Şərqin şöhrəti Mövlana Məhəmməd Füzuli Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında

Lətifə MİRZƏYEVA

Cənubi Azərbaycanın əksər söz sənəti yolçuları Vətənimizin keçmişinə, bu gününə, onun görkəmli sənətkarlarının həyat və yaradıcılığına, saya-hesaba gəlməyən dəyərli əsərlərinə, onların məna və ünvanlarına yaxşı bələddirlər. Elə ona görədir ki, onların yaradıcılığında klassik ədəbiyyatımızın nümayəndələrinə həsr edilən səmimiyyət dolu əsərlər mühüm yer tutur. Bu qələm sahiblərinin bütün türk xalqlarının böyük şairi, alimi, mütəfəkkiri, filosofu, Azərbaycan, fars və ərəb dillərində yazıb-yaradan Məhəmməd Füzuli (1994-1558) kimi dünya şöhrətli söz ustalarımızı öz əsərlərində böyük məhəbbətlə tərənnüm edib oxucularına yaxından tanıtdırması, sələflərinin onlara etibar etdikləri xalqa sədaqətlə xidmət etmək sahəsindəki tövsiyələrinə sadiq qalmaq yolundakı səmərəli fəaliyyətləri klassiklərimizə, onların irsinə olan dərin hörmət və sonsuz məhəbbət hisslərinin təzahürüdür.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۴۰۴/۱۰/۰۴ |

نوایی‌‌، تورکی ادبیاتیمیزنینگ صاحبقرانی

محمد عالم کۉهکن

آلیب من تحت فرمانیمگه آسان

چیریک چېکمه‌ی ختادن تا خراسان

خراسان دېمه کیم، شیراز و تبریز

که قیلمیشدور نی کلکیم شکر ریز

علیشېر نوایی

امیرالکلام علیشېر نوایی، تورکی تیل بدیعی ادبیات یره‌تیشگه نا قۉ‌له‌ی و دغل تیل اېکنینی ادعا قیلگنلرگه اېسکی اۉزبېک تیلینی نینگ ادبی و بدیعی اثرلر یازیشگه فارس تیلیدن قالیشمس لیگینی اثباتلش اوچون گۉزل اثرلر یازیب قالدیردی. نظامی گنجوی و امیر خسرو خمسه‌لریگه یازگن خمسه‌سی اۉز زمانه‌سی نینگ بویوک شاعرلری و منتقدلری تامانیدن اعتراف قیلیندی. او، «محاکمه‌الغتین» کتابیده تورکی تیلنی فارس تیلیگه نسبتاً اوستونلیگینی نمونه اۉله‌راق ۱۰۰ته تورکی لغتنی کېلتیریب، اولرنینگ مقابلی و معادلی فارس تیلیده یۉقلیگینی کۉرسه‌‌تیب بېردی.

نوایی‌نینگ بی بها اثرلری جهان ادبیاتی خزینه‌سیگه سلماقلی حصه قۉشگنی فن عالمیگه سر اېمس. ۱۶- عصر نینگ ایکینچی یرمی سلطان حسین بایقرا سلطنتی دوریده اونینگ باش وزیری و یقین مصلحتچیسی نوایی نینگ اېسکی اۉزبېک تیلیده نثر و نظمده یره‌تگن دردانه اثرلری نه فقط هرات‌ده بلکه مشرق زمین نینگ ایریم حدودلریگه یېتیب بارگن و او یېرلرده سېویب اۉقیله باشله‌گن.

مېن بو مقاله‌ده، علیشېر نوایی اثرلری نینگ قۉلیازمه نسخه‌لری ۱۶- عصرنینگ ایکینچی یرمیدن باشلب بیر قطار شرق مملکتلریگه آلیب باریلیب ترقه‌تیلگنی، شو کبی ایریم اۉلکه‌لر ادبی محیطیده قۉلدن قۉلگه تېگمه‌ی مطالعه قیلینگنی و محلی ایجادکارلرنینگ نوایی‌گه اېرگه‌شیب شعرلر یازگنی و گۉزل غزللریگه نظیره‌لر بیتیب، مخمسلر باغله‌گن‌لیکلری تۉغریسیده معلومات بېریشگه اینتیله‌من.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۴/۰۹/۱۶ |

Cavad Heyət və 45 yaşlı "Varlıq" dərgisinin birinci sayı

Eynulla Mədətli

AMEA Fəlsəfə institutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, tarix elmləri doktoru, fövqəladə və səlahiyyətli səfir

DOKTOR CAVAD HEYƏTİN ANADAN OLMASININ 100 VƏ "VARLIQ" DƏRGİSİNİN 45 İLLİYİNƏ HƏSR EDİLİR

2025-ci ilin mayın 24-də Doktor Cavad Heyətin anadan olmasının 100 illiyi tamamlanacaq. Eyni zamanda, onun təməlini qoyduğu, sahiblik və redaktorluq etdiyi, şəxsi vəsaiti ilə maliyyələşdirdiyi "Varlıq" dərgisinin (jurnalının) bu il 45 yaşı tamam olur. Qəlbində və əməllərində böyük Azərbaycan sevgisini yaşadan və təmsil edən bu nurlu şəxsiyyəti ölkəmizdə sevir və dəyərləndirirdilər. Güney Azərbaycanda haqlı olaraq Dədə Qorquda bənzədilən və el ağsaqqalı, vətənpərvər ziyalı kimi tanınan Doktor Cavad Heyət vətəni İranı ürəkdən sevən və onun elminə, mədəniyyətinə sədaqətlə xidmət edən alim və mütəfəkkir idi. İranda cərrahlıq sahəsində bir sıra ilklərin və tibb dərsliklərinin müəllifi olan həkim kimi, eyni zamanda, hələ Qacarlar dövründən adlı-sanlı ailənin mənsubu kimi həm şahlıq dönəmində, həm də İslam Cümhuriyyəti zamanında özünün ədəbiyyat, mədəniyyət, dilçilik, fəlsəfə, ilahiyyat və sair sahələrdəki tədqiqatları ilə şan-şöhrət qazanmışdı. İstanbulda tibb təhsili alması və yaranan ailə bağları bu ölkəyə, ardınca bütün türk xalqlarına onun gənclik dövründən formalaşan maraq və sevgisini daha da artırmışdı. Hələ sovetlər dönəmində, 1982-ci və 1987-ci illərdə Azərbaycanın görkəmli tibb professoru Nurəddin Rzayevin dəvəti ilə Bakıya gəlməyə nail olmuş, Bəxtiyar Vahabzadə, Xudu Məmmədov və başqa görkəmli alim və ədiblərimizlə tanışlıq və dostluq əlaqələri qurmuşdu. Ölkəmiz müstəqillik qazandıqdan sonra daha tez-tez Azərbaycan Respublikasına səfər edən Cavad Heyət bizim tanınmış elm və mədəniyyət xadimlərimizin, yaradıcı ziyalılarımızın çevrəsində sevilən və dəyərləndirilən həmvətənimizə çevrilmişdi. Onun milli istiqlal şairimiz Bəxtiyar Vahabzadə ilə dostluğu böyük şaxsiyyətlərin böyük dostluğundan daha üst səviyyədə idi və xarici səbəblər üzündən güneyli-quzeyliyə bölünmüş Azərbaycan xalqının vahidliyinin, birliyinin və bölünməzliyinin təcəssümü idi. Cavad Heyət Azərbaycanın bir çox Universitetlərin və elmi qurumların fəxri doktoru seçilmiş, 70 illiyi, 80 illiyi, 85 illiyi ölkəmizdə yüksək səviyyədə qeyd edilmiş, bir çox kitabları burada nəşr edilmiş, eləcə də haqqında kitablar, məqalələlər yazılmışdı. Ömrünün son aylarına qədər xəstələrini müalicə etməkdən, Azərbaycanın həm Güneyində, həm də Quzeyində maarifçilik fəaliyyətini davam etdirməkdən vaz keçməmişdi. Bu sətirlərin müəllifinin 1993-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetində Doktor Cavad Heyətlə tanışlıqdan başlanan dostluğu Tehranda diplomatik xidmətlə əlaqədar çalışdığı 1996-2001-ci illərdə daha da yaxın və səmimanə olmuş və bu mənəvi bağlılıq böyük şəxsiyyətin vəfatınadək davam etmişdi.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۴/۰۱/۱۵ |

