قوُشچو طایفاسی

قوُشچو طایفاسی — قدیم تورک طایفاسی‌دیر. آذربایجان یئر‌آدلاریندا بو طایفانین مسکونلاشماسی نتیجه‌سینده یارانمیش بیر سیرا توپونیم‌لر واردیر.

کوُشی طایفاسی‌نین قیسا تاریخی

میلاددان اؤنجه ۲. عصرده اورتا آسیانین ایالت‌لری هونلارین هوجوم‌لارینا معروض قالیر. هونلار طرفیندن مغلوب ائدیلمیش و غربه طرف سیخیشدیریلمیش خالقلار چین منبع‌لرینده یوْستی آدی ایله معلومدور. محض یوْستی سؤزونون ترانسکریپسیونو تک حالدا کوُشی و یا قوُشی، جمع حالدا قوُشان فورماسینی وئرمیشدیر. تورکیستانین شرقینده‌کی ایندیکی تورفانشهری‌نین یئرلشدیگی ویلایت ده او زامان قوُشی آدلانمیشدیر. ن.و.پیقولئوسکایا یازیر کی، قوُشان‌لارین ترکیبینده تورکلر ده واردیر.

...

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۱/۰۸/۲۹ |

بوُنتورک‌‌لر

آذربایجان خالقی‌نین سوی‌کؤکونده دوران گوجلو قبیله‌لردن بیری ده بوُنتورک‌‌لر//بوُِنتورق‌لاردیر. بو تورک قبیله‌سی‌نین میلادان اؤنجه. ۴. یوزایل‌لیکده آذربایجان و قونشو اؤلکه‌لرده یاشاماسی حاقیندا بیلگی واردیر. ۷–۹ یوزایل‌لیگینه عایید " کارتلی‌نین موراجیعتی " آنونیم اثرینده دئییلیر: " نه واخت آلکساندر ماکندونسکیی لوتانین اوغلان‌لاری‌نین نسلینی قاچماغا مجبور ائتدی و اونلاری گئجه‌یاری اؤلکه‌سینه سیخیشدیردی، اورادا اؤنجه غدار، غضبلی بوُنتورک‌‌لره توش اولدو. اونلار کور چایی‌نین ساحیلینده یاشاییردیلار؛ دؤرد شهرده یئرلشمیشدیلر. اونلارین شاهی دوروش گتیره بیلمه‌یه‌جگیندن اوزاقلاشدی. بو زامان خالدئیلی‌لر طرفیندن کؤچورولموش هونلار گلدیلر؛ بوُنتورک‌‌لرین حؤکمداریندان باج اؤده‌مک شرطی ایله، یئر ایسته‌دیلر و زاناواندا یئرلشدیلر… بیر قدر کئچندن سونرا آلکساندر گلدی. او شهرلردن اوچونو و قالالاری دارماداغین ائتدی. بوُنتورک‌‌لر اورانی ترک ائتدیلر ". و داها بیر گورجو منبعیینده، " موقدس شوسانیکین اوزونتولری " آدلی قایناقدا هونلارین آدی ایکی یئرده چکیلیر.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۴۰۱/۰۸/۲۴ |

