آذربایجان خالقی‌نین طالع کیتابی -  "‌آنامین کیتابی‌"‌

  بؤیوک رئالیست صنعتکار جلیل محمدقولوزاده‌‌نین «آنامین کیتابی» اثری میلّی ایستیقلال، دؤولت‌چی‌لیک، موستقیل‌لیک ایده‌آل‌لارینی اؤزونده عکس ائتدیرن چوخ قیمتلی بدیعی مخزندیر. بو اثر، فیکریمیزجه، باشدان-باشا سمبول‌لار اثری‌دیر. بو پیئس اصل آذربایجان‌نامه‌دیر، آذربایجانچی‌لیق ایدئیالاری‌‌نین منبعی‌دیر. آکادمیک عیسی حبیب‌بیلی‌‌نین سؤزلریله دئسک: «آنامین کیتابی» – آذربایجا‌نین میلّی ایستیقلالی حاقیندا ۲۰-جی عصر بویو یازیلمیش سیلسیله اثرلرین معنوی آناسی‌دیر. ...ج.محمدقولوزاده‌‌نین «آنامین کیتابی» اثری ...میلّی-معنوی اؤزونودرک، وطنچی‌لیک، میلّی بیرلیک و موستقیل‌لیک درس‌لیگی‌دیر. «آنامین کیتابی» – آذربایجا‌نین...طالع کیتابی‌دیر، میلّی ادبیاتیمیزین ان موکمّل آذربایجان‌نامه‌سی‌دیر».

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۴۰۰/۱۰/۲۷ |

" ‌ملا نصرالدین" درگی‌سی‌نین تبریز دؤورو (1921-جی ایل)

بایرام حاجی‌زاده 

  امکدار اینجه صنعت خادیمی، صنعت‌شوناس‌لیق اوزره فلسفه دوکتورو، پروفسور 

اؤزت :

مقاله بوتون موسلمان شرقینده ایلک ساتیریک درگی کیمی تانینمیش "ملا نصرالدین"  مجموعه‌سی‌نین تبریز دؤوروندن - اونون نشری‌نین یاخین شرق و ایرانین مدنی  حیاتیندا موهوم حادیثه‌یه چئوریلمه‌سیندن بحث ائدیر. "ملا نصرالدین"ین ایران ساتیریک ‌ قرافیکی و ساتیریک مطبوعاتی‌نین فورمالاشماسیندا و کاریکاتورون موستقیل ژانر کیمی تانینماسیندا اوینادیغی رولو ایشیقلاندیران بو مقاله‌ده مؤلیف آذربایجانلی رسام سیدعلی بهزادین 1921-جی ایلده درگی اوچون ایشله‌ییب حاضیرلادیغی - اؤزونده ایستهزا، آجی گولوش، طعنه و تنقید داشییان موختلیف مؤوضولو کاریکاتورلارینی گئنیش تحلیل ائدیر. 

آچار سؤزلر: "ملا نصرالدین"درگیسی، تبریز دؤورو، کاریکاتور، ساتیریک رسم، مطبوعات 

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۰/۱۰/۰۳ |

ملا نصرالدینچی‌لرین تنقیدی یازی‌لاری 

علویه طاهرقیزی    

  محمد امین رسول‌زاده  "‌ملا نصرالدین‌"  درگیسی حاقیندا دؤوری مطبوعاتدا یازیردی:

  "حوریتین، حورّاندیش‌لیگین معبدی، شوبهه‌سیز کی، خورفاتین، اباطیل‌لیگین بوتخانه‌سی یئرینده تیکیلمه‌لی ایدی. بونا گؤره بیرینجیسی‌نین تیکیلمه‌سی ایکینجی‌نین ییخیلماسینا باغلی ایدی. بو وظیفه‌یی کیم گؤره‌جکدی؟  "‌تلخک‌"  ملا نصرالدین؟ تخریب وظیفه‌سینی  "‌ملا نصرالدین‌"  کامالی-مووفّقیتله گؤرویوردو. او یاخیجی، ییخیجی ایستهزاسینی کؤهنه‌لیگی تمثیل ائدن نرسه و کیمسه‌لردن اسیرگه‌مییوردو. ان قووّتلی هوجومونو گؤزوباغلی تعصوبه، فیکیر و تصوّورده‌کی  اسارت و تحمّول‌سوزلیگه تؤوجیه ائدییوردو. اؤلو فیکیرلر، اؤلگون معیشت‌لر اونون دیری خنده‌لرینه معروض قالاراق اینتیباه قهقهه‌لری دوغورویوردو. او آغلاناجاق حال‌لارا گولویوردو. گولدوره‌رک آغلادییوردو. او، حتّی آغلاماغا دا گولویوردو. چونکی آغلایا-آغلایا یامان گونلره قالدیغیمیزی یاخشیجا درک ائتمیشدی. ایران تاثیری ایله آذربایجان تورکلری‌نین حیاتی-معنویه‌سی هامان ایل بویو آغلاماقدان عیبارت اولوب قالمیشدیر.  "‌چوخ گولن چوخ آغلایار‌"  - دئیرلر. فقط،  "‌چوخ آغلایان چوخ گولر‌"  دئییلسه ده، دوغرو چیخار‌"‌.  

  میرزه جلیل، درگی حاقیندا تواضعکارجاسینا بئله دئییردی:  "‌ملا نصرالدین‌"  منیم عزیز یولداش‌لاریمین اثرلری‌نین مجموعه‌سی‌دیر کی، من ده اونلارین آغساققالی‌یام‌"‌.

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۴۰۰/۰۹/۰۸ |

میلّی شوعورون فورمالاشماسیندا جلیل محمدقولوزاده‌نین عوض‌سیز رولو

یازان: کمال جمالوف

پداقوژی اوزره فلسفه دوکتورو، 

   "سیزی دئییب گلمیشم، ائی منیم موسلمان قارداش‌لاریم!"  خطابی ایله چاپدان چیخان  "ملا نصرالدین"  درگیسی چتین بیر دؤورده موباریزه مئیدانینا آتیلیر. اونون گور سسی ایلدیریم سورعتی ایله اطرافا یاییلیر، او سس ‌نینکی گونئی قافقاز اؤلکه‌لرینده، حتّی اونون سرحدلریندن چوخ اوزاق‌لاردا ائشیدیلمگه باشلانیر.  "ملا نصرالدین"  درگیسی باکیدا، تبریزده، ناخچیواندا و گنجه ده یاییلیب شؤهرت‌لندیگی قدر، تهراندا، آنکارا و ایستانبولدا، داشکندده و آشقاباددا، کازاندا و اورنبورقدا، هشترخاندا و اوفادا، موسکودا و پتربورقدا، سمرقندده، آمریکا، اینگیس، فرانسه، هیندیستان، چین، فنلاند و کلکته‌ده، ایتالیادا [باخ:  "ملا نصرالدین"  درگیسی، 1911، نؤمره.38] دا یاییلمیش، هر یئرده ده موترقّی ایجتیماعی قووّه‌لر موحیطینده بؤیوک نوفوذ قازانمیشدیر. آز کئچمیر کی، آذربایجانلی‌لارین داها چوخ مرکزلشدیگی تیفلیسین شئیطانبازار محلّه‌سی  "ملا نصرالدین"  دوشمن‌لری‌نین قورخولو یوواسینا چئوریلیر.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۰/۰۵/۲۲ |