قوجا دونیانین حسین جوانی

ترانه واحد 

   حیاتی بویو آذربایجانین گونئیی ایله قوزئیی آراسیندا معنوی کؤرپو سالماغا چالیشان حسین جوان آذربایجان آشیق ادبیاتی نین همیشه‌جوان، بارلی-برکتلی بوداق‌لاریندان بیری‌دیر.  

     آشیق نه گؤزل یازدی، 

     میرزه‌لر گؤزل یازدی، 

     قومرو کیمی دانیشان  

     سینمده تئللی سازدی.  

     - دئین حسین جوان 1916-جی ایلده گونئی آذربایجانین کرمدوز ماحالی‌نین اوُتی کندینده یوخسول بیر عاییله‌ده آنادان اولوب. ائرکن یاشلاریندا آتاسی مکائیل کیشی غفیل دونیاسینی دییشیر، آناسی زهره مادّی-معنوی احتییاج‌لارا تاب گتیره‌بیلمه دیگیندن اوغلو و اوچ قیزی ایله بیرلیکده آرازین قوزئی سمتینه پناه گتیریر، گورانبوی رایونونون دلممّدلی کندینده مسکونلاشیر. 

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۴۰۱/۰۳/۳۱ |

2021  نوبل ادبیات اؤدولونو قازانان: عبدالرزاق قورنه

عبدالرزاق  قورنه (1948، زنگیبار سولطان‌لیغی) - اینگیلیس دیلینده یازان تانزانیالی یازیچی . اینگیلیس‌ده یاشاییر. 2021.جی ایلده ادبیات اوزره نوبل اؤدولو قازانیب.   

Booker و Whitbread اؤدول‌لری طرفیندن قیسا سیاهیا آلینان "Paradise"  ( "جنّت" ) (1994)،  "Desertion"  ("فراری") (2005) و لوس آنجلس تایمز بووک پرایزکیتاب اؤدولو اوچون قیسا سیاهیا آلینمیش "By the sea"  ( " دنیز کناریندا "  " (2001) رومان‌لاری نین مؤلیفی‌دیر.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۰/۰۷/۱۶ |

محمدعلی تربیت

محمدعلی تربیت (26 مئی 1877، تبریز — 17 ژانویه 1940، تهران) — ضیالی، قزئته‌چی، تربیت کیتابخاناسی‌نین یارادیجیسی، مشروطه اینقیلابی‌نین ایشتیراکچیسی. 

یاشاییشی

  میرزه محمدعلی میرزه صادق اوغلو تربیت 1887-جی ایل مئی‌ین 26-دا تبریز شهرینده آنادان اولوب. شهرده موترقّی فیکیرلی ضیالی کیمی تانینان میرزه صادق اوغلونو محلّه ده کی  ملا زینال‌العابدین-‌ین آچدیغی ایبتیدایی مکتبه قویور. میرزه صادق اوغلونا اؤزو یاخشی بیلدیگی فنلری تدریس ائتمکله یاناشی، تبریزین آدلی-سانلی حکیم‌لریندن اولان میرزه نصرالله‌ خانین و بیر مودت تبریزده یاشامیش محمدعلیخان کوفری‌نین یانیندا اوروپا و شرق طبابتینی اؤیرنمگه گؤندریب[۱]. هر ایکی حکیمین تؤوصیه‌سیله محمدعلی فرانسه و آلمان دیل‌لرینی اؤیره‌نیب. نوجوم، ریاضیات و طیب ساحه‌سینده اؤزل درس‌لر آلماسینا باخمایاراق سونرادان پداقوژی ساحه‌یه ماراق گؤستریب. عرب، فارس، فرانسه و اینگیلیس دیل‌لرینی موکمّل اؤیره‌نیب[۱].

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۰/۰۷/۱۱ |

قازاق عالیمی: علی‌خان بؤکئی‌خان

علی‌خان بؤکئی‌خان(قازاخ. Әлихан Бөкейхан؛ 1866، توکارون ناحیه‌سی، قارقارالی قزاسی، سِمیپالاتینسک ویلایتی، روسیه‌ ایمپراتورلوغو — 27 سپتامبر 1937، موسکو، شوروی) — قازاخ ایجتیماعی خادیمی، موعلیمی، ژورنالیستی، اتنوقرافی. 

یاشامی

  قایناق‌لار اونون نسلی‌نین چنگیز خانین نوه‌سیجوچی خانا باغلی اولدوغونو یازیرلار. بؤکئی خانین نسلیندن‌دیر.[۱]. اونون دوغوم تاریخی 1866-جی ایل، 1869-جی ایل، 1870-جی ایل کیمی گؤستریلیر. روسیه ایمپراتورلوغونون اینضیباطی اراضی بؤلگولرینه گؤره علی‌خان نورمحمداوغلو بؤکئی‌خان سِمئی ویلایتی قارقارالی قزاسی‌نین توقیراوین ناحیه‌سینده دوغولموشدور. 

........

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۰/۰۷/۱۱ |

سلیمان  باقیرغانی

سلیمان  باقیرغانی (باقیرغان آتا، حاکیم آتا، سلیمان  آتا) (12. عصرین 2 -جی یاریسی-تورکوستان ) - شاعیر، موتفکّیر، عالیم. خوجا احمد یسوی‌نین موریدی.  