اوکراین‌لی‌لارین، ماجارلارین، تورکلرین عومومی اجدادی - قیپچاق‌لار

 کرم محمدلی‌

تاریخ اوزره فلسفه دوکتورو

  تورک خالق‌لاری تاریخینده شانلی و یا شانلی اولمایان ایزلر بوراخان طایفالاردان بیری قیپچاق‌لاردیر. قیپچاق‌لار حاضیرکی تورک خالق‌لاری‌نین اکثریتی‌نین، او جومله‌دن آذربایجان تورکلری‌نین تاریخینده سوی کؤکونده یاخیندان ایشتیراک ائتمیش تورک خالق‌لاریندان بیری‌دیر. قیپچاق فورماسیندا ایشلنن بو سؤز چین منبع‌لرینده  "‌کینچا‌"  شکلینده کئچیر. اوروپا منبع‌لرینده  "‌کوُمان‌" ،  "‌پوْلوْوِتس‌" ، عرب منبع‌لرینده ایسه  "‌کیفچاک‌"  و یا  "‌قیبچاق‌"  فورماسیندا ایشله‌نیر. بو سؤزون اتیمولوژی‌سینی هم اونلارین تامغاسی، هم ده خاریجی گؤرونوشو باخیمیندان ایضاح ائتمک اولار. اورتا عصرلرده خاریجی گؤرونوشه گؤره آیری-آیری خالق‌لارا آد وئریلمه‌سی چوخ گئنیش یاییلمیشدی. اونلاردان بیری ده قیپچاق‌لار ایدی. چین دیلینده  "‌کینچا‌"  گؤی گؤزلو، ساری ساچلی آدام دئمکدیر. حتّی چین میفولوژی‌سینده گؤی گؤزلو، ساری ساچلی آدام‌لار حاقیندا دانیشاندا اونلارین کینچا اولدوغو نظره چارپیر. اوروپا، ایسلاویان دیللرینده، یونان و لاتین منبع‌لرینده راست گلینن  "‌کوُمان" ،  "‌پوْلوْوِتس‌"  فورماسینا گلدیکده، کوُمان ساری‌شین، بیاض، آغ دریلی معنالارینی وئریر. 

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۴۰۰/۱۲/۰۴ |

تاریخده ایز قویموش اونلو تورک سویو - خلج‌لر 

نامیق حاجی‌حیدرلی 

   خلج‌لر  ویا خالاج‌لار اسکی تورک سویلاریندان بیری‌دیر.  9 – 10. یوزایل‌لیکده یاشامیش عرب سیاح‌لاری‌نین اثرلرینده خلج‌لرین آدینا راست گلمک مومکوندور. ان آزی 2000 – 2500 ایل‌لیک تاریخه مالیک اولمالارینا باخمایاراق، خلج‌لرین تاریخی و تاریخده کی رولو کیفایت قدر آراشدیریلمامیشدیر. یالنیز 20-جی یوز‌ایل‌لیکدن باشلایاراق اوروپالی، ایرانلی و داها سونرا تورکیه‌‌لی تورکولوق‌لار طرفیندن آراشدیرمایا جلب ائدیلمیشدیر. تورکیه‌ ده فاروق سومرین، فواد کؤپرولونون خلج‌لرله باغلی آراشدیرمالاری وار. ایراندا ایسه خلج تورکلری ایله باغلی ایکی کیتاب نشر اولونوب. بونلار علی‌اصغر جمراسی‌نین  " خلج‌ها یادگار تورک‌های باستان "  (اسکی تورکلرین یادیگاری خلج‌لر) و عبدالله واشقانی‌نین  " خلج‌ها در آیینه تاریخ "  (خلج‌لر تاریخین آیناسیندا) کیتاب‌لاری‌دیر. بونلاردان علاوه  آیری-آیری کیتاب‌لاردا خلج‌لر حاقیندا قیسماً ده اولسا بحث ائدیلمیش، اینترنت سایت‌لاریندا و درگی‌لرده اونلارین حاقیندا بیر نئچه مقاله یاییملانمیشدیر. آذربایجاندا ایسه ایندی‌یه قدر بو بوی حاقیندا هرطرفلی آراشدیرما آپاریلمامیشدیر. خلج‌لرین تاریخی ایله آز-چوخ تانیش اولدوقدا بللی اولور کی، اونلار تاریخده یئترینجه اونلو سویلاردان بیری اولموش، بیر نئچه دؤولتین یؤنتیلمه‌سینده فعال رول اوینامیش، بعضی حاللاردا ایسه بوتؤو بیر بؤلگه‌ده ایجتیماعی-سیاسی دوشونجه یه یؤن وئرن توپلوم‌لاردان اولموشلار. تاریخده خلج بویونا منسوب اولان کیفایت قدر اونلو اینسان‌لار وار. اونلارین حاقیندا آراشدیرمانین سونوندا آیریجا سؤز آچاجاغیق.    

