əlağa Vahid. Seçilmiş əsərləri
Əli Kərim. Seçilmiş əsərləri
Əliağa Kürçaylı. Seçilmiş əsərləri
Ənvər Əlibəyli. Seçilmiş əsərləri
İbrahimov Hüseyn. Əsrin onda biri
İbrahimov Mirzə. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
İbrahimov Mirzə. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. II cild.
İsa Muğanna. İdeal
İsi Məlikzadə. Seçilmiş əsərləri
İslam Səfərli. Seçilmiş əsərləri
İsmayıl Şıxlı. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
İsmayıl Şıxlı. İSeçilmiş əsərləri ki cilddə. II cild.

Dünya uşaq ədəbiyyatı kitabları

Alfons Dode. Taraskonlu Tartarenin qeyri-adi macəraları. Antuan de Sent-Ekzüperi. Adamların planeti. Hərbi təyyarəçi. Balaca şahzadə
Asiya xalqlarının nağıl və əfsanələri
Britaniya adalarının xalq nağılları
Ceyms Ferıimor Kuper. Sonuncu mogikan
Ellada qəhrəmanları.
Fransua Rable. Qarqantua və Pantaqruel
Lüis Keroll. Alisa möcüzələr ölkəsində. Redyard Kiplinq. Mauqli. Joze Qomes Ferreyra. Cəsur Joanın qəribə macəraları
Mark Tven. Şahzadə və dilənçi. Oskar Uayld. Nağıllar
Rus uşaq ədəbiyyatı. Birinci kitab.
Şarl de Koster. Ulenşpigel və Lamme Qudzak əfsanəsi

Ədəbiyyat  antologiyası kitabları

 

Klassik Azərbaycan ədəbiyyatı kitabları

Abbas Səhhət. Seçilmiş əsərləri
Abdulla Şaiq. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. I cild.
Abdulla Şaiq. Seçilmiş əsərləri Iç cilddə. II cild.
Abdulla Şaiq. Seçilmiş əsəıləri Iç cilddə. III cild.
Axundzadə Mirzə Fətəli. Əsəriəri Iç cilddə. II cild.
Axundzadə Mirzə Fətəli. Əsərləri Iç cilddə. I cild.
Axundzadə Mirzə Fətəli. Əsərləri Iç cilddə. III cild.
Aşıq Ələsgər. Əsərləri
Çimənzəminli Yusif Vəzir. Əsərləri üç cilddə. III cild.
Çimənzəminli Yusif Vəzir. Əsərləri üç cilddə. I cild.
Çimənzəminli Yusif Vəzir.Əsərləri üç cilddə. II cild.
Dastani-Əhməd Hərami
Dostoyevski Fyodor Mixayloviç. Cinayət və cəza
Fədai. Bəxtiymamə
Hacıbəyli Izeyir. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
Hacıbəyli Izeyir. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. II cild.
Köçərli Firidun bəy. Azərbaycan ədəbiyyatı İki cilddə.
Kişvəri. Əsərləri
Marağalı Əvhədi. Cami-Cəm
Məhəmməd Füzuli. Əsərləri Altı cilddə. I cild.
Məhəmməd Füzuli. Əsərləri Altı cilddə. III cild.
Məhəmməd Füzuli. Əsərləri Altı cilddə. IV cild.
Məhəmməd Füzuli. Əsərləri Altı cilddə. V cild.
Məhəmməd Füzuli. Əsərləri Altı cilddə. VI cild.
Məhəmməd Hadi. Seçilmiş əsərləri
Məhəmməd Əmani. Əsərləri
Məhsəti Gəncəvi. Rübailər "Lider nəşriyyat"
Məmmədquluzadə Cəlil. Əsərləri Dörd cilddə. I cild.
Məmmədquluzadə Cəlil. Əsərləri Dörd cilddə. II cild.
Məmmədquluzadə Cəlil. Əsərləri Dörd cilddə. III cild
Məmmədquluzadə Cəlil. Əsərləri Dörd cilddə. IV cild
Məsihi. Vərqa və Gülşa
Mirzə Şəfi Vazeh. Nəğmələr
Mirzə Ələkbər Sabir. Hophopnamə İki cilddə. I cild.

