ŞORA BÄTİR

Aktajıdıñ Ali-biy
At beline mingen biy,
At beline mingeş te,
Ilaw ala şıkkan biy,
Ilıw ala şıkkaş ta,
Eldiñ şeti Narik dep,
Kart Narikke kelgen biy.
Aktajıdıñ Ali-biyi keldi dep,
Awlağına kart Narik,
Süyrep otaw kondırdı,
Emegine kart Narik,
Semiz koylar soydırdı.
Suwsınına kart Narik,
Arakı-ballar kuydırdı.
Otawına tupedi,
Koyınıñ etin yemedi
Arakı-balın işpedi,
At üstinnen akırıp,
Ilaw sorap turdı biy.
Arğımaktai altaw berdi – almadı,
Ebeden yetew berdi – almadı,
El yetpesti yete berdi – almadı,
Kus yetpesti kosa berdi – almadı,
Dört tuyağı tağalı,
Kuyrığı yalı kınalı,
Bozdı berdi – almadı.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۳۱ |

Edige Destanı

Dr. Aziz Sütbaş

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۳۱ |

TÜRK DİLLERİ SÖZLÜKLERİ

تورک دیللری سؤزلوکلری

حاضیرلایان: عباس ائلچین

 Bu sayfadan Türk dilleri sözlüklerini yükleye bilersiniz

بو پوستدان تورک دیللری سؤزلوکلرینی یوکله‌یه بیلرسینیز

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۶/۰۸/۱۱ |

"باشقورد" ديلي و "باشقورد" ائتنونيمينه بير باخيش

      باشقوردلار جنوبي اوُرالدا ياشايان تورک قؤوملريندندير. بو خالق حاقدا ايلکين معلوماتلار 9-10-جو يوزايل منبعلرينده "باشگيرد" ،"باشکئرد" ،"باشچئرت" ،"باشچارت" و ديگر آدلار آلتيندا بوگونوموزه گليب چاتيب. خالقين آدي باشقورددور. باشقوردستان رئسپوبليکاسي‌نين آدي و منشأيي ده ائله بو ائتنونيمه گئديب چيخير. باشقوردستان و باشقوردلار حاقدا معلوماتلاریمیز آزدير. رئگيونال باخيمدان آذربايجان اراضيلريندن سون درجه کناردا ياشاسالار دا، بو خالقلا باغلي تاريخي، گئنئتيک، ائتنوقرافيک، ادبي، مدني پروسئسلردن معلوماتلي اولماغيميزا گرک وار. قديم يازيلي آبيده‌لرده باشقوردلارين تورک قبيله‌لرينه منسوبلوغو کونکرئت اولاراق گؤستريلير. مثلا، ماحمود کاشغاري‌نين "ديوان لغات التورک" اثرينده باشقورد ديلي‌نين قيرغيز، قيپچاق، اوغوز، توُخسي، ياغمي و ديگرلريله ياخينليغي ثوبوت اولونور. بو اثرده باشقوردلار "ايييرمي موهوم و ايلکين تورک قؤوملريندن بيري کيمي" تقديم ائديليب.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۶/۰۱/۲۴ |

Qırımtatar folklorundan bir masal

KİÇKENE

Zaman-zaman ekende,
Evel zaman ekende,
Qaplı-quplu baqalar
Qanatlandı uçmağa
Deñizdeki balıqlar
Kira tuttı köçmege...
Aqmescitniñ minaresi
Egildi Salğırdan suv içmege.
Tuttım pireniñ birini,
Bardım, aman soydım.
Altmış oqqa eti keldi,
Yetmiş oqqa mayı keldi.
Aldım, çızmalarımnı mayladım,
Birine yetti, ekincisine yetmedi.
Çızmalarımnı kiyip,
Ketmege başladım.
Kete-kete kettim,
Altı ay, bir küz kettim.
Aylanıp baqtım,
Yine boyu qadar yol ketkenim.
Bara-bara bardım,
Bir şeerge bardım.
Bir tüpsüz qazannen
Bir de tüfek aldım.
Avğa çıqıp, bir tavşan urdım,
Onı soyıp, qazanğa qoydım.
Üstünden qoydım, astından çıqtı.
Aşadım – tilime tiydi,
Tamağıma tiymedi.

Pek erte zamanlarda Veli-usta adlı bir qalaycı bar eken. O fuqare olsa da, qadınınen çoq yıl tatlı-muabbet yaşağan, amma evlengenlerine beş yıl tolsa da, Alla olarğa bir bala qısmet etmegen. Evlât qaldırmay ölip ketecegim ğaliba, degen fikir onıñ yuqusını qaçıra. "Evlâtsız yaşayış – yaşayışmı?", – dep efkârlana eken.................

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۲/۱۱/۲۸ |

  آلتاي ديلي چوواشجا

دوچئنت دوکتور حالوق بئرکمن         

    آپاریلان آراشديرمالارا گؤره چوواشجانين اسکي بير آلتاي ديلي اولدوغو و تورکجه‌يه چوخ ياخين اولدوغو معین‌لشدیریلمیشدیر. قارا ‌دنيزين قوزئی‌يندن باتي‌يا دوغرو گؤچ ائدن توم بويلارين ديللريني چوواشجا ائتکيله‌ميشدير. اؤزلليکله هونلار، آوارلار،دیگر ماجار بويلاري و حتا گونوموزده آلمان دئدیگيميز بالتيک بويلاري، فين‌لي‌لر و وايکينگ‌لر داهي بو ديلين ائتکيسينده قالميشدیلار. بولغارلارين اسکيدن قونوشدوغو ديل ده چوواشجادير.  