آذربایجان تورک فلسفه‌سیندن یارپاق‌لار:   میرزه علی معجز شبستری   

دوکتور فایق علی ‌اکبرلی

   آذربایجانین شبستر شهرینده دونیایا گلیب، 16 ایل تورکیه‌ده-ایستانبولدا یاشامیش میرزه معجز شبستری (1873-1934) گنج یاشلاریندان دونیوی و دینی علم‌لرله یاخیندان تانیش اولموشدور. تخمیناً 1904-1905-جی ایل‌لرده ایستانبولدان گونئی آذربایجانا-شبستره دؤنن معجز وطنینده کی  جهالته، نادان‌لیغا، میلّی روح‌سوزلوغا دؤزمه‌یه‌رک، بو دؤوردن اعتیباراً یالانچی روحانی‌‌لره، ظولمکار مأمورلارا و عیرقچی آریانچی‌لارا قارشی موباریزه آپارمیش، اؤز تعبیرینجه دئسک، آنا دیلینده میلّی معاریفچی روحلو  " نؤوحه خوان‌لیغ "-ا باشلامیشدیر. او،1933-جو ایلده شبستردن شاهرود شهرینه سورگون ائدیلمیش و بیر ایل سونرا دا بورادا وفات ائتمیشدیر. 

  شبستری میلّی-معاریفچی روحلو  "نؤوحه خوانلیغ"-یندا تورکلوگون و آذربایجانچی‌لیغین شووینیست ایرانچی‌لار طرفیندن آشاغیلانماسینا اعتیراض ائده‌رک یالنیز مودافیعه  اولونماقلا کیفایت‌لنمه‌ییب، عئینی زاماندا آذربایجان تورکلری‌نین میلّی حاقلاری‌نین برپاسینی کسکین بیر دیلله قاجارلار و پهلوی‌لر حاکیمیت‌لریندن طلب ائتمیشدیر. شوبهه‌سیز، اونون قاجارلارلا پهلوی‌لردن طلب‌لری آراسیندا خئیلی درجه فرق وار. چونکی اونلاردان بیری، یعنی قاجارلار تورکلوگونو اونوتدوروب فارس‌لاشماغا اوز قویدوغو حالدا، پهلوی‌لر تورکلرین بوتون وارلیغینی اینکار ائده‌رک اونون آسیمیله‌سینه جان آتان آشیری عیرقچی بیر رژیم ایدی.   

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۴۰۰/۰۲/۲۲ |

جليل محمدقولوزاده و میلّی ديل مسله‌سی... 
ائلچين ابراهيموو

...تورک کوتله‌لري اوچون ادبي ديله و عومومي ايملايا چوخ بؤيوک احتیاج واردير و اعتيقاديميز دا بوندادير کي، بير بئله ديل گئج-تئز ووجودا گله‌جکدير... 
جليل محمدقولوزاده 

    جليل محمدقولوزاده ياراديجيليغي ايله آذربايجان مدنیّتي و ايجتيماعي فيکير تاريخينده ابدیاشارليق قازانميش گؤرکملي و بؤيوک شخصيتلردن بيريدير. البتّه او، بو زيروه‌يه ابدیاشارليغين تميناتچيسي، نوواتورلوغون ان باريز نومونه‌سي کيمي مئيدانا چيخان ياراديجيليغيندا - ايستر ادبي، ايسترسه ده ايجتيماعي فعاليتينده بير چوخ ايلکلره ايمضا آتماسي ايله اوجالميشدير. آذربايجان ادبياتيندا تنقيدي-رئاليست نثرين و ايلک ساتيريک مطبوع اورقا‌نین ("ملا نصرالدین") اساسي‌نین قويولماسي، میلّی دراماتورگیاميزدا تراژي‌کومئدیا‌نین، ايلک آللئقوريک منظوم درامين ياراديلماسي و س. يئنيليکلر بو بؤيوک صنعتکارين آدي ايله باغليدير. اديبين ادبي-ايجتيماعي فعاليتينه نظر يئتيرديکده بير داها امين اولورسان کي، بو چوخ‌شاخه‌لي فعاليتين آرخاسيندا وطن، میلّت سئوگيسي، خالقينا، اونون میلّی ديلينه بؤيوک محبت و صداقت دايانير. 
قئيد ائتمک لازيمدير کي، اديب ياراديجيليغي‌نین بوتون ساحه لرينده آنا ديلي (میلّی ديل - ائ.اي.) مسله‌سینه خوصوصي ديقّت آييرميشدير. گؤرکملي عاليم مير جلال پاشايئو بو باره‌ده بئله يازير: "جليل محمدقولوزاده جسارتله دانيشيق ديليني، جانلي ديلي، آذربايجانليلارين شيرين، الوان، آهنگدار، مزه‌لي، سليس، سربست دانيشيغيني يازیا، کيتابا، حتّي بديعي اثره گتيرميشدير". 
آذربايجاندا اون دوققوزنجو عصرين ايکينجی ياريسيندا آنا ديليميزين صافليغي اوغروندا و اليفبا مسله‌سی ايله باغلي ميرزه فتحعلی آخوندزاده، حسن بيگ زردابي، فيريدون بيگ کؤچرلي و عمر فايق نعمان‌زاده طرفيندن آپاريلان موباريزه‌ني ييرمينجی عصرين اوّللرينده جليل محمدقولوزاده و ناشيري اولدوغو "ملا نصرالدین" ژورنالي داوام ائتديرميشدير. 