  اثرلری: باقیرغان کیتابی (قیپچاق تورکجه‌سینده یازیلمیش شعیرلر توپلوسو)  و "آخیر زامان"، "معراج‌نامه"، "اسماعیل قیصه‌سی"، "بی‌بی مریم"، "یاریم آلما" کیتاب‌لاری

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۴۰۰/۰۷/۰۷ |

Súleımen Baqyrǵanı

Aqyrzaman

Qarahandyqtar bıligi tusynda ómir súrgen aqyndardyń biri — Súleımen Baqyrǵanı. Zamanynda «Hakim ata» laqabymen tanymal bolgan ol  (1091-1186 jj.) búgingi Qaraqalpaq jerindegi Baqyrǵan kentinde dúnıge kelgen. Bar ǵumyryn Haq jolyna arnagan aqyn túrki sóz óneriniń damýy na óz úlesin qosty. Onyń qalamynan júzden asa danalyq sóz, sondaı-aq «Aqyrzaman», «Mıǵrajnama», «Ismaıyl qıssasy», «Bıbi Márııam», «Jarty alma» sekildi dastandar dúnıege kelgen.

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۴۰۰/۰۷/۰۷ |

محمد حئیدر دوُغلات‌

محمد حئیدر دوُغلات، میرزه حئیدر (1499، تاشکند - 1551، کشمیر) - تاریخچی، دؤولت خادیمی. محمد حسین کور‌قان‌ین اوغلو، آناسی خوْب نیگارخانیم یونس‌خانین کیچیک قیزی، بابورون آناسی قوتلوغ نیگارخانیمین باجیسی ایدی.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۴۰۰/۰۷/۰۶ |

کلاسیک اؤزبک شاعیر‌لری :

یاشام و یارادیجی‌لیقلاری

• دوُربک (15.نجی عصر)
• آتایی (15.نجی عصر)
• سکّاکی (15.نجی عصر)
• یوسف امیری (15.نجی عصر)
• گدایی (15.نجی عصر)
• توردی (17.نجی عصر)
• عمرخان (18.نجی عصر)
• گولخانی (19.نجی عصر)
• فرقت (19.نجی عصر)
• بیانی (19.نجی عصر)
• مقیمی (19.نجی  عصر)

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۰/۰۷/۰۴ |

تورکوستان شهیدی - افغانیستان تورک‌لری‌نین میلّی ایدئولوقو: آزاد بیگ کریم‌اوغلو

 آتا طرفدن اؤزبک تورکو، آنا طرفیندن خوقند خانلاریندان دوُدایار خانین نوه‌سی آزاد بیگ کریم اوغلو تاریخی-سیاسی سبب‌لر اوزوندن پاکیستاندا آنادان اولموش، اورتا تحصیلینی اورادا باشا ووردوقدان سونرا پاکیستان لاهور بیلیم‌یوردونون حوقوق فاکولته‌سینی بیتیریب وکیل کیمی فعالیته باشلامیشدیر. آتاسی وارث کریمی اؤزبکستان‌دا آنادان اولموش، موسکو طیب اینستیتوتونو بیتیردیکدن سونرا 2. دونیا ساواشی دؤورونده جبهه‌یه گؤندریلمیش، آلمان‌لارا اسیر دوشموش، تورکوستان دیویزیاسی لژیونرلریندن بیری کیمی تورکوستان میلّی بیرلیک کومیته‌سی‌نین ان فعال عوضولریندن اولموشدور. آلمان‌ین مغلوبیتیندن سونرا اوّل موتفیق قووّه‌لرین کوماندان‌لیغینا تسلیم اولان دوکتور وارث کریمی، آمریکانین اونو روس‌لارا تسلیم ائده‌جگینی دویوب اسیرلیکدن قاچمیش، ماجرالی یولچولوق‌لاردان سونرا ایتالیا، میصیر و عربیستاندان کئچه‌رک پاکیستانا گلمیش و آزاد بیگ ده 1948-جی ایلده بورادا دونیایا گلمیشدی. 

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۴۰۰/۰۳/۲۴ |

تانینمیش ائرمنی‌لر اؤز میلّتی، دیلی و مدنیتی حاقیندا  نه دئییرلر

     ائرمنی خیصلتی حاقیندا دونیانین بیر چوخ عالیم، فیلوسوف و یازیچی‌لاری طرفیندن فیکیرلر بیلدیریلیب. آمّا بو میلّتین تاریخی، ماهیتی، مدنیتی حاقیندا اصل حقیقتی هامیدان دقیق، اینجه‌لیک‌لرینه قدر آچان اؤز تانینمیش‌لاری اولوب. همین فیکیرلردن بعضی‌لرینی تقدیم ائدیریک.     

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۴۰۰/۰۳/۱۷ |

میلّی ایستیقلالیمیزین آلوولو شاعیری:خلیل‌ رضا اولوتورک

 شفق ناصر

فیلولوژی اوزره فلسفه دوکتورو  

  بوتون زامان‌لاردا سؤزون قودرتی، حؤکمو بؤیوک اولوب. مقامیندا سسله‌نیشی ایله کؤنول‌لر نورا بویانیب، عالم گولشنه دؤنوب، آیدین، ایشیقلی صاباح‌لارا دوغرو یول باشلاییب...  

    هر شئیدن اوجا، دَیرلی اولان، دوشونجه‌یه حاکیم کسیلن سؤز گؤی قورشاغی‌نین رنگلری کیمی چوخ‌چالارلی‌دیر. صنعتکارلار یاراتدیق‌لاری اثرلرینده کیملرینسه معنوی دونیاسینی، طالعیینی، اوبرازینی سؤزون رنگلریله ائله تصویره آلیر کی، اونلاری سئومه‌مک، یاخینا آلماماق مومکون‌سوزدور. البتّه کی، تصویر و بنزتمه‌لرین دویغوسال‌لیقلا ایفاده‌سینده سؤزون یئری علیحده‌دیر. 

  اوندا دا اولا سؤز حقیقی معنادا صولحو، امین-آمان‌لیغی، خالقین آزادلیق آرزولارینی، ایستیقلالینی، میلّی منافعیینی و معنوی دَیرلرینی ایفاده ائتمیش اولسون. فیطری ایستعدادین، داغ شلاله‌سی تکی جوشقون بیر احتیراسلا آخان یارادیجی‌لیق عشقی‌نین وطنپرورلیک، یوردسئورلیک سئوگیسیله دوپ‌دولو اولان صنعت صاحیب‌لری‌نین آمالی بئله بیر عولوی حیسّ‌لرله سوسلننده خالق معنوی اوجالیغین، راحات‌لیغین، غلبه باهار طراوتی گتیرن گولزارلیغین ایچینده اولار. بوتون بونلاری بؤیوک صنعتکارلیقلا، بدیعی تفکّورون ایشیغیندا اوبرازلی شکیلده، هم ده خالقین میلّی غورورونو، موستقیل‌لیک دویغولارینی اوجادان-اوجا سؤزون قودرتیله ایفاده ائده بیلمک مهارتی ده هر کسه نصیب اولمور.     