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۰/۱۱/۱۷ |

آلبان‌لارین دیلی و الیفباسی باره ده بیر نئچه سؤز 

بختیار تونجای  

  آذربایجان تورکلری‌نین اتنوگنزینده یاخیندان ایشتیراک ائتمیش آلبان‌لار اساسا قوزئی آزبایجاندا، او جومله‌دن غربی آذربایجاندا (بوگونکو ائرمنیستاندا)، ائلجه ده داغیستاندا و بوگونکو گورجوستانین بورچالیدان تیفلیسه قدر اوزانان گئنیش اراضی‌لرینده مسکون‌لاشمیش و بو اراضی‌لرده یاشایان دیگر سویلاری اؤز اطرافیندا بیرلشدیره‌رک، تاریخی منبع‌لرده  "‌آلبانیا‌"  آدی آلتیندا یاد ائدیلن دؤولت قورموشدولار.  "‌کیتابی-دده قورقود‌" دا آلبان‌لاردان تورک خالق‌لاریندان بیری کیمی صؤحبت آچیلیر و اثرین باش قهرمان‌لاریندان قازان خان آلپان‌لارین، یعنی آلبان‌لارین باشچیسی کیمی یاد ائدیلیر. شرق‌شوناس عالیم سلیمان علی‌یاروف بو باره ده یازیر:  "‌دده‌م قورقود‌"  کیتابی‌نین آراشدیریلماسی آذربایجاندا اوزون سورن اتنو-تاریخی اینکیشافین یئنی،  "‌گؤزله نیلمز‌"  بیر آخارینی اوزه چیخارمیشدیر.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۰/۰۷/۱۱ |

KERKÜK ERBİL’İN TÜRK TARİHİ GERÇEKLER

Uzm.Mukhtar Fatih

Suriye Türkmen Doktorlar Birliği BŞK.

Türkiye’nin eski “Musul Vilayeti”ne, yani Kuzey Irak’a bakışında çok önemli bir pay taşıyan bölge gerçeklerinin başında, kuşkusuz buradaki Türkmen soydaşlarımız gelmektedir. Sayıları 2 milyonu aşan, buna karşı geçmişteki Irak rejimleri tarafından çoğu zaman yok sayılan ve asimile edilmek istenen, uluslararası topluluk tarafından da garip bir şekilde gözardı edilen Türkmenlerin güvenliği, huzuru ve refahı, Türkiye açısından hem ahlaki hem de politik bir sorumluluktur. Bin yılı aşkın bir süredir Irak’ta yaşayan Türkmenler köklü bir geçmişe sahiptir.

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۶/۰۶/۲۷ |

"باشقورد" ديلي و "باشقورد" ائتنونيمينه بير باخيش

      باشقوردلار جنوبي اوُرالدا ياشايان تورک قؤوملريندندير. بو خالق حاقدا ايلکين معلوماتلار 9-10-جو يوزايل منبعلرينده "باشگيرد" ،"باشکئرد" ،"باشچئرت" ،"باشچارت" و ديگر آدلار آلتيندا بوگونوموزه گليب چاتيب. خالقين آدي باشقورددور. باشقوردستان رئسپوبليکاسي‌نين آدي و منشأيي ده ائله بو ائتنونيمه گئديب چيخير. باشقوردستان و باشقوردلار حاقدا معلوماتلاریمیز آزدير. رئگيونال باخيمدان آذربايجان اراضيلريندن سون درجه کناردا ياشاسالار دا، بو خالقلا باغلي تاريخي، گئنئتيک، ائتنوقرافيک، ادبي، مدني پروسئسلردن معلوماتلي اولماغيميزا گرک وار. قديم يازيلي آبيده‌لرده باشقوردلارين تورک قبيله‌لرينه منسوبلوغو کونکرئت اولاراق گؤستريلير. مثلا، ماحمود کاشغاري‌نين "ديوان لغات التورک" اثرينده باشقورد ديلي‌نين قيرغيز، قيپچاق، اوغوز، توُخسي، ياغمي و ديگرلريله ياخينليغي ثوبوت اولونور. بو اثرده باشقوردلار "ايييرمي موهوم و ايلکين تورک قؤوملريندن بيري کيمي" تقديم ائديليب.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۶/۰۱/۲۴ |

ائتروسک‌لر تورک‌مو؟ 

Etrüskler Türk  mü?