 

Mirzə Ələkbər Sabir. Hophopnamə İki cilddə. II cild.
Molla Pənah Vaqif. Əsərləri
Molla Vəli Vidadi. Əsərləri
Natəvan Xurşidbanu. Əsərləri
Nəbati Seyid Əbülqasim. Seçilmiş əsərləri "Şərq-Qərb"
Nəcəf bəy Vəzirov. Əsərləri
Nizami Gencəvi. Yeddi gözəl
Nizami Gəncəvi. Leyli və Məcnun
Nizami Gəncəvi. Lirika
Nizami Gəncəvi. Sirlər xəzinəsi "Lider nəşriyyat"
Nizami Gəncəvi. İskəndərnamə. Şərəfnamə
Nizami Gəncəvi. İskəndərnamə. İqbalnamə
Nizami Gəncəvi.Xosrov və Şirin Bakı, "Lider nəşriyyat"
Qasım bəy Zakir. Seçilmiş əsərləri
Qazi Bürhanəddin.
Qövsi Təbrizi. Seçilmiş əsərləri
Qul Əli. Qisseyi-Yusif
Saib Təbrizi. Seçilmiş əsərləri
Süleyman Sani Axundov. Seçilmiş əsərləri
Tusi Xacə Nəsirəddin. Əxlaqi-Nasiri
Xaqani Şirvani. Seçilmiş əsərləri "Lider nəşriyyat"
Yohann Volfqanq Gete. Faust
Şah İsmayıl Xətayi. Əsərləri
Şirvani Seyid Əzim. Seçilmiş əsərləri Uç cilddə. I cild.
Şirvani Seyid Əzim. Seçilmiş əsərləri Uç cilddə. II cild.
Şirvani Seyid Əzim. Seçilmiş əsərləri Uç cilddə. III cild.
Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. II cild.
Əkinçi. 1875-1877. Tam mətni
İmadəddin Nəsimi. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. I cild.
İmadəddin Nəsimi. Seçilmiş əsərləri İki cilddə. II cild.

Azərbaycan xalq ədəbiyyatı kitabları

Atalar sözü
Azərbaycan bayatıları
Azərbaycan dastanları Beş cilddə. I cild.
Azərbaycan dastanları Beş cilddə. II cild.
Azərbaycan dastanları Beş cilddə. III cild.
Azərbaycan dastanları Beş cilddə. IV cild.
Azərbaycan dastanları Beş cilddə. V cild.
Azərbaycan folkloru (Məktəblilər üçün seçmələr).
Azərbaycan nağılları Beş cilddə. I cild.
Azərbaycan nağılları Beş cilddə. II cild.
Azərbaycan nağılları Beş cilddə. III cild.
Azərbaycan nağılları Beş cilddə. IV cild.
Azərbaycan nağılları Beş cilddə. V cild.
Azərbaycan xalq mahnıları Iç cilddə. I cild.
Azərbaycan xalq mahnıları Iç cilddə. II cild.
Azərbaycan xalq mahnıları Uç cilddə. III cild.
Dədə Qorqud dünyası Məqalələr
Dədə Qorqud kitabı Ensiklopedik lüğət "Öndər nəşriyyat"
El çələngi (xalq şerindən seçmələr)
Kitabi-Dədə Qorqud Əsil və sadələşdirilmiş mətnlər
Koroğlu
Koroğlu Paris nüsxəsi
Molla Nəsrəddin lətifələri
Qaçaq Nəbi
Qorqud ədəbiyyatı Bədii əsərlər
Tapmacalar
Əsatirlər, əfsanə və rəvayətlər

Lüğət və ensiklopediyalar kitabları

Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti Dörd cilddə. I cild.
Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti Dörd cilddə. II cild.
Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti Dörd cilddə. III cild
Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti Dörd cilddə. IV cild.
Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası İki cilddə. I cild
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Ensiklopediyası İki cilddə. II cild
Azərbaycanca-ingiliscə lüğət
Azərbaycanca-rusca lüğət Dörd cilddə. I cild.
Azərbaycanca-rusca lüğət Dörd cilddə. III cild.
Azərbaycanca-rusca lüğət Dörd cilddə. IV cild.
Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında işlənən ərəb və fars sözləri lüğəti İki cilddə. I cild.
Klassik Azərbaycan ədəbiyyatında işlənən ərəb və fars sözləri lüğəti İki cilddə. II cild.
Rusca-azərbaycanca lüğət Iç cilddə. I cild.
Rusca-azərbaycanca lüğət Ic cilddə. II cild.
Rusca-azərbaycanca lüğət Ic cilddə. III cild.
İngiliscə-azərbaycanca lüğət
يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۸۸/۰۵/۰۱ |