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۴۰۰/۰۳/۱۵ |

آذربایجان تورک فلسفه‌سیندن یارپاق‌لار:   میرزه علی معجز شبستری   

دوکتور فایق علی ‌اکبرلی

   آذربایجانین شبستر شهرینده دونیایا گلیب، 16 ایل تورکیه‌ده-ایستانبولدا یاشامیش میرزه معجز شبستری (1873-1934) گنج یاشلاریندان دونیوی و دینی علم‌لرله یاخیندان تانیش اولموشدور. تخمیناً 1904-1905-جی ایل‌لرده ایستانبولدان گونئی آذربایجانا-شبستره دؤنن معجز وطنینده کی  جهالته، نادان‌لیغا، میلّی روح‌سوزلوغا دؤزمه‌یه‌رک، بو دؤوردن اعتیباراً یالانچی روحانی‌‌لره، ظولمکار مأمورلارا و عیرقچی آریانچی‌لارا قارشی موباریزه آپارمیش، اؤز تعبیرینجه دئسک، آنا دیلینده میلّی معاریفچی روحلو  " نؤوحه خوان‌لیغ "-ا باشلامیشدیر. او،1933-جو ایلده شبستردن شاهرود شهرینه سورگون ائدیلمیش و بیر ایل سونرا دا بورادا وفات ائتمیشدیر. 

  شبستری میلّی-معاریفچی روحلو  "نؤوحه خوانلیغ"-یندا تورکلوگون و آذربایجانچی‌لیغین شووینیست ایرانچی‌لار طرفیندن آشاغیلانماسینا اعتیراض ائده‌رک یالنیز مودافیعه  اولونماقلا کیفایت‌لنمه‌ییب، عئینی زاماندا آذربایجان تورکلری‌نین میلّی حاقلاری‌نین برپاسینی کسکین بیر دیلله قاجارلار و پهلوی‌لر حاکیمیت‌لریندن طلب ائتمیشدیر. شوبهه‌سیز، اونون قاجارلارلا پهلوی‌لردن طلب‌لری آراسیندا خئیلی درجه فرق وار. چونکی اونلاردان بیری، یعنی قاجارلار تورکلوگونو اونوتدوروب فارس‌لاشماغا اوز قویدوغو حالدا، پهلوی‌لر تورکلرین بوتون وارلیغینی اینکار ائده‌رک اونون آسیمیله‌سینه جان آتان آشیری عیرقچی بیر رژیم ایدی.   

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۴۰۰/۰۲/۲۲ |

 تبریزده آنا دیلینده ایلک مکتب آچان موعلّیم: میرزه حسن رشدیه          

    میرزه حسن رشدیه 1851-جی ایلده تبریز شهرینده، دؤورون عالیم‌لریندن اولان موللا مهدی‌نین عاییله‌سینده دونیایا گلیب. ایلک تحصیلینی دوغما شهری تبریزده آلیب. تحصیلینی داوام ائتدیرمک اوچون او نجف شهرینه گئتمه‌لی و بورادان موکمّل بیر روحانی اولاراق قاییتمالی ایدی. چونکی، بو دؤورده تحصیل اوجاق‌لاری آنجاق موللاخانا و مدرسه‌لرله محدودلاشیردی. ایراندا دا دیگر موسلمان مملکت‌لرینده کی  کیمی اساساً دین خادیم‌لری‌نین حاضیرلانماسینا فیکیر وئریلیردی. مؤوجود تحصیل سیستمی اؤلکه‌نین کادر حاضیرلیغی ساحه‌سینده کی  طلباتی ایله آیاقلاشا بیلمیردی. ایستانبولدا ایکی تبریزلی ناشیر - میرزه نجفعلیخان و آغا محمد طاهر طرفیندن نشر اولونان  " اختر " قزئتینده یازیلمیش بیر مقاله ده دئییلیردی کی،  "اوروپادا هر مین نفردن اون نفری ساوادسیز، ایراندا ایسه هر مین نفردن اون نفری ساوادلی‌دیر. بو نؤقصان الیفبانین چتینلیگی و تدریس اوصولونداکی قوصوردان ایره لی گلیر... ایراندا دا اوروپاسایاغی مکتب‌لر اولمالی‌دیر" .     

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۰/۰۱/۲۰ |

آذربایجان تورکلری‌نین ایستیقلال موجاهیدی – میرزه بالا محمدزاده 

   آیدین مدد‌اوغلو قاسملی 

  فیلولوژی اوزره فلسفه دوکتورو، دوچنت

     19. عصرین ایکینجی یاریسی، 20. عصرین اوّل‌لرینده قوزئی آذربایجاندان چوخ‌سایلی و گوجلو میلّی ضیالی کادرلاری یئتیشمیش، اونلار آذربایجان خالقی‌نین مادی و معنوی اینکیشافینا چالیشمیش، گله‌جک آزادلیق و موستقیل‌لیک اوغروندا موباریزه یه حاضیرلامیشدیر. بو دؤورده ادبی-بدیعی معاریفچی‌لیگه سیاسی معاریفچی‌لیک ده قوشولموش، اینقیلابی حرکات‌لارین تاثیری ایله بیر-بیری‌نین آردینجا یارادیلان یئنی-یئنی مطبوعات اورقان‌لاری، خئیریه جمعیت‌لری و سیاسی پارتیالار تزار روسیه‌سی‌نین میلّی اویانیشا قارشی بوتون ژاندارم قووّه‌‌لرینی حرکته گتیرمه‌سینه، میلّی مطبوعات اوزرینده گوجلو سانسور تطبیق ائتمه‌سینه باخمایاراق، یئرلرده میلتچی‌لیک دالغاسی داها دا گوجلنمیشدی. بو دالغا ایشچی صینفینی ده حرکته گتیرمیشدی. 

  بئله‌لیکله، آذربایجان میلّی ضیالی‌لاری، میلّی مطبوعاتی کئچمیش دوشونجه‌لردن اوزاقلاشاراق موعاصیر میلّیتچی ایدئولوژی‌یه یییه‌لنمیش و یئنی بیر میلّی کیملیک اطرافیندا بیرلشه‌رک خالقی دا واحید دوشونجه اطرافیندا بیرلشدیرمگه باشلامیشدیلار. 