Günümüzde ‘Etrüskler Türk  mü?’ sorunsalı bulunmaktadır hala.Bir taraf ‘Etrüskler Türk’tür.’ derken diğer taraf ise ‘Etrüskler Türk değildir.’ diye tartışmaktadırlar.Bu sorunsalı çözmek için bu yazıyı hazırladım.Bu yazıyı hazırlarken konuyu gerçekçi ve nesnel bir biçimde değerlendirdim.Şimdiden iyi okumalar! 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۴/۰۷/۱۲ |

Kerkük Irak Türklüğünün merkez şehridir. Irak’taki en büyük Türkmen nüfusu bu şehirde barınmaktadır. Irak’ta Osmanlı sonrasında krallık idaresinin kurulması ve 1958’den sonra gelen cumhuriyet idareleri Irak Türkmenlerine yönelik politikalarında Kerkük’ün bu özelliğini her zaman göz önünde bulundurmuş ve her dönemde bu Türkmen nüfusun ağırlığını ortadan kaldırmak üzere politikalar geliştirmiştir. Kerküklülerin Irak hükûmetlerince karşı karşıya kaldıkları en önemli nüfus politikası Kekrük’ün il  sınırlarının değiştirilmesi, her devirde birçok devlet memurunun Kerkük dışındaki bölgelere sürülmesi, daha başka bölgelerden Kerkük’e Irak’taki farklı kavmiyetlerden (Arap, Kürt) insanların taşınmasıdır. Bu nüfus oyunları  o dereceye vardırılmıştır ki Irak’ta, 2003 yılında Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinden sonra da Kerkük’e ve diğer Türkmen bölgelerine 600.000’den fazla bir Kürt nüfusu sevk edilmiştir. Bu Kürt nüfusun içinde Türkiye’den ve Suriye’den getirilen Kürtlerin dahi varlığı bilinmektedir. Son dönemlerdeki IŞİD saldırılarıyla da birçok Telaferli Türkmen kendi topraklarından sürülerek Irak’ın güney kesimlerine göç  etmek mecburiyetinde kalmıştır. Bundan başka, Irak Türklüğü idamlarla, ağır hapis cezalarıyla, malına el koymayla, sürgünlerle, kültür alanındaki kısıtlamalarla 20. asır boyunca daima baskı  altında tutulmuş ve sindirilmiştir.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۳۹۴/۰۶/۲۰ |

آوشار ائلی‌نین اونلو نوماینده‌لری

انور چینگیز اوغلو

کؤچورن: عباس ائلچین

     آوشار ائلی‌نین نوماینده‌‌لری آذربایجان و شرق اؤلکه‌‌لرینده قورولان دؤولتلرین ایجتیماعی-سیاسی حیاتیندا موهیم رول اوینامیشلار. بیز اساسن آذربایجان دؤولتلرین ایداره اولونماسیندا و باشقا دؤولت ایشلرینده ایشتیراک ائدن آوشار اوغوللاریندان صؤحبت آچاجاغیق.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۴/۰۴/۰۷ |

آوشارلار (3)

(اوشار ائلی‌نین اویماقلاری و طایفا-تیره لری) 

انور چینگیز اوغلو

کؤچورن: عباس ائلچین

     آوشار ائلی‌نین آداخلی، آراشلی، آلپلی، بگیشلی، قاسیملی، قوتولو، قیرخلی، قیلیجلی، قنی‌بیلی، قاراحسنلی، داوودلو، ایمانلی، کرجلی، گیله‌لی، گؤزوبؤیوکلو، گوندوزلو، ماحمودلو، توتماقلی، طرزیلی، امیرلی، علی‌بیلی، عربلی، یهرلی، یورغانلی، شاهبورانلی و باشقا اویماقلاری وار. احمد کسروی آوشارلاری بیر نئچه قولا آییریر. همین قوللار: قیرخلی، بابالی، جلاییر، کوسااحمدلی، گوندوزلو، ایناللی، آراشلی، آلپلی، ایمیرلی، بگشلی. ب. نیکیتینه گؤره آوشارلار شاملی، اوسالی، قاسیملی، ایمانلی، آراشلی، گوندوزلو، بگشلی، کوهگیلویه‌لی قوللارینا بؤلونور. تاریخچی توحید ملیکزاده «سالماسین اون مین ایللیک تاریخی» آدلی اثرینده آوشار ائلی‌نین 11 طایفا-تیره سینی گؤستریر. همین تیره‌لر: شاملی، اوسانلو، قاسیملی، اینانلی، آراشلی، گوندوزلو، تَکَشلی، کهگیلولو، قیرخلی، تکه‌لی، ایمیرلی. توحید ملیکزاده ایله نیکیتینین بؤلگولری یاخیندیر.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۴/۰۴/۰۷ |

