" آنامین کیتابی " اثرینده آذربایجانچیلیق

یازار: آیتن شامیلووا

" گؤزومو عؤمرومده بیرینجی دفعه آچان کیمی دونیانی قارانلیق گؤرموشم " ، –دئین(2، 13) ج. محمدقولوزاده بوتون حیات و یارادیجیلیغینی بو قارانلیق دونیانی آیدینلیغا چیخارماغا حصر ائتمیشدیر. " آنامین کیتابی " درامی محض بو قارانلیق دونیانین – فاناتیزم، جهالت، " ضیالی‌لیق سیندرومو " ایچینده بوغولارکن میللی-معنوی کیملیگینی اونوتموش ذهین‌لرین، بوتؤولوکده، وطنین طالع کیتابی‌دیر.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۴۰۲/۱۱/۱۹ |

اوکراین‌لی‌لارین، ماجارلارین، تورکلرین عومومی اجدادی - قیپچاق‌لار

 کرم محمدلی‌

تاریخ اوزره فلسفه دوکتورو

  تورک خالق‌لاری تاریخینده شانلی و یا شانلی اولمایان ایزلر بوراخان طایفالاردان بیری قیپچاق‌لاردیر. قیپچاق‌لار حاضیرکی تورک خالق‌لاری‌نین اکثریتی‌نین، او جومله‌دن آذربایجان تورکلری‌نین تاریخینده سوی کؤکونده یاخیندان ایشتیراک ائتمیش تورک خالق‌لاریندان بیری‌دیر. قیپچاق فورماسیندا ایشلنن بو سؤز چین منبع‌لرینده  "‌کینچا‌"  شکلینده کئچیر. اوروپا منبع‌لرینده  "‌کوُمان‌" ،  "‌پوْلوْوِتس‌" ، عرب منبع‌لرینده ایسه  "‌کیفچاک‌"  و یا  "‌قیبچاق‌"  فورماسیندا ایشله‌نیر. بو سؤزون اتیمولوژی‌سینی هم اونلارین تامغاسی، هم ده خاریجی گؤرونوشو باخیمیندان ایضاح ائتمک اولار. اورتا عصرلرده خاریجی گؤرونوشه گؤره آیری-آیری خالق‌لارا آد وئریلمه‌سی چوخ گئنیش یاییلمیشدی. اونلاردان بیری ده قیپچاق‌لار ایدی. چین دیلینده  "‌کینچا‌"  گؤی گؤزلو، ساری ساچلی آدام دئمکدیر. حتّی چین میفولوژی‌سینده گؤی گؤزلو، ساری ساچلی آدام‌لار حاقیندا دانیشاندا اونلارین کینچا اولدوغو نظره چارپیر. اوروپا، ایسلاویان دیللرینده، یونان و لاتین منبع‌لرینده راست گلینن  "‌کوُمان" ،  "‌پوْلوْوِتس‌"  فورماسینا گلدیکده، کوُمان ساری‌شین، بیاض، آغ دریلی معنالارینی وئریر. 

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۴۰۰/۱۲/۰۴ |

محمد امین رسول‌زاده ایرثینده تعلیم - تربیه مسله‌لری 

   آذربایجان ایجتیماعی-سیاسی تاریخی‌نین گؤرکملی شخصیت‌لریندن اولان  محمد امین رسول‌زاده، عئینی زاماندا پداقوژی فیکیر تاریخیمیزده ده ان لاییقلی یئرلردن بیرینی توتان  نظریه‌چی‌دیر. علمی-پداقوژی باخیش‌لاری‌نین کؤکونده میلّی‌لیک، واریث‌لیک، خلقی‌لیک، موعاصیرلیک دوران م.ا.رسول‌زاده بو گونکو تحصیل قوروجولوغوندا بؤیوک اهمیت کسب ائدن وطنداش-شخصیت آنلاییشینی یاراتمیشدی.  ­­­

  او، یوزایل‌لیک‌لر عرضینده تحصیلین فارس، عرب، 19. عصردن سونرا ایسه روس دیللرینده آپاریلماسینی کسکین تنقید ائده رک یازیردی:

" تزاریزم آذربایجاندا روس‌لاشدیرما سیاستینی ایکی ایستیقامتده حیاتا کئچیرمگه باشلادی: بیرینجیسی، عولمالاری، موللالاری و افندی‌لری ایداره‌لرده مأمور وظیفه‌سینه تعیین ائده‌رک اؤز خیدمتی قوللوقچولارینا چئویریردی، ایکینجیسی ایسه آذربایجانلی اوشاق‌لاری روس مکتب‌لرینده اوخودوب اونلاردان روس طبیعتلی  "‌اوُچیتِل‌لر(موعلیم‌لر)‌"  حاضیرلاییردی. بئله‌لیکله، دوغما کلاسیک‌لریمیز عوضینه، گونئی آذربایجانداکی  "‌میرزه‌لر‌"  فردوسی‌نی، سعدی‌نی، قوزئی آذربایجانداکی  "‌اوُچیتل‌لر‌"  ایسه پوشکینی، لرمونتوفو، تولستویو و باشقالارینی تبلیغ ائتمگه باشلاییردیلار. نه فارس‌لاشمیش  "‌میرزه‌لر‌" ، نه ده روس‌لاشمیش  "‌اوُچیتل‌لر‌"  خالقین ایستک و آرزولارینی باشا دوشوردولر."

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۴۰۰/۱۱/۱۲ |

آذربایجانچی‌لیق و تورکچولوگون قارشی‌لیقلی موناسیبت‌لری 

واحد عمروف

فلسفه اوزره فلسفه دوکتورو 

  بو دؤورده آذربایجانچی‌لیق ایدئولوژی‌سی‌نین اساسیندا وطن اخلاقی، وطنچی‌لیک دویغوسو دورور. آذربایجان خالقی‌نین وطن اخلاقی، واحید دؤولتچی‌لیک شوعورو اوغروندا، وطنین ایشغالی و شخصیت آزادلیغی اوغروندا موباریزه‌سینده عوموم میلّی ایدئیا و ایدئولوژی‌‌لر حل‌‌ائدیجی رول اویناییردی. 

  آذربایجانین گونئی‌یه و قوزئی‌یه، خانلیق‌لارا پارچالانماسی، واحید میلّی شوعورون و میلّی ایدئولوژی‌‌نین تشکّولونه انگل اولدو. آذربایجانچی‌لیق ایدئولوژی‌سی بو دؤورده شرق و غرب دَیرلری‌نین سنتز شکلینده تظاهور ائتدی. عنعنه‌وی شرق ایدئولوژی‌لریندن گلن نور، عرفان، کمال ذکا، بشری‌لیک و معاریفچی‌لیگین عوضوی وحدتیندن عیبارت اولان آذربایجان ایدئولوژی‌سی تورکچولوک، ایسلامچی‌لیق، اوروپاچی‌لیق و آذربایجانچی‌لیقلا قوووشدو. بو دؤورون ایدئولوژی‌سینده جمعیت، اینسان، معنویات، میلّی-معنوی دَیرلر اؤن پلانا چکیلدی. 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۰/۱۱/۰۳ |

آذربایجان خالقی‌نین طالع کیتابی -  "‌آنامین کیتابی‌"‌

  بؤیوک رئالیست صنعتکار جلیل محمدقولوزاده‌‌نین «آنامین کیتابی» اثری میلّی ایستیقلال، دؤولت‌چی‌لیک، موستقیل‌لیک ایده‌آل‌لارینی اؤزونده عکس ائتدیرن چوخ قیمتلی بدیعی مخزندیر. بو اثر، فیکریمیزجه، باشدان-باشا سمبول‌لار اثری‌دیر. بو پیئس اصل آذربایجان‌نامه‌دیر، آذربایجانچی‌لیق ایدئیالاری‌‌نین منبعی‌دیر. آکادمیک عیسی حبیب‌بیلی‌‌نین سؤزلریله دئسک: «آنامین کیتابی» – آذربایجا‌نین میلّی ایستیقلالی حاقیندا ۲۰-جی عصر بویو یازیلمیش سیلسیله اثرلرین معنوی آناسی‌دیر. ...ج.محمدقولوزاده‌‌نین «آنامین کیتابی» اثری ...میلّی-معنوی اؤزونودرک، وطنچی‌لیک، میلّی بیرلیک و موستقیل‌لیک درس‌لیگی‌دیر. «آنامین کیتابی» – آذربایجا‌نین...طالع کیتابی‌دیر، میلّی ادبیاتیمیزین ان موکمّل آذربایجان‌نامه‌سی‌دیر».