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۲/۰۴/۰۴ |

Suyumbike Destanı

Dr. AZİZ  SÜTBAŞ

Bir Nogay Kani bolgan Yusup Mırza Han Turk binen Tatar birligi sebepli 15 insi yuzyillikta kızı Süyümbikedı, 18 yasinda eken Kirim Kani vasitsiminan Kazan Kani'man uylendirgen. Onung Oyu uykenlegen Oris balesi bolgan Meskuv Kan'ina karsi birlik yasamak edi. Ama tavarih Yusup Kan'din oylaganinday bolmas. Nav biyit ale de soylenipturgan Tatar ma? Turk be? Nogay ma? soravina en aruv yavaptir.

Kazanga üş kayta han bolgan Safagerey ölgen vakıtında, ulı Ötemıs Gereydıng yaslıgı sebeplı, ökımet ıslerı dörtınşı hatını Süyımbikege tapşırgan. Hurşid Ana(Handın üken hatını bolsa yaray) kunlesıp, özı han hatını bolmaga ınyetlenıp, Astrahannan kazanga Yadıger Handı keltırgen. Meskuv hanı man bolgan solıklardı neşe kayta bızsalar da, ol ıslerdıng künasın "Süyımbikedıng ısı, Nogaylardın, Kırımlılardıng ısı" dep (Süyımbike üstınnen) Hurşid Ana Meskuvge hat yazgan.

Sol sebeplı, Meskuv Hanı bır kelısken vakıtta tul kalgan Nogay Yusup Mırza kızı Süyümbikedı, dört yaslık uvılı Ötemis-Gerey men ekısın, Meskuvge yesır etıp uzatuvga şart kılgan. Kazan törelerı Meskuvge doslıkları bolmasa da, özlerın ayıpsız etıp körsetuv uşun, Süyımbikedı takatınnan, vaktısınnan ayırıp, yılatıp, Meskuvge uzatkannar. Sol kün, kaladan şığarıp, Kazankı suvına yetkenşe, Kazan muzıkantlarıng oynap bargan munglı küyıne yazılgan yır Süyımbike dıng öz avzınnan söylep aytılagan deydiler.

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۲/۰۳/۰۱ |

تركی سنقری (سونقور تورکجه سی)

دكتر جواد هئيت

    تركی سنقری لهجه ای است از لهجه های تركی ايرانی كه زبان مادری مردم شهر كوچك سنقر در ٨٣ كيلومتری شمال شرقی كرمانشاه و ده اطراف آن (قلعه فرهادخان و غروه) میباشد. مردم اطراف اين نواحی كرد و فارس اند و در نقاط دورتر ترك زبان هستند [منظور ترك میباشد]. اين لهجه تركی اولين بار توسط ويندفور windfuhr و بعدا بوسيله پرفسور گ. دورفر (استاد زبانهای تركی دانشگاه گوتينگن آلمان) بررسی و شرح داده شده است.

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۱/۱۰/۲۵ |

TÜRKİYE TÜRKÇESİ AÇISINDAN KAZAK TÜRKÇESİNE BİR BAKIŞ

Ferhat TAMİR

ÖZET

Bu makalede Türkiye Türkçesi ile Kazak Türkçesi arasında ortak olan kelimelerde görülen ünsüz farklılıkları örneklerle açıklanmaktadır. Bunlar bilinirse Türkiye Türklerinin Kazak Türkçesini öğrenmesi daha kolay olacaktır.

ANAHTAR KELİMELER

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۱/۱۰/۲۰ |

  خوراسان آغيزلاري 

زمینه ضیایئوا

  قافقاز اونيوئرسيتئتی

کؤچورن: عباس ائلچین

  اؤزَت 

مقاله ده، ايرانين قوزئی دوغوسوندا، تخمینن دؤرد ميليون اينسان طرفیندن قونوشولان خوراسان آغيزلاري نين ديل اؤزلليکلري قونو ائدينيلمیشدیر. خوراسان تورکلري نين نوفوسو بوجنورد، شيروان، قوچان، درگز، اسفرايين کیمی  بؤلگه لرده داها يوغوندور. هله بير يازي ديليندن دانیشا بیلمه ریک. بو ندنله آراشدیرمالار آغيزلار اوزرينه  ياپيلمیشدیر. 

  خوراسان تورکجه سي باتي تورک يازي ديلي نين اورتاق اؤزلليکلريني، عینی زاماندا پروتو اوغوز (اصلي اوزون اونلولرين قورونماسي، /ب/ سسي نين قورونماسي کیمی) شکيللري قورودوغو اوچون تورک ديلي آچيسيندان اؤنمليدير. مقاله ده اسکي شکيللر اساس آليناراق خوراسان تورکجه سي نين بللي باشلي فونتيک اؤزلليکلري گؤستريلمه يه چاليشيلمیشدیر. 

  آچار سؤزلر: باتي تورک يازي ديلي، خوراسان تورکلري، خوراسان تورکجه سي، خوراسان آغيزلاري

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۱/۰۹/۰۷ |