  آوشارلار (2)

(آوشار بوْيو: اؤيگو، اؤيود، اوْنقوْن، دامغا و آتريبوتلاري)

انور چینگیز اوغلو

کؤچورن: عباس ائلچین

  2.2. آوشار اؤيگوسو 

      آوشار ائلي مئيدانا گئدنده باش، مطبخه گئدنده آش گتيرن بير قوروم اولوب. اوغوز بويلاري ايچينده آدييلا، منزيله واراندا آتييلا تانينيب. آوشارلار «داد» دئييلنده صف باغلايار، «مدد» دئييلنده ال ساخلاييرديلار. يولدان گلنه چؤرک، ائلدن گلنه کؤمک، بئلدن گلنه دستک وئررديلر. قول اوجويلا، قيلينج گوجويله اؤزلرينه آد، سوفره‌لرينه داد قازانارديلار. ووردوغونو ييخار، وئرديگيني دويورارديلار. سولطانا وئرمه‌ديگيني مئهمانا وئرردي آوشارلار. تاريخين هر دؤنمينده آوشارلار ياغيدان اؤج، يولچودان باج آليبلار. اونلارلا حسابلاشمايان ساروان کاروان اوستونده، کاروان يول اوستونده گؤرونمزدي. چم-خملي ساروان شاليندان، کاروان ماليندان اولاردي. آوشار اوغلو چاي چئويريب، داغ دئويرردي. حيرصي توتاندا سؤزوندن دؤنمز، دئديگيني ائتمه‌یينجه سؤنمزدي. قيلينجي الينده، آتي‌نين بئلينده عؤمور سورردي.

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۴/۰۲/۱۲ |

آوشارلار (1)  

آوشار ائلی‌‌نین تاریخی

انور چینگیز اوغلو

کؤچورن:‌عباس ائلچین  

  اؤنجه آد آچيمي حاقيندا. فضل اله رشیدالدین (جامع‌ التواریخ)، يازيچي اوغلو علي (سلجوقنامه) و ابولغازی باهادير خان خيوه‌لی‌یه (شجره تراکمه) گؤره آوشار آدي‌نين آنلامي «ايشلريني جلد گؤرن و اووا هوسلي»دير. ک.وامبئري بو آدي اثري‌نين بير يئرينده «توپلاييجي» ديگر يئرينده «افسر، ظابيط» کيمي آچيقلايير. ک. نعمت ايسه آوشار آدي‌نين «آوش» فعليندن تؤرنديگيني قئيد ائديب، «ایطاعتلی» معناسيندا اولدوغونو يازير. 

  مشهور تورکولوق م.کاشغاري (XI يوزايل) معلوم «دیوان لغات التورک» اثرينده 22 اوغوز طايفالاريندان بيري افشار//اوشار طايفاسي‌نين آديني قئيد ائتميشدير. ف.رشیدالدین اوغوزلارين بويلاري، دامغاسي، گئنئولوگيياسيني داها دقيق و ستابيل تصنيف ائتميشدير. 

  فضل اله رشیدالدینده اوغوزلارين بويلاري بوز-اوک و اوچ-اوک دئيه ايکي قروپا آيريلير. آوشار بويو بوز-اوک قروپونا منسوب اولوب اولدوز خانين اوغلو کيمي تصوير اولونموشدور. او، يازير: «اوشار، چئويک و وحشي حئيوان اووونا هوسلي». (ف. رشیدالدین، اوغوزنامه، باکي، 1987.ص.65.) 

  يازيچي ‌اوغلو علي بَي، ابولغازي باهادير خان خيوه‌لي ده اوغوز طايفالاريني 24 بويا بؤلموش، آوشار طايفاسي‌نين دا آديني قئيد ائتميشلر. 