  بو دؤورده فعالیت گؤسترن سیاسی خادیم‌لر کیمی رومانتیک جریان نوماینده‌لری ده روس تزاریزمی‌نین ایرتیجاع رژیمینه، موستملکه‌چی سیاستینه قارشی بیرگه کسکین موباریزه آپارمیشلار کی، بونون دا نتیجه‌سینده هم میلّی-سیاسی ایدئولوژی لیدرلرین، هم رومانتیک‌لرین، هم ده رئالیست‌لرین بیرگه سعی‌یی نتیجه‌سینده آذربایجان میلّی ایدئولوژی‌سی فورمالاشمیشدی. عومومیتله 20. عصرین بیرینجی و خوصوصیله ایکینجی اون‌ایل‌لیگی آذربایجان خالقی‌نین مدنی و سیاسی-ایدئولوژی اینتیباه دؤورو اولموشدور. 

  آذربایجانین میلّی، سیاسی، ایدئولوژی، رومانتیک و رئالیست جریان نوماینده‌لری‌نین هامیسی آذربایجان ایجتیماعی تفکورونون قارانتی رولوندا چیخیش ائتمیش آذربایجان تفکور تاریخی‌نین ایدئیا شرفی، آذربایجان میلّی دؤولتچی‌لیگی‌نین محک داشلاری اولموشلار. اونلار بدیعی، علمی سیاسی و ایدئولوژی فلسفه اساسیندا بیر دموکراتیک جمعیت فورمالاشدیرماق، میلّی دَیرلره سؤیکنن، میلّی ایدئولوژی اساسیندا بیر دؤولت یاراتماغا چالیشمیش، بونا نایل اولموش، شرقده ایلک دموکراتیک خالق جومهوریتی یاراتمیش و قیسا مودتده اولسا دا دموکراتیک دؤولتی ایداره ائتمگه باشلامیشدیلار. بئله شخصیت‌لردن بیری ده بوتون حیاتینی آذربایجانین موستقیل‌لیگینه حصر ائدن آذربایجان ایستیقلال موجاهیدی میرزه بالا محمدزاده دیر. 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۰/۰۱/۰۸ |

علی اصغر غفوری‌نیا (5 آذر1321 سلماس) - یازیچی، آراشدیرماچی، سلماس‌شوناس، موعلّیم، خیریه‌چی

یاشاییشی

علی اصغر غفوری‌نیا 1321-نجی ایل آذرین 5-ده سلماس‌ین سوره کندینده آنادان اولوب.  بؤیوک باباسی غفور عیان کندی‌نین آتلی‌لاری‌ باشچیسی اولموش مشروطه اینقلابی حرکاتیندا یاخیندان ایشتراک ائده‌رک 1287.نجی ایلده ستارخان‌ین موجاهیدلری‌نین سنگرینده استیبداد علئیهینه ساواشمیشدی آنجاق سونرالار محمدعلی شاه یانلی کوردلر طرفیندن بیر چاتیشمادا کهنه‌شهرده اؤلدورولموشدو.

علی اصغر غفوری‌نیا ایلک و اورتا تحصیلی سلماسدا بیتیردیکدن سونرا 1340-نجی ایلده شرقی آذربایجان‌ین تعلیم و تربیه ایداره‌سینده ایشه آلینیب اون ایل موعلّیم‌لیک ائتمیشدیر.1346-نجی ایلده تعلیم‌له یاناشی تبریز بیلیم یوردونون "بشری جوغرافیا" بؤلمه‌سینده تحصیلینی سوردورموشدو.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۹/۱۰/۱۸ |

فریدون ابراهیمی‌

 فریدون غنی اوغلو ابراهیمی (21 نووامبر 1919، آستارا، گیلان اوستانی – 1947، تبریز) -دؤولت خادیمی، ناطیق و پوبلیسیست، آذربایجان دموکرات فیرقه‌سی(3 سپتامبر 1945) مرکزی کومیته‌سی نین عوضوو، آذربایجان میلّی مجلیسی نین نوماینده سی، 1945 - 1946-جی ایللرده آذربایجان میلّی حؤکومتی نین باش ساوجی‌سی(دادستانی)[1][2]. 

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۹/۱۰/۱۸ |

آذربایجان شعری‌‌نین غریب صحیفه‌لری- قنبراوغلو و ایکی‌دیللی شعر یارادیجی‌‌لیغی

سعادت شیخی‌یئوا

فیلولوژی اوزره فلسفه دوکتورو

پوئتیک ایرثی آذربایجان، تورکیه و جیغاتای شاعیرلری‌‌نین دیقّتینی جلب ائد‌رک، نظیره و تخمیس‌لره اؤرنک اولان قنبراوغلوونون آدی ‌‌نینکی گئنیش اوخوجو کوتله‌سینه، حتی علمی ایجتیماعیته ده آز معلوم‌دور. بونون باشلیجا سببی شاعیرین میراثینی هله‌لیک آزسایلی غزل‌لرین تمثیل ائتمه‌سی و بو اثرلرین آیری-آیریلیقدا چئشیدلی توپلولاردا (اوچ مجموعه و بیر دیوان) یئر آلماسی‌دیر.

اورتا چاغ قایناق‌لاری و چاغداش آراشدیرمالاردا حیاتی، دوغوم یئری، میلّی منسوبیتی، ادبی دیلی و شخصیتی باره‌ده کونکرت بیر معلومات وئریلمه‌ین بو شاعیر داها چوخ نسیمی‌‌نین اونا نظیره یازماسی ایله تدقیقاتچی‌لارین نظرینی جلب ائد‌رک، آرا-سیرا خاطیرلانمیشدیر. لاکین بو یادائتمه‌لر ده اؤتری کاراکترلی اولموش، شاعیرین شخصیتی و اونون بدیعی صنعتکارلیغی باشقا تدقیقاتچی‌لاردا ماراق دوغورمامیش، دیل خوصوصیت‌لری، شعرلری‌‌نین فرقلی‌ و فردی اؤزل‌لیک‌لری تحلیل ائدیلمه‌میشدیر. قنبراوغلو شخصیتی و شعر یارادیجی‌‌لیغی بیزیم نظریمیزی ده محض نسیمی شعرینه اؤرنکلیک ائد‌ن غزلی ایله جلب ائتدی. بو ایستیقامتده آپاردیغیمیز آراشدیرمالار نتیجه‌سینده شاعیرین آلتی غزلینی اوزه چیخاردیق. بو غزل‌لردن اوچو آذربایجان تورکجه‌سینده، اوچو ایسه چیغاتایجادیر. شاعیرین بو اثرلرینده ایستیفاده ائتدیگی تخلوص‌لر ده چئشیدلی‌دیر: قنبراوغلو (قمبراوغلو)، قنبراوغلان، إبن-ی قنبر.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۹/۱۰/۰۲ |