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۸/۰۲/۲۵ |

شئيپور (ژورنال)
ويکي پئدييا، آچيق ائنسيکلوپئدييا 

شئيپور — باکيدا آذربايجان ديلينده نشر اولونان هفته‌ليک ساتيريک ژورنال

حاقّیندا 
ايلک سايي 1918-جي ايل اوکتيابرين 5-ده، سونونجو سايي ايسه 1919-جو ايل يانوارين 18-ده چيخميشدير. "شئيپور" ژورنالي‌نین جمعي 14 سايي چيخيب: اونلاردان 11-اي 1918-جي ايل، 3-او ايسه 1919-جو ايله عاييددير. ژورنالين ايلک سايي 5 اوکتيابر 1918-جي ايلده، سون سايي ايسه 18 يانوار 1919-جو ايلده ايشيق اوزو گؤروب.
ژورنالين رئداکتورو مشهور معاريفچي محمد تاغي صيدقي‌نین اوغلو محمدعلی صيدقي، ناشيري صمد منصور ايدي. 
هفته‌ده بير دفعه"توران" مطبعه‌سينده نشر اولونان "شئيپور" ژورنالي‌نین صحيفه‌لرينده محمدعلی صيدقي، صمد منصور، سالمان مومتاز، جعفر جاببارلي، علي عابباس موزنيب،امين عابيد و ديگر تا‌نینميش قلم صاحيبلري‌نین ايدئيا-بديعي موکمّلليگه ماليک يازيلاري موهوم يئر توتوردو. عومومیيتله، نشري بويونجا "شئيپور" ژورنالي اؤز اطرافينا دؤورون بير سيرا معاريفچي ضياليلاريني، ايجتيماعي خاديملريني جلب ائده‌رک، جمعیيتده باش وئرن ايجتيماعي پروسئسلري، خالقين معيشتيني، ياشاييش طرزيني، اَيريليکلري، اونلارين سبب و نتيجه‌لريني ادبي-بديعي و پوبليسيست ماتئرياللار واسيطه‌سيله ايشيقلانديريب. کونکرئت اولاراق مؤوجود معنوي کاتاکليزملره قارشي اؤزونه‌مخصوص شکيلده موباريزه آپاريب. تأسوفلر اولسون کي، موستقيلليک ايللرينه قدر بئله بير عظمتلي ژورنال دیقّت مرکزيندن کناردا قاليب. دوزدور، آيري-آيري ادبياتشوناس عاليملريميزين يازديغي مقاله‌لرده، آپارديقلاري مونوقرافيک تدقيقاتلاردا بحث ائتديگيميز ژورنال حاقّیندا بعضي قيسا قئيدلر اؤز عکسيني تاپيب. لاکين همين معلوماتلار "شئيپور"-ون سسيني، عکس-صداسيني بيزه تام شکيلده چاتديرا بيلمه‌ييب.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۳۹۷/۱۱/۲۶ |

طوطي" (ژورنال) — هفته‌ليک ساتيريک، شکيل‌لي

 "طوطي" ژورنالي "موللا نصرالدين" ژورنالي‌نين تاثيري آلتيندا هفته‌ده بير باکيدا آذربايجان ديلينده نشر اولونموشدور. سياسي، ادبي، ايجتيماعي تورک مضحکه مجموعه‌سي ايدي. "طوطي" ژورنالي‌نين رئداکتورو "صدا" قزئتي‌نين موحرّيري جعفر بونيادزاده، ناشيري و صاحيبي تاغي ناغي‌يئو ايدي. ژورنالين ايلک نؤمره‌سي 1914-جو ايل 27 دئکابردا، سونونجو نؤمره‌سي 1917-جي ايل 29 اييوندا (جمعي 112 نؤمره) بوراخيلميشدير. بيرينجي ايل بير نؤمره، ايکينجي ايل 44 نؤمره، اوچونجو ايل 1916 - جي ايل اييولون 30 - نا کيمي 28 نؤمره چيخميشدير. دؤردونجو ايل "طوطي" اينقيلابا قدر چيخميشدير. همين ايل موديرليگي داداش بونيادزاده درعؤهده ائديب. مجموعه 15 گونده بير نشر اولونماغا باشلاميشدير.[1] بيرينجي نؤمره‌ده عومومي باشليغين يانيندا آشاغيداکي ائعلان وئريلميشدير:

 دوغرو، غرضسيز و آچيق تورک ديلينده يازيليب جماعتيميزه نفعی و ميلّت نؤقطه‌يي نظرينجه اهميیّتلي مادّه‌لري تعليم ائدن هر نؤوع مقاله‌لره مجموعه‌ميزده يئر وئريلير.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۷/۰۹/۲۵ |

جليل محمدقولوزاده و آنا ديلي 

    جليل محمدقولوزاده چوخ‌ساحه‌لي ياراديجيليغي ايله آذربايجان مدنیيتي و ايجتيماعي فيکير تاريخينده ابدي‌ياشارليق قازانميش شخصيیّتلردن بيريدير و فيکريميزجه،صنعتکارين بو ابدي‌ياشارليغين تأميناتچيسي، نوواتورلوغون ان باريز نومونه‌سي کيمي مئيدانا چيخان ياراديجيليغيندا - ايستر ادبي، ايسترسه ده ايجتيماعي فعاليیّتينده مدنيیت تاريخيميزده بير چوخ ايلکلره ايمضا آتماسيدير. آذربایجاندا ايلک موزه‌نين- دييارشوناسليق موزه‌سی‌نین آچيلماسي، آذربايجان ادبیيّاتيندا تنقيدي-رئاليست نثرين و ايلک ساتيريک مطبوع اورقانين اساسي‌نين قويولماسي، میلّی دراماتورگيياميزدا تراژي‌کومئدييانين، ايلک آللئقوريک منظوم درامين ياراديلماسي و س. يئنيليکلر بو بؤيوک صنعتکارين آدي ايله باغليدير.  
و زامانين اوجاليغيندان اديبين ادبي-ايجتيماعي فعاليیّتينه نظر يئتيرديکده بير داها امين اولورسان کي، بو چوخ‌شاخه‌لي فعّالییّتين آرخاسيندا وطن سئوگيسي، خالقينا، اونون ديلينه بؤيوک محبت دايانير.  

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۷/۰۹/۰۵ |

اوزئيير حاجی بیگلی‌نین، «او اولماسين، بو اولسون» موسيقيلي کومئديياسي
جميله حسنووا

     اوزئيير حاجی بیگلی ميثيلسيز بسته‌کار و بؤيوک دراماتورق اولموشدور. اونون ياراتديغي «ار و آرواد» (1909)، «او اولماسين، بو اولسون» (1910)، «آرشين مال آلان» (1913) کومئدييالاري آذربايجان مدنییت خزينه‌سينده ميرزه فتعلي آخوندوو و جليل محمدقولوزاده‌‌نین کلاسيک کومئدييالاري ايله بير جرگه‌ده دورور. لاکين اوزئییر حاجی بیگلی‌نین کومئدييالاري‌نین ان عومده جهتي اوندان عيبارتدير کي، صنعتکار توکنمز ياراديجيليق قودرتي سايه‌سينده دراماتورگيياني موسيقي ايله قوووشدورماغا نايل اولموش و ميلّي موسيقيلي کومئدييا ژانري‌نین اساسيني قويموشدور.
     اوزئییر حاجی بیگلی‌نین موسيقيلي کومئدييالاريندا اوبرازلارين موسيقي واسيطه‌سيله سجييه‌لنديريلمه‌سي، اونلارين موسيقي پورترئتلري‌نین ياراديلماسي، بير سيرا ديالوقلارين موسيقي‌يه سالينماسي، خورلاردان، رقصلردن ايستيفاده اولونماسي، دراماتيک و ليريک صحنه‌لرده موسيقي‌نین گئنيش يئر توتماسي موهوم خوصوصیيتلردير. عئيني زاماندا، اوزئییر حاجی بیگلی‌نین کومئدييالاري‌نین ادبي متني آيريليقدا دا صحنه‌ده عئيني تاثير گوجونه ماليکدير. خوصوصيله «او اولماسين، بو اولسون» کومئديياسي اوزئییر حاجی بیگلی دراماتورگيياسي‌نین ان پارلاق اؤرنگيدير.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۷/۰۴/۰۵ |