  م. کاشغاريدن، ف. موبارک‌شاهدان (افشار) فرقلي اولاراق فضل اله رشیدالدین و ابولغازی خان خيوه‌ليده بو سؤز «اوشار» فورماسيندا ايشلنميشدير. 

  آوشار آدي يئرلره، يؤره‌لره گؤره، موختليف جور سسله‌نير. آوشار، اووشار، افشار کيمي دئييليش و يازيليش بيچيملري مؤوجوددور. بو ائلين ايلکين و دقيق آدي آوشاردير.  

........

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۴/۰۱/۲۰ |

  اويغور تورکلرينده فولکلور و ادبیاتين اينکيشافي (بیرینجی بؤلوم)

یازان: علی شامیل

کؤچورن:عباس ائلچین 

   اؤزت:

   چين خالق رئسپوبليکاسي نين شینجان -اويغور موختار رايونونو (شينجان اويغور آوتونوم رايونلوک) آذربايجاندان تخمينن دؤرد مين کيلومئترليک بير مسافه آييرير. عئيني سويدان اولدوغوموزا گؤره مي، يوخسا تاريخين گئديشيندنمي اوخشار طالعيي ياشاييريق. علاقه لريميز زامانين سورعتييله آياقلاشماسا دا، قان يادداشي سايه سينده هله ده ادبي اثرلريميزين آدلاريندا، مؤوضولاريندا بير اوخشارليق وار. توپونيم و شخص آدلاريميزين دا بؤيوک بير حيصه سي عئينيدير.  

  بو گون چينده ياشايان سويداشلاريميز اويغور، بيز ايسه آذربايجانلي آدلانيريق. هر بيريميزين ده آيريجا (آز قالا بير-بيريندن تدريج اولونموش) تاريخي، ادبيات تاريخي، ديل تاريخي و س. ياراديليب. اصلينده، 20-جي يوز ايله دک آذربايجان تورکلري نين ادبياتي عوثمانلي تورکلري نين ادبياتيندان نه قدر فرقلنيرديسه، اويغورلارين ياراتديغي ادبي اثرلر ده اؤزبکلرينکيندن بير او قدر فرقله نيردي. اونا گؤره ده بونلار داها چوخ اوغوز و جيغاتاي آدييلا آدلانديريليرديلار. بو ايکي قروپ آراسيندا ائله جيدي فرق ده يوخ ايدي. حتّی 19-جو يوز ايلده ياشاميش شاعيرلريميزين اثرلري آراسيندا جيغاتاي تورکجه سينده يازيلميش نومونه لره راست گلينديگي کيمي، اؤزبکيستاندا ياشاميش شاعيرلر ده 20-جي يوز ايله دک اوغوز تورکجه سينده ده قلملريني سيناميشلار. 

  دونيادا باش وئرن سياسي حاديثه لر، بيزلري تاثير آلتينا آلان دؤولتلرين استراتئقلري نين حاضيرلاديغي چوخ سايلي پلانلار ايسه بو فرقي آرتيرماغا خيدمت ائديردي. بئله ليکله، اويغور فولکلورو، ادبیاتي، اويغور نثری، اويغور پوئزییاسی، اويغور درامچيليغي و س. تئرمينلر مئيدانا گلدي. اويغور اديبلري روس تاثيري آلتيندا قالان قارداشلاري آراجيليغي ايله و يا شخصن روسييا واسيطه سيله دونيانين اينکيشافيني ايزله يرک آوروپا ادبياتيندان گلمه ژانرلاري دا منيمسه ديلر. چاغداش اويغور درامچيليغي، اويغور تئاتري بئله جه فورمالاشدي و شؤهرت قازاندي. حاضيردا اويغور ديلي و ادبياتي چينين شینجان-اويغور موختار رايونوندا، قازاخيستاندا و اؤزبکيستاندا اينکيشاف ائدير. چينين قوزئيينده بيزيمله عئيني ديل عاييله سينه منسوب اولان خالقلاردان اويغور، قازاخ، قيرغيز، تاتار، اؤزبک، سالور و ساري اويغور تورکلري ياشاييرلار.  