آذربایجان شعری‌‌نین غریب صحیفه‌لری - حوروفی شاعیر رفیعی

سعادت شیخی‌یئوا

فیلولوژی اوزره فلسفه دوکتورو

اورتا چاغین ایجتیماعی، علمی و دینی دوشونجه ساحه‌لری ایله یاخیندان باغلی اولان، دؤورونون تاریخی-سیاسی پروسه‌لری، ادبی تخیّولو، فلسفی تفکّورو، دینی باخیش و موسیقی زؤوقونو نوماییش ائتدیرن و آذربایجان خالقی‌‌نین میلّي-معنوی دَیرلری‌‌نین ایفاده‌چیسی اولان کلاسیک ادبیاتین اؤیرنیلمه‌سینده باخیش بوجاق‌لارینی یئنیلمه و قلیب‌لنمیش یانلیش‌لارین فیکری آسیلی‌لیغیندان آزاد اولماغا احتیاج یارانمیشدیر و بو، آرتیق زاما‌‌نین طلبی‌دیر. چونکی یالنیز دؤورون طلبینه اویغون پریزمادان باخیلارسا، کلاسیک ادبی ایرثین ایندیه‌دک قارانلیق‌لارا بورونموش بیر سیرا مقام‌لارینا ایشیق سالینا بیلر. بیر چوخ باخیمدان مادی مدنیتیمیزین گؤستریجیسی اولان آبیده‌لرله عینی ایستاتوسدا اولان معنوی-فیکری میراثیمیزین – کلاسیک ایرثین قورونماسی اولدوقجا واجیب‌دیر. چونکی بو اثرلرده خالقیمیزین میلّي، معنوی، اخلاقی، ادبی، فلسفی و دینی دوشونجه‌سی، بوتون بو سادالادیق‌لاریمیزین جمعیندن یارانان وارلیغی اؤز ایفاده‌سینی تاپمیشدیر. بو اثرلر ساده‌جه فردی بدیعی تخیولون دئییل، کولکتیو ذهنیتین ده محصولو کیمی درک و قبول اولونور. اصلینده میلّي-معنوی ثروتیمیزین چکیسی، سرحدلری و یارادیجی‌‌لاری سیخلیقلا گوند‌مه گلن و آکتوال‌لیغینی ایتیرمه‌ین مسئله‌لردن‌دیر. اما بو ساحه‌‌‌نین تدقیقی آرتیق فرقلی موستوی‌یه کئچمه‌لی، یئرسیز شیشیرتمه و ضررلی تحریف‌لردن آریناراق جدی تدقیقات‌لارین اوبیئکتی اولمالی، بئین‌الخالق علمی عالمده آذربایجان تورک‌لری‌‌نین زنگین معنوی-اخلاقی دَیرلری‌‌نین گؤستریجیسی اولاراق تقدیم اولونمالی، دیگر اؤلکه‌لرین بیر چوخ تفکّور صاحب‌لری‌‌نین بو دوشونجه مرکزیندن فایدالاندیغی سیستملی شکیلده اساس‌لاندیریلمالی، تکجه آذربایجا‌‌نین دئییل، دونیا ادبیاتی ایچریسینده حقیقی مؤوقعئیی موعین‌لشدیریلمه‌لی‌دیر. بو ایشین گؤرولمه‌سینده کورتبیی‌لیک یول‌وئریلمز، مرکزلشدیریلمیش آراشدیرمالار ایسه آرتیق تاریخی ضرورت‌دیر.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۳۹۹/۰۹/۲۸ |

آذربایجانین ایلک ادبیات تاریخچیسی

 ترانه محرمووا 

   " بوتون آذربایجان ادبیاتینی تصدیق ائدن تکجه بیر آد وارسا، او دا فریدون بیگ کؤچرلی‌دیر کی، اوچ جیلدلیک  " آذربایجان ادبیاتی تاریخی "‌نی مئیدانا گتیریب " . ی.و.چمنزمینلی‌نین همکاری حاقیندا یازدیغی بو فیکیرلر گؤرکملی ادبیاتشوناس و معاریف خادیمی‌نین ادبیات، مدنیت و اینجه صنعت تاریخیمیزده توتدوغو یئری سجیه‌لندیریر. تصادوفی دئییل کی، فریدون بیگ کؤچرلی‌نین آدی ادبیات تاریخچیسی، نظریه‌چیسی، تنقیدچیسی، ترجومه‌چیسی، مطبوعات و تئاتر قوروجوسو، پداقوق، معاریفچی و بؤیوک وطنداش کیمی تاریخیمیزده ابدی‌لشیب. فریدون بیگ کؤچرلی‌نین، قیرخ ایله یاخین بیر دؤورو احاطه ائدن علمی یارادیجی‌لیغی، ادبیاتشوناس‌لیغین هانسی قووّتلی و ضعیف جهت‌لره مالیک اولدوغونو آیدینلاشدیرماق اوچون قییمتلی‌دیر.  " بیر میلتین ادبیاتی، دئمک اولار کی، اونون معیشتی‌نین آیینه‌سی‌دیر. هر بیر میلتین دولاناجاغینی ، اؤوضاعی-معیشتینی، درجه‌یی-ترقیسینی، مرتبه‌یی-کمالینی، قودرت و جلالینی اونون ادبیاتیندان بیلمک اولار "  یازیردی گؤرکملی ادبیاتشوناس.   

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۹/۰۹/۰۹ |

معاریفچی‌لیک تاریخیمیزین سوء قصدلری 

   اون دوققوزنجو یوزایل‌لیگین اورتا‌لاریندان، خوصوصیله، میرزه فتحعلی آخوندزاده‌نین جهالت قارانلیغیندا گونش کیمی پارلاماسیندان سونرا آذربایجاندا تاریخی بیر دالغا – آیدین‌لیق (معاریف‌لنمه) حرکاتی باشلادی.  

  خالقین موطلق حیصه‌سی‌نین ساوادسیز و حوقوقسوز اولدوغو، دین، شریعت احکام‌‌لاری ایله ایستیثمار ائدیلدیگی بیر چاغدا اونو غفلت یوخوسوندان اویاندیرماغا، موترقّی فیکیرلرله بسله‌مگه چالیشماق اولدوقجا گرکلی، آنجاق ائله بیر او قدر ده تهلوکه‌لی حرکت ایدی.     

  مورتجع دونیاگؤروشه ساواش آچان اینسان‌لار بونون بدلینی حیات‌لاری ایله اؤده‌یه‌بیله‌جکلریندن خبرسیز دئییلدیلر. آنجاق باشقا یول دا یوخ ایدی: منسوب اولدوقلاری توپلومون گؤزلرینی آچماق، اونلاری مؤوهومات، نادان‌لیق باتاق‌لیغیندان دارتیب چیخارماق قاچیلمازا چئوریلمیشدی.    

  بو گون همین اینسان‌لاری سایغی ایله خاطیرلایارکن آیدینلانما حرکاتیمیزین نه قدر دهشتلی، قورخونج یول‌لاردان کئچدیگینی اونوتماماق، اونوتدورماماق بورجوموزدور. 