O olmasın, Bu olsun

Üzeyir Hacıbəyovun 

1918

Bakı

او اولماسین، بو اولسون

اوزئییر حاجی بیگوف

1918

باکی

یوکله-Yüklə

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۷/۰۴/۰۵ |

صابير ادبي مکتبي‌‌نین داوامچيسي: ميرزه علي مؤعجوز 
ساوالان فرجوو
     بؤيوک ساتيريک شاعير ميرزه علي اکبرصابير ادبي مکتبي‌نین گؤرکملي داوامچيلاريندان بيري ده ميرزه علي مؤعجوزدور. او، جنوبي آذربايجاندا بو ادبي اوسلوبو داوام ائتديرن دئموکراتيک روحلو، ساده آنا ديلينده يازان خالق شاعيري اولوب... 
     ميرزه علي مؤعجوز 1873-جو ايلده جنوبي آذربايجا‌نین شبیستر قصبه‌سينده تاجير عاييله‌سينده دونيايا گليب. آتاسي حاجي‌ آغا ايشي ايله علاقه دار تئز-تئز تورکييه‌يه گئدرميش. ايستانبولون قاينار حياتي اونو اؤزونه باغلايير. او، اوشاقلاريني ايستانبولا آپارماق قرارينا گلير. ايکي اوغلونو - حوسئين و حسني ايستانبولا آپارير، اونلارا لازيمي شراييط يارادير. کيچيک اوغلو ميرزه عليني ايسه يا‌نیندا ساخلايير. اونو قصبه‌ده‌کي موللا مکتبينه قويور. بئله‌ليکله او، ايلک تحصيليني شبیسترده آلير. آنجاق ميرزه اون آلتي ياشيندا ايکن آتاسي وفات ائدير. شبیسترده تک قالماسين دئيه قارداشلاري اونو ايستانبولا آپارير.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۶/۱۲/۱۰ |

کوميک ژانرين اؤزلليکلري

بيلال آلارلي

کؤچورن:عباس ائلچین

(صؤحبت لطيفه ژانريندان گئدير)

      ائله بير خالق يوخدور کي، اونون گولوش سبتي بوش اولسون. ان گئري قالميش خالقلارين، حتّي ايبتيداي تصّوورلرله ياشايان قبيله‌لرين و اينکيشاف ائتميش مدني خالقلارين اؤزونه مخصوص گولوشو، تبسّومو واردير. فولکلورون ژانر آغاجيندا گولوش اؤز توتومو ايله فرقله‌نير. بئله گومان اولونور کي، ميفولوژي آنلاييش کيمي گولوش بوللوقلا، فيراوانليقلا، يئنيليکله باغليدير. هر بير دؤوره مخصوص گولوشون داخيلينده هم داغيديجي، هم ده ياراديجي باشلانغيج مؤوجوددور. بونا گؤره ده سوسيولوقلار بئله حساب ائديرلر کي، بشریيّت ان فاجيعه‌لي و اوزونتولو کئچميشيندن گوله-گوله آيريلير کي، بو دا گله‌جکده بئله حاللارين باش وئرمه‌سينه قارشي دوشونولموش ان ياخشي "بديعي" سيلاحدير. خالق ياراديجيليغي‌نين گئنيش ياييلميش کوميک نؤوعلري بو مقصدله ياراديلميش، اينکيشاف ائده‌رک چوخ‌ژانرلي بير ساحه‌يه چئوريلميشدير. نظري باخيمدان گولوش ايکي يئره بؤلونور: جيدي گولوش و تنقيدي گولوش. جيدي گولوش سئوينجدن، غلبه‌دن، فرحدن، طنطنه و مووفّقيتدن دوغور، آيري-آيري فردلرين، کوللئکتيولرين، خالقلارين، عومومي‌ليکده بشرييّيتين اوغورلاريني شن بير اووقاتلا تصوير ائدير. تنقيدي گولوشون اساسيندا آيدين ايدئال، مسلک، ايجتيماعي-سياسي معنا دورور، اوندا يونگول اَيلنجه‌دن، ريشخنددن، لاغلاغيدان، هيريلتيدان چوخ جيدي فيکير و مضمون اولور.

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۵/۱۰/۱۱ |

دونيا دوزلمه‌سه‌ده، گولنده برکدن گولک

 متانت واحيد

      اوخوجولار ساتيراني سئويرلر؛ ايگنه‌لي لطيفه‌لر دينله‌مگي، ساتيريک حئکایه‌لر، پامفلئت و فئليئتونلار اوخوماغي، جمعيتده‌کي قوصورلارا، آيري-آيري تنقيد اوبيئکتلري‌نين عئييبلرينه گولمگي هر کس سئوير. يئتر کي، گولوش اوبيئکتي اؤزون اولماياسان – اؤزونه گولمگي هئچ کيم سئومير؛ اؤزونون تنقيد هدفينه چئوريلمه‌سي هر کسي قيجيقلانديرير. بونا گؤره ده جوناتان سويفت دئييردي، ساتيرا ائله بير خوصوصي گوزگودور کي، اورا باخان بو گوزگوده هر کسي گؤره بيلير، يالنيز اؤزوندن باشقا. اودور کي، حياتداکي پروتوتيپلري ساتيرا قهرمانلارينا هاميدان چوخ و برکدن گولورلر، چونکي آراداکي بنزرليگي قبول ائتمه‌مگين ان راحات يولو بو بنزرليگي سئزديگيني گولوشله پرده‌له‌مکدير…

       ساتيرانين آدلانديريلماسي باخيميندان ادبياتچيلار هله ده قطعي بير قناعت الده ائده بيلميرلر. بئله کي، اونو موستقيل ژانر کيمي قبول ائدنلر ده وار، باخيش بوجاغي حساب ائدنلر، اوسلوب، تيپيکلشمه خوصوصيتي، ادبي نؤوع و س. آدلارلا موعينلشديرنلر ده. ساتيرا گولوشون بير نؤوعودور و بوتون ژانرلاردا تطبيق اولونا بيلير. بو باخيمدان اونو موستقيل ژانر اولاراق قبول ائتمک مقصده اويغون دئييل.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۵/۰۹/۲۳ |

ایراندا حورّییّت

جلیل محمدقولوزاده

کؤچورن:عباس ائلچین

      بيزيم مسجيدين داليندا، قاپي‌‌نين سکيسينده اللي-اللي بئش ياشيندا بير کيشي اوتوروب کاسيبليق ائدير؛ بونون پئشه‌سي بيساواد موسلمانلارا و چوخ واخت ايران غريبلرينه مکتوب يازماقدير. بو کيشي‌‌نين آدي مشَدی موللا حسندير.