  مقاله ده اويغور فولکلوروندان و يازيلي ادبياتيندان دانيشيلاجاق. بو ادبياتين عبدالرحیم نیزاری (1776-1849)، صادیر پَلواني (1798-1871)، توردوش آخون قريبي (19-جو يوزايل)، نوروز آخون ضیایی (19-جو يوزايل)، بيلال ناظیم (1824-99)، عبدالخالیق اويغور (1901-33)، موللا شاکير (1825-98)، آرمييا نيمشئهيت (1906-72)، زونون قديري (1911-89)، احمد ضییاتي (1913-89)، لطف اله مُطلیپ (1922-45)، خئوير تؤمور (1922-91)، عبدالرحیم اؤتکور (1923)، تورقون آلماس (1924)، عبدالکریم خوجا (1928-88)، طیبجان علی یوپ(1930-89)، محمدجان صاديق (1934)، عبدو شکور محمدامین (1934-95)، قييوم توردي (1937-97)، زوردون صابیر (1937-98)، قوربان بارات (1939)، محمدعلی زونون (1939)، محمدجان راشيدين (1940)، احد توردي (1940)، بوغدا عبدالله (1941)، جلال الدین بهرام(1942)، تورسون يونوس (1942)، روزي ساييت (1943-2001)، امین احمدی (1944)، محمدامین هوشور (1944)، تورسونجان ليتيپ (1945)، توختي آيوپ (1945)، محمد عوثمانجان ساووت (1946)، نورمحمد توختي (1949)، عبدالله ساووت (1950)، احمد امین(1950) ايبايدوللا ايبراهيم (1951)، محمد باغراش (1952)، خاليده ايسرایيل (1952)، اختم عؤمر (1963) و ب. نوماينده لري اويغور ديلي نين زنگينلشمه سي و ايجتيماعي فيکرين فورمالاشماسي اوچون آز ايش گؤرمه ميشلر.  

  آچار سؤزلر: شینجان-اويغور، ادبيات، فولکلور، چاغداش درامچيليق، تئاتر، اوپئرا

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۲/۰۱/۲۴ |

  قاقائوزلار: گؤک اوغوزدان خریستیان تورکلر 

یازان:  ياووز تان يئري 

کؤچورن: عباس ائلچین   

    قارادنيزين قوزئینه يوزایللر اؤنجه گؤچ ائدن، اوغوز بويوندان گلن سويداشلاريميز قاقائوز (گؤک اوغوز) تورکلري، بوگون تورکلویو هئچ بير يئرده گؤرولمه ين بير باغليليقلا ياشاماغا چاليشيرلار. سیخ چالیشمالاری ایله، چتینلیکلره و باسقيلارا باخمایاراق قوردوقلاري اؤزاَرک يؤنتيمله مولدووادا اؤز بايراقلاري آلتيندا ياشاماق اوچون چالیشیرلار. آتا يوردلاريندان آيريلماق، اسلاو ائتکيسي آلتينا گيرمک و چوخ دفعه چئشیدلی باسقیلارلا اويونلارا معروض قالماق، اونلارين اؤز دگرلرينه سيخي سيخييا باغلي قالمالاريني ساغلاميش. بئلجه، دیگر اوغوز بويلولاردان آيريلالي يوزلرجه ایل گئچمه سينه باخمایاراق، هله ده اوغوز آتانين بويونا لاييق اولابيلمک اوچون، چئوره ده کی  چاشيتلارين  عينادينا تورک بيلينجيني ياشاییر، ياشادیرلار. 

...............

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۱/۱۱/۱۱ |

  افشارلار آذربايجانليلارين ائتنوگئنئزي نين فورمالاشماسيندا ايشتيراک ائتميش قديم تورک طايفاسيدير. افشار بويو اوغوزلارين 24 بويوندان بيري و قاشقارلي محمودا گؤره، دیوان لغات الترک ده کي  یيرمي ايکي اوغوز بؤلوموندن آلتينجي سيدير. بو بوي بوز اوخلار قولوندان (ساغ قولوندان)، اوغوز خاقانين اوغلو اولدوز خانين دؤرد اوغلوندان ان بؤيويو اولان افشارين سويوندان گلير. 

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۱/۱۰/۰۹ |