   " معاریفچی‌لیک تاریخیمیزین سوء قصدلری " یازیسی بو معنوی بورجلولوق دویغوسوندان یارانیب. 

  بیر ده گؤرک آلماق، درس چیخارماق احتییاجیندان – آخی میلتی سیلکله‌ییب غفلت یوخوسوندان اویاتماغا چالیشان‌لارین حیات یولو ائله ایندی ده هامار دئییل. رافیق تاغی اؤرنگینده یاشادیغیمیز کیمی…  

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۹/۰۷/۰۳ |

آذربایجاندا کاریکاتور صنعتی‌نین بانیسی

گؤرکملی رسام عظیم عظیم‌زاده آذربایجان رسام‌لیق صنعتینده یئنی بیر جیغیر آچیب. بو گون بؤیوک رسامین آدینا هر کس حؤرمتله یاناشیر. یئنی رساملار نسلی اونون عنعنه‌لریندن بهره‌لنیرلر. عظیم عظیم‌زاده یارادیجی‌لیغی بویو عصرلردن بری فورمالاشان تبریز آذربایجان مینیاتور مکتبی‌نین و روس رسام‌لیق مکتبی‌نین عنعنه‌لریندن بهره‌لنیب. رساملیغا مشهور  «موللانصرالدین» ژورنالیندا اؤز اثرلرینی درج ائتدیرمکله باشلاییب. ۱۹۰۶-جی ایلده‌ن "موللانصرالدین"، "بارابان"، "زنبور"، "طوطی"، "کل‌نیت" و سایر ژورناللارین صحیفه‌لرینده ساتیریک قرافیک کاریکاتورلارینی نشر ائتدیرمکله آذربایجان ساتیریک قرافیکاسی‌نین اساسینی قویوب.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۹/۰۲/۲۸ |

نظامی گنجوی‌نین ایرثینده تورکلوک و ایسلام

دوکتور فایق علی‌اکبرلی

 حاضیردا آذربایجان-تورک فلسفه‌سی و مدنیتی نین اینجیلری ساییلان موتفکّیرلرین ابوالحسن بهمنیار، نظامی گنجوی، خاقانی، نصرالدین توسی، عمادالدین نسیمی، محمد فضولی و ب. یارادیجیلیغیندان بحث اولونارکن، اونلارین آذربایجان خالقی نین قدیم دینی-فلسفی دونیاگؤروشو ایله باغلی فیکیرلری تدقیقاتلاردان، همچینین آذربایجان تورک فلسفه‌سی، آذربایجان تورک تاریخی و س. آدلانان موهوم اهمیته مالیک اولان علمی یازیلاردان یا کناردا قالمیش، یا دا چوخ جوزئی شکیلده تفسیر اولونموشدور. حالبوکی اونلارین دونیاگؤروشونده تورک منسوبیتینه، تورک روحونا، ائله‌جه ده ایسلاما دایر موتیولر گوجلودور. بو موتفکّیرلر بیرمعنالی شکیلده اؤزلرینی تورک آدلاندیرمیش و تورکلوکلری ایله ده فخر ائتمیشلر. اونلارین آراسیندا بؤیوک تورک شاعر-موتفکّیری، فیلوسوفو نظامی گنجوی نین یارادیجیلیغیندا اسکی تورک دوشونجه‌سینه، تورک دینی اعتیقادلارینا، عمومی‌لیکده تورک مدنیتینه-فلسفه‌سینه مئییل داها چوخ حیس اولونور. نظامی گنجوی‌ "خمسه"سینی (بئشلیگینی) فارسجا یازماسینا باخمایاراق، تورک دوشونجه‌سینی، تورک عادت-عنعنه‌سینی، تورک اخلاقینی، عومومی‌لیکده تورک میفولوژی، دینی-فلسفی و میلّی-معنوی دونیاگؤروشونو تبلیغ ائتمیشدی.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۹/۰۲/۲۱ |

میلّي دؤولتچیلیک تاریخیمیزین پارلاق سیماسی؛ فتحعلی خان خویسکی

     میلّي ایستیقلال ایدئیالاری ایله یاشاییب-یارادان ضیالیلار خالقین دؤیونن قلبی، دوشونن بئینی، میلّي یادداشین، میلّي روحون داشیییجیسی کیمی تاریخی فونکسیانی همیشه لیاقتله یئرینه یئتیرمیشلر. خالقیمیزین موستقیل‌لیک ایده‌آلی‌‌نین گئرچکلشدیریلمه‌سینده، آذربایجا‌نین تاریخی دؤولتچیلیک عنعنه‌لری زمینینده میلّي دؤولت قورولوشونون یارادیلماسیندا بؤیوک خیدمتلر گؤسترمیش شخصیتلردن بیری ده گؤرکملی اجتماعی-سیاسی خادیم، ایستیقلال موجادیله‌میزین پارلاق سیماسی فتحعلی خان خویسکی‌دیر.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۸/۱۱/۱۵ |

Türk dünyasının görkəmli alimi

Məşhur türkoloq Əhməd Cəfəroğlu

Əhməd Cəfəroğlu türk dünyasının görkəmli şəxsiyyətlərindən biridir. O, məşhur türkoloq, ədəbiyyatşünas, şərqşünas və dilçi professor, filologiya elmləri üzrə doktor kimi tanınmışdır. 1920-ci il aprelin 27-də Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Əhməd Cəfəroğlu da da bir çox millətçi vətənpərvərlər kimi Türkiyəyə mühacirət etmək məcburiyyətində qalır və ömrünün sonuna qədər burada yaşayır. Əhməd Cəfəroğlu eyni zamanda dünya türkologiya elminin görkəmli simalarından biri olub.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۸/۰۹/۲۸ |

علیمردان بیگ توپچوباشوو و آذربایجانچیلیق مفکوره‌سی 
سونا ولی‌یئوا 
"کاسپی" قزئتی‌نین تأسیس‌چیسی، فیلولوژی اوزره فلسفه دوکتورو 