      مشَدیني بورادا يايدا دا گؤرمک اولار، قيشدا دا، پاييزدا دا و باهاردا دا. گاه واخت ياي فصلي کوچه ايله کئچن واخت گؤرورسن کي، مشَدی موللا حسن باشيني داياييب سکي‌‌نين بوجاغينا، مورگوله‌يير، يا بير اؤزگه واخت کئچنده گؤرورسن: بير او تايلي چؤمبه‌ليب مشَدی‌‌نين قاباغيندا و مشَدی گؤزلوگو بورنونون اوسته کئچيرديب، سول ديزي اوسته الي‌‌نين ايچينده ياريم ورق چيرکلي کاغيذ توتوب او باشيني يوخاري قالخيزيب، گؤزلوگون آلتيندان کاغيذا باخيب، فارسجا اوخويور: "و ثانيا: اگر بيزيم ويلايتين احواليني خبر آلماق ايسته‌سنيز، لیلحمدولله، ساغ و سالامات سيزين عؤمرونوزه دوعاگو واريق و اؤزگه بير نيگارانليغيميز يوخدور، ساواي سيزين آيريليغينيزدان؛ خوداوندي-عالم بير سبب سالسايدي کي، سيزي من بير ده گؤره ايديم...."

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۵/۰۹/۱۴ |

آذربايجانچيليق موللانصرالدینچيلرين فردي ياراديجيليق کونتئکستينده:

محمدسعيد اوردوبادي

آللاهوئردي محمدلي ؛ فيلولوگييا عئلملري ناميزه‌دي

کؤچورن: عباس ائلچین

       "موللا نصرالدین" ادبي مکتبي‌نين نوماينده‌لري سيراسيندا محمد سعيد اوردوبادي‌نين آدي حؤرمتله و ايفتيخارلا چکيلير. "موللا نصرالدین" ژورنالي اونون ياراديجيليغيندا و گله‌جک طالعيينده موهوم رول اويناميشدير. محمد سعيد اوردوبادي ژورنالين فعال مؤليفلريندن بيري اولموش، پوبليسيست يازيلاري، ساتيريک شئعیرلري و ترجومه‌لري ايله بو ژورنالدا چيخيش ائتميشدير. ماراقليدير کي، 1906-جي ايلده "موللا نصرالدین"اين "غئيرت" مطبعه‌سينده اونون "غفلت" آدلي 32 صحيفه ليک ايلک شئعیرلر کيتابي نشر اولونموشدور. همين کيتابا موقدديمه‌سينده گؤرکملي شاعير و پوبليسيست عؤمر فايق نعئمانزاده يازميشدير: "بو گونکو حاليميزدا جاماعاتي اوخوماغا هوسلنديرمگين ان گؤدک يولو، بيزجه، آچيق ديل ايله يازيلان کيچيک-کيچييک فايدالي کيتابلاردیر... "غفلت" نشري-ساواد قصديله چيخارديغيميز اثرلرين بيرينجيسيدير". محمد سعيد اوردوبادي‌نين بو کيتابيندا خالقين معاريفلنمه‌سي مسله‌سي قويولور. او، بوتون منفي حاللارين تقصيريني ميلّتين مؤوهومات گيردابينا دوشمه‌سينده، موطيع‌ليگينده گؤروردو. خالقين دوشدوگو بو آغير وضعيتدن چيخيش يولونو ايسه آنجاق معاريفچيليکده آختاريردي. بير ايل سونرا 1907-جي ايلده محمد سعيد اوردوبادي‌نين "وطن و حورّیيت" آدلي يئني شئعیرلر کيتابي چاپ اولونور. بو کيتاب ايدئيا و مضمون باخيميندان "غفلت"دن فرقلنمه‌سه‌ده، شئعیرلرده آزادليق، موباريزه روحو دويولوردو، موعاصيرليک آب-هاواسي حيس اولونوردو. بو شئعیرلردن دوغان نتيجه بئله‌دير: خالقين خوشبختليگين، وطنين موستقيل‌ليگينه يالنيز بيرلشمکله، بيرگه‌ سعي گؤسترمکله، آزادليق الده ائتمکله نايل اولماق اولار. بونون اوچون ايسه اولجه عئلم، معاريفه يييه‌لنمک لازيمدير. "وطنيميزه بير نئچه سؤز" آدلي شئعیرينده مؤليف يازيردي:

غنيلر کرمسيزدي، ميلّت-فقير،

يورولدوق جفالاردان، اولدوق يئسير.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۵/۰۸/۰۴ |

آذربایجان خالق گولمه‌جه‌لری

عباس ائلچین

آللاهدان بؤیوک!

بیر اوشاق بؤیوک باباسیندان سوروشور:

- دونیادا ان بؤیوک نمنه‌دیر؟

بؤیوک بابا جاواب وئریر:

-  داغلار..

اوشاق یئنه سوروشور:

-  داغلاردان بؤیوک نمنه‌دیر؟

-  داغلاردان بؤیوک دنیزلردیر...

-  دنیزلردن بؤیوک؟

-  دنیزلردن بؤیوک یئر کوره‌سی‌دیر

-  یئر کوره‌سیندن بؤیوک؟

-  یئر کوره‌سیندن بؤیوک گؤیلردیر یئری قوینونا آلیب

-  گؤیلردن بؤیوک نمنه‌دیر؟

-  گؤیلردن بؤیوک آللاه‌دیر

-  آللاهدان بؤیوک نمنه‌دیر؟

کیشی بیر آز دوشونوب سونوندا جاواب وئریر:

-  اوغلوم! آللاهدان بؤیوک، منیم گوناهلاریم‌دیر!

بو جاواب تانری درگاهینا خوش گلیب غیب‌دن سس گلیر:

-  بؤیوک بابا!... گوناهلارینا عفو قلمی چکیلدی آللاهدان بؤیوگو اولماسین!

ائرکک بولود

بیر گون موسا حضرتلری طور سینایا گئدنده، داغدا کندین چوبانی  ایله قارشیلاشیر. چوبان قویونلاری دره‌ده یاییمیش اؤزوده بیر داشا سؤیکه‌نیب ماهنی اوخوریوردو. موسا اسنلشمه‌دن گؤیده‌کی قارا بولودو چوبانا گؤسته‌ره‌رک اوستونه چیمخیریر:

................