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۴۰۰/۱۰/۲۷ |

خیابانی حرکاتی و تبریزده میلّی حؤکومت، ایران تاریخچی‌‌لری‌نین گؤزو ایله 

  عین‌الله مدتلی

آمعا فلسفه اینستیتوتونون علمی ایشلر اوزره دیرکتور موعاوینی، تاریخ علملری دوکتورو، فؤوق‌العاده و صلاحیتلی سفیر  

   1920-جی ایلین آوریل-سپتامبر آیلاریندا گونئی آذربایجاندا میلّی حؤکومتین یارادیلماسی ایله نتیجه‌لنن شیخ محمد خیابانی حرکاتینا دایر ایراندا اونلارلا ماراقلی تدقیقات اثرلری، کیتاب‌لار، خاطیره لر، مقاله‌لر یازیلیب. هم سووئت‌لر دؤنمینده، هم ده 1991-جی ایلدن باشلانان موستقیل‌لیک ایللرینده آذربایجان جومهوریتینده ده آذربایجان میلّی-دموکراتیک حرکات‌لاری تاریخینده اهمیتلی یئر توتان خیابانی حرکاتی، تبریز عوصیانی و میلّی حؤکومتین فعالیتی گئنیش تدقیق ائدیلیب.   

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۴۰۰/۱۰/۱۳ |

  تورک خالق‌‌‌لاری‌نین میلّی تشکّولو    

  آیتک ذاکرقیزی (محمدووا) 

  اینسان‌‌‌لارین اراضی، دیل، ایقتیصادی و معنوی جهتدن بیرلیگینی ایفاده ائدن میلّت آنلاییشینا، همچنین، میلّته، خالقا مخصوص خوصوصیت‌لری گؤسترن میلّیت آنلاییشینا عالیم‌لر، موتفکّیرلر موختلیف باخیمدان یاناشمیشلار. بو معنادا تورکیه‌نین گؤرکملی ایجتیماعی خادیمی ضیا گوگ‌آلپ (1876-1924) و بؤیوک موتفکّیری حلمی ضیا اولکه‌نین (1901-1974) تورک خالق‌‌‌لاری‌نین میلّی تشکّول حاقیندا فیکیرلری ماراقلی‌دیر. 

  حلمی ضیا اولکن دونیادا کولتورلر یاراداراق مئیدانا چیخان میلّتی، جمعیتین چوخ یئنی بیر تشکّولو کیمی دَیرلندیرمیشدیر. اسکی چاغلاردا میلّت یوخدور، آنجاق اونو حاضیرلایان باشقا ایجتیماعی فورما‌‌لار و باشقا مدنیّت‌لر واردیر. موتفکّیر  "‌میلّی تشکّول غرب مدنیتی‌نین اثری‌دیر‌"  فیکرینی ایره‌لی سوره‌رک، بو مدنیتی منیمسه‌ین، اونون تکنیکینی، روحونو آلان باشقا جمعیت‌لرین ده گئتدیکجه میلّت حالینی آلدیقلارینی گؤسترمیشدیر. بو میلّت‌لشمه حرکت‌لری‌نین باشیندا میلّی ایراده‌نی تمثیل ائدن ایستیقلال ساواش‌‌‌لاری گلیر و بونونلا اؤز تاریخ‌لرینه چئوریلن شوعورلا کولتورلرینی مئیدانا گتیریر. موعاصیر مدنیت اؤز کولتورونو یاراتما قودرتینده اولان میلّت‌لر مدنیتی‌دیر. حلمی ضیا اولکن میلّی تشکّولون بیر آندا مئیدانا گلمه‌دیگینی قئید ائتمیشدیر: وطن و اونون اوزرینده یاشایان میلّتین ایدئال‌‌‌لاری، هئچ بیر قووّه و فرد طرفیندن باغیشلانا بیلمز. اونلار، تاریخی بیر تکامولون اثری‌دیر. 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۰/۰۶/۲۱ |

دیلیمیز کیملیگیمیزدیر 

پروفسور نصیب نصیبلی 

  اوروپانین مودرن‌لشمه‌سی رفورم دؤنمینده (16. یوزایل)[1] سیاسی حیاتی روم کیلیساسی‌نین اینحیصاریندان قورتارماقلا باشلادی. عئینی زاماندا لاتین دیلی‌نین اینحیصاریندان قورتولماقلا اینگیلیس‌لر، فرانسیزلار، آلمان‌لار و ب. آراسیندا میلّت‌لشمه سورجی‌نین اؤنو آچیلدی. کیلیسا‌لاردا عیبادتین، مکتب‌لرده تحصیلین، ادبیاتدا شعیرین و نثرین دیلی یئرلی دانیشیق دیلی اولدو. میلّی کیلیسا‌لار، میلّی تحصیل سیستمی، میلّی ادبیات، میلّی صنعت، میلّی موسیقی… شکیل‌لنمگه باشلادی. میلّی کیملیگین/میلّت‌لشمه سورجی‌نین مرکزینه دیلی دئییل، مذهبی قویان خالق‌لاردا (مثلاً، ایرلند‌لی‌لرده، اسکاتلندلی‌لرده) سورج فرقلی یؤنده ایره‌لی‌له‌دی. رسمی اینگیلیس دیلینه لوْیال (وفالی)  یاناشان، آما فرقلی مذهبله وارلیغینی قوروماغا چالیشان بو خالق‌لار بو گون ده میلّی پروبلم‌لرینی چؤزموش دورومدا دئییللر. 