   19.عصرین سونو-20. عصرین اوّللرینده آذربایجان خالقی‌نین ایستیقلال مفکوره‌سی‌نین داشیییجیلاریندان اولان علیمردان بیگ توپچوباشووون حیات و فعالیتی حاقیندا اکثر تدقیقات ماتریالی هر دفعه یئنی فاکتلارین اوزه چیخماسینا شراییط یارادیر. ع.توپچوباشوو دؤورونون یوکسک تحصیل آلمیش حوقوقشوناسی، علم، ایجتیماعی خادیمی و ناشیر ایدی. پتربورق بیلیم یوردوندا تحصیل آلدیغی ایللردن باشلایاراق دؤورون ایجتیماعی-سیاسی حادیثه‌لرینه بیگانه قالماماسی اونون فیکیر و دوشونجه‌لری‌نین اینکیشافینی میلّتین طالع یوکلو مسله‌لرینه یؤنلتمیشدی. اونون بوتون فعالیتینده اساس مقصد، اؤزو دئمیشکن، "غفلت یوخوسوندا" اولان میلّتین میلّی اویانیشیندا، میلّی آزادلیق حرکاتی‌نین دوزگون ایستیقامتلنمه‌سینده ضیالی کیمی ایشتیراک ائتمک ایدی. قارشیدا دوران مقصد و وظیفه‌لرین واحید تشکیلات پروقرامی‌نین اولماماسینا باخمایاراق، دؤورون ضیالیلاری‌نین، خوصوصیله ع.توپچوباشوو و اونون یاخین سیلاحداشلاری‌نین فعالیت ایستیقامتلری چوخ دوزگون موعینلشدیریلمیشدی: 
– خالقین معاریفلندیریلمه‌سی و مدنیتین اینکیشافینا نایل اولماق (یالنیز بو یوللا جهالته و فاناتیزمه غالیب گلمک اولاردی)؛ 
– میلّی شوعورون اویانیشی و خالقین حاق و حوقوقلاری‌نین درکینه چالیشماق؛ 
– آزادلیغین، موستقیل‌لیگین موستملکه‌چیلیگه و میلّی عداوت سیاستینه غالیب گلمه‌سی‌نین یوللارینی موعینلشدیرمک؛ 
– ایسلام بایراغی آلتیندا عوموم روسیه اراضیسینده میلّی آزادلیق ایدئیالارینی موباریزه‌یه یؤنلتمک؛ 
– تورک خالقلاری‌نین بیرلیگی ایدئیاسینی (واحید دیل، معنویات عومومی‌لیگی، واحید میلّی ایدئولوژی) گله‌جک غالیبیتین اساس سیموولو کیمی قبول ائتمک. 

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۳۹۸/۰۸/۱۷ |

عباس پناهی ماکویی‌نین یاشاییشی و یارادیجیلیغی

یاشاییشی 
عباس حاجي علي اکبراوغلو پناهي ماکویی(ماکولو) 1900-جو ايلده ماکو شهرينده ضيالي عاييله‌سينده دوغولموشدور. ايلک تحصيليني خوي شهر مدرسه‌سينده، سونرا موعاصير تيپلي "خئيريه" مکتبينده آلميشدير. آتاسي حاجي علي اکبردؤورونون موترقّي آداملاريندان بيري اولموش، بديعي ادبيات و تاريخ ساحه‌سينده اولان اثرلري موطالیعه ائدن شخص کيمي تا‌نینميش، 1905-1911-جي ايللرده ايراندا باش وئرن ستارخان حرکاتيندا اؤنجوللردن اولماقلا غربي آذربايجا‌نین خوي، سالماس، ماکو شهرلرينده‌کي دموکراتيک حرکاتدا ياخيندان ايشتيراک ائتميشدير. 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۸/۰۵/۲۷ |

محمدامین بوغرانین یاشاییشی و دوغو تورکیستانین موستقیل‌لیگی اوغروندا آپاردیغی موباریزه‌لر

محمدامین بوغرا ( 1901 خوْتن- 1965 تورکیه)، اویغور سیاستچی و یازیچیسی، دوغو تورکیستان ایسلام جومهوریتی‌نین قوروجوسو و ایلک جومهور باشقانی‌ ایدی.

گیریش

   محمد امین بوغرا، 1901-جی ایلده دوغو تورکیستا‌نین خوتن شهرینده سایقین بیرعاییله‌ده دونیایا گلدی. بؤلگه‌‌نین ساییلمیش دین عالیملریندن اولان آتاسی پیرعابدین حاجینی کیچیک یاشدایکن ایتیردی. دؤرد قارداش و ایکی باجیسییلا بیرلیکده آناسی سکینه بانو خانیمین تربیه‌سی آلتیندا بؤیودو. سکینه بانو خانیم ایسه، 1863-جو ایلده خوتن بؤلگه‌سینده موستقیل خوتن خانلیغینی قورموش اولان عبدالرحمان پاشا‌نین 2. گؤبکدن نوه‌سیدیر. 9 یاشیندا خوتن‌ده ایلک تحصیلینی آلارکن 10 یاشیندا آناسینی ایتیردی و عمیسی‌نین حیمایه‌سینه گیردی. 22 یاشیندا ایسه قاراقاش ناحیه‌سینده‌کی او دؤورون مشهور مدرسه‌لرینده یوکسک دین تحصیلینی عرب و فارس دیللرینده تاماملادی. 1922-1930 ایللری آراسیندا خوتن و قاراقاش ناحیه‌لرینده تفسیر و حدیث مؤوضولاریندا موعلّیم اولاراق وظیفه یئرینه یئتیردی. 
   محمدامین بوغرا یوکسک علمی و ناطیق‌لیک قابیلیتیندن اؤتری قیسا زاماندا بؤلگه‌ده اون قازاندی. اویغور تورکلری طرفیندن حؤرمتلی و نوفوزلو دین آداملارینا وئریلن حضرتیم عونوانییلا خاطیرلاندی. گونوموزه قدر محمد امین بوغرا، دوغو تورکیستاندا محمد امین حضرتیم اولاراق یاد ائدیلیر. گنج یاشدایکن عربجه و فارسجا دیللرینده شعرلر یازماغا باشلامیشدی. او دؤورلرده دوغو تورکیستاندا یئنی- یئنی اینکیشافا باشلایان تحصیلده موعاصیرلشمه فعالیتلرینه آکتیو اولاراق قاتیلدی. حتّی اؤزو ده تورکیه‌دن گلن موعلّیملردن بیر مودّت موعاصیر علم تربیه‌سی آلمیشدی. 
   محمد امین بوغرا، گنج موعلّیم و طلبه‌لری تشکیلاتلاندیریب وطنینی ایشغال ائدن چین حاکیمیتی‌نین دهشت وئریجی ظولم و باسقیلارینا قارشی چاره‌لر آختاردی. چین ایشغالچیلاری‌نین ظولمو حددن آشماقدا ایدی. اویغور تورکلری ان ساده اینسان حاقلاریندان بئله محروم ائدیلمیشدیلر. اصلینده چوخ ضرر چکمیش وضعیتده اولان اکینچیلر و اصنافلار آغیر وئرگیلردن باشقا چین اوردوسونا و بیگلره (چینلی بوروکراتلارا) "آلوانگ سئلیک" آدییلا خراجلیق اؤده‌مک مجبوریتینده ایدیلر. بو حاقسیزلیغا قارشی یوکسلن سسلر درحال قانلی بیر شکیلده سوسدورولوردو. 

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۸/۰۵/۱۷ |