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۵/۰۴/۰۹ |

ميلّي ايستيقلال ادبياتين سرکرده‌سي؛ جلیل محمدقولوزاده 

 ترتيب ائدن : گولنار عبدوللايئوا

رئداکتور :گ.محمدووا

       گؤرکملي يازيچي، بؤيوک ايجتيماعي خاديم جليل محمدقولوزاده (1869-1932) آذربايجان ادبياتيندا کيچيک حئکایه‌‌نين بؤيوک اوستادي، تنقيدي-رئاليست نثرين داهي ياراديجيسي کيمي گئنيش شؤهرت قازانميشدير. محض اونون ياراديجيليغي سايه‌سينده کيچيک آدام بؤيوک ادبياتين اساس قهرما‌نينا چئوريلميشدير. ميرزه جليل آذربايجان دراماتورگيياسي تاريخينده تراژي‌کومئدييا مرحله‌سيني ياراتميشدير. اونون کومئدييالاري خاراکتئرينه گؤره فاجيعه‌يه ياخيندير. جليل محمدقولوزاده آذربايجان تراژی‌کومئديياسي‌نين بانيسيدير. مشهور «اؤلولر» اثري آذربايجان تراژی‌کومئديياسي‌نين زيروه‌سيني تشکيل ائدير. آذربايجاندا منظوم فاجيعه‌لرين بانيسي اولان حوسئين جاويدين «اؤلولر»ين هر تبسّومونده آجي بير فرياد قوپار» - سؤزلرينده داهييانه شکيلده يازيلميش بو اثرين تراژی‌کوميک خاراکتئري بؤيوک مهارتله ايفاده اولونموشدور. اوريژينال بديعي نثري، دراماتورگيياسي و پوبليسيستيکاسي ايله جليل محمدقولوزاده آذربايجان تنقيدي رئاليزم جريا‌ني‌نين اساسيني قويموشدور. تيپيک شراييطده تيپيک خاراکتئرلرين جانلانديريلماسيني طلب ائدن، فاناتيزم و جهالته آغير ضربه‌لر ووران، جمعيتين دييشيلمه‌سي ضرورتيني مئيدانا قويان تنقيدي رئاليزم ادبياتي اؤلکه‌ميزده میلّي شوعورون اويانيشينا و ديرچه‌ليشينه بير اوردودان چوخ خيدمت گؤسترميشدير.

آردینی اوخو

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۵/۰۴/۰۸ |

تارزان 

عزیز نسین

       بيز آنکارانين مالتپه محلّه‌سينده اولوروق. اصليميز آنکارالي اولماسا دا، پايتاختين کؤهنه ساکينلريندنيک. مالتپه ده بيزيم دالانداکي اوچونجو ائو بيبيمين مولکودور. بيبيم عؤمرونو سيزه باغيشلاياندان سونرا، ائوه بيز کؤچموشوک. محلّه‌ميزده تارزان آدلي بير کؤپک وار. بورايا هارادان، نه واخت گلديگيني بيلميريک. بلکه ده، لاپ کوچوک واختيندان بورادا قاليب. ياشيني دا هئچ کس بيلمير. بو باره ده محلّه ده کيمدن سوروشسانيز، جاوابيندا: - من بو محلّه‌يه گلنده تارزان آرتيق قوجا کؤپک ايدي، - دئيير. 

  آما بو دا تارزانين ياشيني، تخميني ده اولسا، موعينلشديرمگه اساس وئرمير. اون سککيز ايل اولار کي، بيز بو محلّه‌‌‌يه گلميشيک. بيبيم اؤلوب، بيز بو ائوه کؤچدوگوموز زامان تارزان قوجا بير کؤپک ايدي. قونشوموز ممدوح بي‌گيل ايسه 21 ايلدير محلّه ده ياشاييرلار. اونلار بورا گلديکلري واخت دا تارزان واردي، قوجا بير کؤپک ايدي. باققال ايلياسين دئديگينه گؤره، تارزانين ياشي اوتوزو اؤتمه‌ليدير. چونکي او، بورا 30 ايلدير کي، گليب. تارزاني دا ائله بو کؤکده گؤروب. 

  دميريول نظارتچيسي محمت افندي ايسه دئيير کي، تارزانين ياشي 40-اي چوخدان کئچيب، بو محلّه‌يه کؤچدوکلري زامان تارزانين آزي 3-4 ياشي واردي. 

  دوررييه بيبي اؤزونون تارزاندان جاوان اولدوغونو هئي تأکيد ائدير. بو حسابلا ايسه، تارزانين ياشي گرک 50-ني چوخدان کئچميش اولسون. 

  اونا  " تارزان "  آديني کيمين وئرديگي ده بللي دئييل. 

  ائله بيل کي، ايت: 

  - منيم آديم تارزاندير، - دئيه، هر کسه اؤزونو تانيتميشدير. 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۴/۱۱/۱۱ |

بورا ايشه‌ين ائششکدير 

 مظفر ايزگو

        آه بير اليمه کئچه ده او، - بورا ايشه‌ين آدامي دئييرم، - ائله اورداجا بوغوب اؤلدوررم. بيزيم ديوارا نه اولدوسا ائله او واختدان سونرا اولدو. دؤزه بيلمه‌ينلر بورنو آمونياک ايگينه حساس اولدوغونا گؤره کوچه‌يه دؤنن کيمي بوراني  " کشف ائله‌ييرلر " . دوز ديوارين ديبينه ياخينلاشان کيمي بير ساغا باخيرلار، بير سولا باخيرلار، - عاييب اولماسين، - نه لازيمديرسا ائديرلر. هانسي بيري‌نين توتاسان، بير گون سحردن آخشاماجان گؤزله‌‌‌ديم. 38 آداملا ساواشديم، آغيزلاشديم. هله گؤر ساواشديغيم آداملاردان بيري نه دئدي: 

  - بلديييه لازيمي قدر توالئت تيکديرمير، بيز نئيله‌يک؟ 

  قيشقيرديم اوستونه: 

  - اوندا گل قوناق اوتاغيميزا دا ايشه، حئيوان اوغلو حئیوان. 

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۳۹۴/۰۹/۱۳ |

صدرالعظم ائششک 

عزیز نسین

کؤچورن: عباس ائلچین   

      بیر وارمیش، بیر یوخموش. اول زامان ایچینده،قلبیر سامان ایچینده، بیر زامانلار مملکتین بیرینده بیر پادشاه وارمیش. بوتون پادشاهلار کیمی مملکتین بیرینده کی  بو پادشاهین دا، اؤز زامانینا گؤره، چالغیچی و رقاصه‌لردن جوت- جوت ، بئش- اون ‌ آروادی، خیدمتچیلری، نؤکرلری، یالاتاقلاری و داها فیلان فیلانلاری وارمیش. 

      مملکتین بیرینده کی  بو پادشاه، هر زامان و هر یئرده کی  پادشاهلار کیمی، آچیلیش تؤرنلرینه قاتیلماق، سان رسملرینده سلام وئرمک، باشقالاری‌نین یازدیغی نیطقلری اوخوماق، سیاحت ائتمک کیمی چوخ اؤنملی مملکت ایشلریندن واخت تاپا بیلدیگی زامانلاردا اوْوا چیخارمیش. 