  آذربایجاندا میلّت‌لشمه تاریخی ایرلند و اسکاتلند اؤرنگینی خاطیرلادیر. اتنیک/میلّی کیملیگین مرکزینه مذهبین قویولماسی دیگر دَیرلری، اؤزل‌لیکله دیلی ایکینجی پلانا کئچیرمیش اولدو.[2] تورکجه‌میز[3] عصرلر بویو عزیزلنمه‌دی، نوازیش گؤرمه‌دی، عکسینه یادلارین دیل‌لری مؤعتبر ساییلدی، سئویلدی، گلیشدی. اوسته‌‌لیک آذربایجان دوشمن‌لری بو اؤلکه‌نی اسارتده ساخلاماق اوچون وارلیق سببینی-دیلینی دایم هدفده ساخلادی. سونوجدا میلّی دَیرلریمیز آراسیندا ان چوخ ضرر چکن ده تورکجه‌میز اولدو. 

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۴۰۰/۰۶/۰۱ |

پهلوی رژیمی‌نین آسیمیلاسیون سیاستی

پروفسور نصیب نصیبلی

     پهلوی رژیمی، ایرانین باشقا بؤلگه‌لرینده اولدوغو کیمی آذربایجاندا دا تام میثلی بنزری گؤرولمه‌میش بیر نظارته صاحیب ایدی. آنجاق باسغی قورغوسو، 21 آذر حرکتی و میلّی حؤکومتین لغویندن سونرا بورادا اؤزونو داها سرت، عئینی زاماندا اوستو اؤرتولو آپاریردی. یئرلی حاکیمیت اورقان‌لاری آذربایجانداکی دوروم حاقیندا بیلگی‌لرین‌ سیزماسینا ایمکان وئر‌مه‌مگه، بوراداکی گئرچک‌لیک‌لری ایران و دونیا ایجتیماعیتدن گیزلتمگه مجبور ایدی. تصادوفی دئییل کی، 1971-جی ایلده تهراندان گلمیش موخبیرلرین و یئرلی قزئت امکداش‌لاری‌نین تبریز بلدیه‌سی‌نین ییغینجاق‌لارینا قاتیلماسی بئله قاداغان ائدیلمیشدی.‌[1] بونا باخمایاراق، مطبوعاتا سیزان بیلگی‌لر گؤستریردی کی، گیزلی پولیس تشکیلاتی ساواک-‌ین یئرلی بؤلمه‌‌لری، پولیس و ژاندارمری آذربایجاندا داها ساییق و آمان‌سیز چالیشیردی.  

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۴۰۰/۰۵/۰۵ |

ايران زنگه‌زور دهليزی‌نين آچيلماسينی نييه ايسته‌مير؟

گونتای شیمشک  - خبرتورک  

       آذربایجان ایشغال آلتینداکی تورپاق‌لارینی ائرمنیستان‌دان آزاد ائتدیکدن سونرا گوندمه گلن یئنی نقلیات خط‌لری و دهلیزی مؤوضوسو هله ده تزه‌لیگینی قورویور. یئنی نقلیات دهلیزیندن ان چوخ ناراحات اولان اؤلکه ایسه ایران‌دیر. ایران ناخچیوانی و تورکیه‌نی آذربایجانا باغلایاجاق بو دهلیزین آچیلماسینین قارشیسینی آلماق اوچون ائرمنیستانی داواملی تحریک ائدیر.     

  بؤلگه ایقتیصادیاتینین جانلانماسینا سبب اولاجاق نقلیات خط‌لری‌نین ان اهمیت‌لیسی زنگه‌زور دهلیزی‌دیر. ایران و ائرمنیستان سرحدینی 43 کم بویونجا ایزله‌یه‌رک آذربایجانلا ناخچیوانی بیر آرایا گتیره‌جک بو نقلیات دهلیزی موحاریبه  زامانی و سونراسیندا دایما گوندمده ایدی. حاضیردا دا گوندمده دیر. پرزیدنت اردوغان‌ین آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علی‌یئف‌ین دعوتی ایله ائرمنیستانین ایشغالیندان آزاد اولونموش شوشا شهرینه تاریخی سفری‌‌نین آردینجا بو دهلیز حاقیندا داها چوخ دانیشیلماغا باشلاناجاق.    

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۰/۰۳/۳۰ |