      اوْو ماراقلیسی پادشاه، یئلدن نم قاپار جینسدن اولدوغوندان، اؤزل اورمانیندا اؤزل اولاراق یئتیشدیریلمیش، اؤزل حئیوانلاری وورماق اوچون اوْوا چیخمادان، مونجّیم باشی چاغیرار، 

      - بوگون هاوا نئجه اولاجاق؟.. دئیه سوروشارمیش. مونجّیم باشی دا هر زامان بو سورغونو بئله جوابلاندیرارمیش: 

      - حشتملی افندیمیز، سایه‌نیزده مملکتیمیزین هاواسی هر زامان گونلوک گونشلی‌دیر. نئجه ایراده و فرمان بویورولورسا، البته هاوا دا ائله اولور افندیمیز. 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۴/۰۸/۲۴ |

میرزه علی‌اکبر صابیرين آزادليق حاقيندا فلسفي دوشونجه‌لري   

موستقيل آغايئو 

  فلسفه دوکتورو،  آمئا فلسفه، سوسيولوگييا و حوقوق اينستيتوتونون آپاريجي علمي ايشچيسی،   

کؤچورن: عباس ائلچین

  آچار سؤزلر:  

آزادليق، پوئزييا، حوقوق، حاکيم صینیف، خالق کوتله‌لري، اينقيلاب، عدالت، وطنداش. 

       تاريخي يارادان، جمعيتين اينکيشافيني تامين ائدن زحمتکئش اينسانلارين آزادليغي مسله‌سی بوتون موترقّي فيکيرلي آداملارين فيکريني، ذهنيني، دوشونجه‌سيني مشغول ائتميشدير. میلّیتيندن، ديليندن و دينيندن آسيلي اولماياراق، جمعيتده موعين مؤوقئع توتان، جمعيتين ازيلن، ايستيثمار اولونان طبقه‌لري طرفيندن چيخيش ائدن هر بير ساغلام دوشونجه صاحیبي ظولم و ايستيثمار آلتيندا اينله‌ينلر اوچون آزادليغين نه دئمک اولدوغونو دريندن باشا دوشور، بو ايشه، هانسي يوللارلا اولورسا-اولسون، باجارديغي قدر کؤمک ائتمگي اؤزونون موقدس بورجو حساب ائدير. 

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۴/۰۷/۲۷ |

 مجلیسین دوُزوُ 

  اوزئییر حاجی‌بیلی 

     من چوخ مجلیسلرده اولموشام و چوخ نیطقلر ائشیتمیشم و چوخ فیکیرلر ائتمیشم و فیکریمین آخیری بیر یانا چیخماییب و معطل قالمیشام. 

    مثلا، مجلیس عومومی بیر مجلیسدیر. بورادا هر جوره آداملار واردیر. ستول حاضیر اولور. زاکوسکا اورتالیغا قویولوب، بوتیلکالار سالدات کیمی دوزولور. اهلی-مجلیس ییغیلیر ستولون باشینا. یئمکدن قاباق اولجه بیر تامادا سئچیلیر. هرچند تامادا سئچیلمگین اؤزو ده بؤیوک بیر مسله‌‌دیر، آما من اونو موختصر کئچیرم. 

     بلی، تامادا امر ائدیر کی، فینجانلار شرابلا دولسون. اهلی-مجلیس کامالی-دیقتله قولاق آسسین، چونکی سعدی بویوروبدور کی، مستمع صاحب سخن را بر سر کار آورد.

  تامادا باشلاییر: 

  - حضرات، من بیر نئچه کلمه سؤز ایله…. 

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۴/۰۴/۰۹ |

تبريزدن کازانا، او بيزيم خوجاميز 

 یازان: محمت آيجي 

کؤچورن:عباس ائلچین

   تورک دونياسي‌‌نين ان بؤیوک اورتاق کولتورل دگرلريندن بيري نصرالدین‌خوجا دیر. بوگون اؤزبکيستاندان تاتاريستانا، قاقائوزیادان دوغو تورکيستانا بيزيم خوجاميز دئییرلر! 

.....

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۲/۰۷/۰۶ |

  ايروان تورکلري‌نين مطبوعات آبيده‌سي 

 ضیاالدین محرم‌اوو

کؤچورن:عباس ائلچین 

  اون دوققوزنجو عصرين آخيرلاريندا قديم ايروان قوبئرنيياسي‌نين و خانليغي‌نين ايجتيماعي-سياسي و مدني حياتيندا موهوم دييشيکليکلر باش وئرمکده ايدي. گؤرکملي و قاباقجيل معاريفچيلرين سعي سايه‌سينده ايروان شهرينده آذربايجان ديلينده درسليکلرين مئيدانا گلمه‌سي، کيتاب نشري، خاريجي اؤلکه‌لر ادبياتينا داير ترجومه اثرلري‌نين ايشيق اوزو گؤرمه‌سي، خوصوصيله ماراق دوغوروردو. بو فايدالي ايش اوچ ايستيقامتده اينکيشاف ائتديريليردي. ايروانين حودودلاريندان کنارلاردا يئرلي مؤليفلرين کيتابلاري نشر اولونوردو. مؤليفلر ايشيق اوزو گؤرن اثرلري‌نين تبريز، تئهران، تیفلیس، باخچاساراي و باکي کيمي شهرلرده چاپ اولونماسينا باخماياراق، اثرلري‌نين آدي ايله ياناشي دوغما وطنلري ايروانين آديني مؤليف کيمي خاطيرلاديرديلار. مثلا: شاعير عاريف ايرواني، شاعير و ديپلومات فخري ميرزه عباس ايرواني، موللا حاجي ايرواني و اونلارجا باشقا مؤليفلر اصلا ايرواندان اولدوقلاريني گؤسترميشلر... 

  بو يازيدا ييرمينجی عصرين اوللرينده ايرواندا نشرينه رسمي ايجازه وئريلن ژورناللار باره ده صؤحبت آچماق و قديم غربي آذربايجان تورپاغي‌نين مطبوعات تاريخينه ايشيق توتماق ايسته‌ميشيک. 

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۲/۰۵/۱۰ |

ايرواندا آذربايجان مطبوعاتي نين تمل داشي:  " لک-لک "  ساتيريک ژورنالي 

  شفق ناصير 

  ژورنال بوتؤولوکده ادبيات ساحه‌سينه بوتون سايلاريندا گئنيش يئر وئرميشدير.  " لک-لک " ،  " هردم‌خيال " ،  " يئتيم جوجه " ،  " کئيفلي " ،  " جينني " ،  " شئیطان "  ايمضالي شئعیرلرين مؤوضوسو سويداشلاري‌نين معنوي حياتيندا مدني گئري‌ليگين تنقيدي و ايفشاسينا  حصر ائديلميشدير.  اکثر سايلاردا  " تاققيلتي "  باشليغي ايله وئريلميش دؤردلوکلر اؤزلوگونده گئنيش بير مؤوضونو عکس ائتديرمه‌سه‌ده، خالقين ديقتيني جمعيتده مؤوجود اولان ايجتيماعي قوصورلارا يؤنلدير. بونلاردان بير نومونه‌: 

  غرق اولمالي اولسان‌دا 

  دنيزلرده بوغولسان، 

  هئچ اولماسا دا مومکون 

  اگر ساحيله چيخماق. 

  نامرد الينه وئرمه الين، 

  ترکي-حيات ائت، 

  نامرد اليني توتماقدان 

  افضلدي بوغولماق.

  ........................

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۲/۰۴/۲۹ |

موللانصرالدینچيليک تعليمي نين درسلري 

عیسا حبيب بَيلي 

  ناخچيوان دؤولت اونيوئرسيتئتي نين رئکتورو، آکادئميک 

" موللا نصرالدین "  ژورنالي آذربايجان خالقي نين ان بؤيوک ايستيقلال کيتابي کيمي 

  معلوم اولدوغو کيمي، بؤيوک دئموکرات يازيچي و گؤرکملي ايجتيماعي خاديم جليل محمدقولوزاده نين (1869-1932) رئداکتورلوغو ايله یيرمي بئش ايل عرضينده فعاليتيني بؤيوک اوغورلا تیفلیسده، تبريزده و باکيدا داوام ائتديرن مشهور  " موللا نصرالدین "  درگيسي ايله آذربايجاندا ميللي ساتيريک مطبوعاتين و تنقيدي-رئاليست ادبياتين اساسي قويولموشدور. گئنيش معنادا تورک-موسلمان دونياسي نين بيرينجي ساتيرا ژورنالي کيمي  " موللا نصرالدین "  شرق اؤلکه لرينده ده ساتيريک مطبوعاتين و ادبياتين، دئموکراتيک ايجتيماعي فيکرين اينکيشافينا جيدي تکان وئرميشدير. شرق عالمينه ساتيرا گونشي ايلک دفعه   " موللا نصرالدین " دن دوغموشدور. محکوم شرقين اويانيشي، ديرچه ليشي و ايستيقلالي اوغروندا گئنيش، سيستئملي و آرديجيل موباريزه  " موللا نصرالدین "  درگيسي ايله باشلاميشدير. بوندان باشقا،  " موللا نصرالدین "  شرقله غربين سينتئزيندن يوغرولموش ايلک آوراسييا درگيسي کيمي ده تاريخه دوشموشدور.  " موللا نصرالدین "  ژورنالي آذربايجاندا و عومومن تورک-موسلمان دونياسيندا ميللي ايستيقلال حرکاتينا باشچيليق، سرکرده ليک ائتميشدير. ميللي دئموکراتيک مطبوعاتين دا بايراقداري  " موللا نصرالدین "  ژورناليدير. 

..........

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۱/۱۲/۱۵ |

قازاق تورکلرینده موللا نصرالدین

یازان: دوچئنت دوکتور عبدالوهاب قارا

کؤچورن: عباس ائلچین

  اؤزَت 

  موللا نصرالدین  هر نه قدر آنادولودا ياشاميش اولسا دا، بوتون تورک دونياسي نين اورتاق شخصیتینه  دؤنوشموشدور. هر تورک بويو اونو اؤزوندن بيلير. اونلار اوچون موللانصرالدین اؤز يوردلاريندا ياشاميش بير شخصیت دیر. چوخونلوقلا اونون آنادولو اينساني اولدوغونو فرق ائتمزلر بئله. بونون ان گوزل اؤرنکلريندن بيري قازاق تورکلرينده کي  موللا نصرالدین آلقيلاماسي و گولمه جه لری دير. 

  قازاقلار موللا نصرالدینه اؤز لهجه و کولتور اؤزلليکلرينه گؤره  " کوجا ناصير "  اولاراق آدلانديرميشدیرلار. خالق آراسيندا  " کوجاناصير "  گولمه جه لری چوخ يايغين دير. اونلار اوچون موللا نصرالدین، يعني  " کوجا ناصير "  آلدار کؤسه و ژییرئنشه  شئشئن کیمی قازاقلارين تاريخي و ادبي شخصیت لردن بيري کیمی دیر. 

آچار سؤزلر:

  قازاق ادبياتي، کوجارناصير، موللا نصرالدین(نصرالدین هوجا)، ژییرئنشه  شئشئن، آلدار کؤسه 

گیریش:

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۱/۰۹/۱۹ |

آذربايجاندا کاريکاتور صنعتي 

      آذربايجاندا کاریکاتورون يارانماسي و يئني بير ژانر کيمي ترققي تاپماسي، بيلاواسيطه  " موللا نصرالدین"  ژورنالي نين آدي ايله باغليدير. آذربايجان خالقي نين ايجتيماعي و مدني شعوورونون اينکيشافيندا موهوم رول اويناميش بو ژورنالي جليل محمدقولوزاده نين دئديگي کيمي، حياتين اؤزو ياراتميشدير.20. عصر آذربايجان ساتيريک مطبوعاتي نين نوفوذو و تاثير دايره سي اولدوقجا گئنيش اولموشدور. او، بير طرفدن آوروپا و روس ساتيريک مطبوعاتي ايله قارشيليقلي علاقه  شراييطينده اينکيشاف ائده رک کاميللشميش، ديگر طرفدن ايسه ياخين شرق، اورتا آسیا، وولقا بويو، کريم، داغيستان خالقلاري نين ساتيريک مطبوعاتي نين يارانيب اينکيشاف ائتمه سينه موثبت تاثير گؤسترميش، ايران ساتيريک مطبوعاتي نين و ساتيريک قرافيکاسي نين اينکيشافيندا فؤوق العلده رول اويناميشدير. محض  "موللا نصرالدین"  ژورنالي نين تاثيري آلتيندا آذربايجاندا  " بهلول "  (1907)،  " زنبور "  (1909-1910)،  " ميرات "  (1910)،  " آن "  (1910-1911)،  " کل نيت " (1912- 1913)،  " لک-لک "  (1914)،  " طوطي "  (1914-1917)،  " مزه لي "  (1914-1915)،  " باباي-امير "  (1915-1916)، تارتان-پارتان (1918)،  " شئيپور "  (1918-1919)،  " زنبور "  (1919)،  " مشعل "  (1919-1920) کيمي آذربايجان ديلينده نشر اولونان ساتيريک ژورناللارلا ياناشي بو دؤور باکيدا روس ديلينده  " جيگيت "  (1907-1918)،  " واي-واي "  (1908)،  " باکينسکوئ قورئ "  (1908-1909)،  " بيچ "  (1909-1915)،  " آدسکايا پوچتا’1 (1909-1910)،  " باکينسکيئ سترئلي "  (1910)،  " بارابان "  (1912-1913) کيمي ساتيريک ژورناللار دا درج اولونوردو.................

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۱/۰۵/۱۶ |