قیریم‌تاتار تورکلری‌نین فولکلوروندان بیر ناغیل:

 کیچکه‌نه (جیرتدان)

قیریم تاتارجادان کؤچورن: عباس ائلچین

  زامان-زامان ایچینده

  اوّل زامان ایچینده 

  قاپلي-قوپلو (قور)باغالار 

  قانادلاندي اوچماغا 

  دنيزده کي  باليقلار 

  کيرا توتدو کؤچمگه... 

  آق‌مسجيدین ميناره‌سي 

  اگيلدي سالغيردان سو ايچمگه. 

  توتدوم بیره‌نین بيريني، 

 واردیم، همن سويدوم. 

  آلتميش باتمان اتي گلدي، 

  يئتميش باتمان یاغي گلدي. 

  آلديم، چکمه‌لریمی یاغلاديم، 

  بيرينه یئتددی، ایکينجي‌سينه يئتمه‌دي. 

  چکمه‌ریمی گئییب، 

  کئتمگه باشلاديم. 

  گئده گئده گئتدیم، 

  آلتي آي، بير گوز گئتدیم. 

  دؤنوب باخدیم، 

 ایگنه بويو قدر يول گئتمه‌میشم. 

  وارا-وارا، واردیم، 

  بير شهره وارديم. 

  بير دیبسیز قازانلا 

  بير ده توفنگ آلديم. 

اووا چیخیب، بير دووشان ووردوم ، 

  اونو سويوب، قازانا قويديم. 

  اوستوندن قويدوم، آلتیندان چیخدی. 

  یئدیم – دیلیمه دگدی، 

  داماغيما دگمه‌دي. 

          چوخ ائرته زامانلاردا ولي-اوستا آدلي بير قالايجي وار ايدی. او یوخسول اولسا دا، قاریسی ایله ایللرجه سئوگیله شیرین-شیرین یاشامیش، آنجاق ائولنمه‌لریندن بئش ایل گئچسه‌ده تانری اونلارا بیر اوشاق وئرمه‌میشدی. "اوغول گؤرمه‌دن اؤلوب گئده‌جگم ائله‌بیل" دئیه دوشوننده یوخوسو باشیندان قاچار، "اوغولسوز یاشاییش، یاشاییش‌می؟"-دئیه قایغیلانار ایدی.

       گونلرین بیرینده اونون ائوينه، صدقه ایسته‌مگه، ديلنجي بیر قادين گلر. دیلنچی‌نین يانيندا بيري-بيريندن کیچیک بئش بالاجيغي وار ایدی. 

  ولي‌نین اؤزو بو واخت توکانيندا قازان قالاي ائتمکده. اونون اؤزو کیمی، آريق، اوزونجا بويلو، لاکين مرحمتلی قاریسی بو دیلنچی قاديني گولر اوز ایله، یوموشاقجا قارشيلايار. اونو بالاجيقلاري ایله بیرگه، سوفرا باشينا اوتوردوب، باشدا شوربا، سونرا شیرنی‌ایله آغیرلایار. 

      هر یئرده قابا داورانتیلار گؤروب گلن دیلنچی قادین، قالایچی ولی‌نین قاریسی وریندن گؤستریلن یاخشیلیقدان ائتکیله‌نه‌رک، بئله دئیر:

-‌ائی حوّا آنامیزین مرحمتلی قیزی! سنه اورکدن ایستگیم بو: گلیرین بول اولسون. آنجاق، آداما یاخشیلیق ایسته‌مک آز، یاخشیلیق ائتمک گرک: سؤیله، سنین اَن چوخ قلبینی راحاتسیز ائدن ندیر؟ بلکه مینم الیمدن اونا بیر چاره تاپیلیر؟

  قالایچی ولی‌نین قاریسی بونا بئله جاواب وئرر:

  - ائی، بالالارین بختلی آناسي! بئش ایلدیر ائولی‌ییک. بو  سوره‌ده تانری بیزه بیر اوغولجوق قیسمت ائتمه‌دی. منیم قوجام بیر اوشاق اوچون دونیالاری وئریر-‌دئیر.

  - ساقين اوزولمه، جانيم، بو بلایه  من بير چاره تاپارام. سن منه قونشودان بير یومورتا گتیر. من اونون اوستونه اوفوروب ايريملارام. قوجان ايشدن قايیديب گلنده، بو یومورتاني اونون اؤن طرفیندن ديوارا قارشي آتار، وورارسان. ايشده، او زامان سنين ایستگینی تانری وئریر-‌دئیر.

      قالايجي ولي ائوينه قايیداندا، قاریسی، دیلنچی قادين دئین کیمی ائدر. یئره دوشوب پارالانان یومورتانین ایچیندن الکدن تؤکولن کیمی بالاجیقلار تؤکولوب، "بابا-بابا"دئیه، چاشیب چاشیران قالایچینی ساریب آلارلار. اونون اللری، اوموزلاری، باشی اوستونه دیرماشیب  چیخارلار. قالایچی بو آمانسیز هوجومدان سرسمله‌نیب:

  - بو نئجه شئي، بو اوردو هارادان گلدي؟ - دئیه سورار. قاریسی اونا مسله‌نی آنلادار. قالايجي ولي اؤفکله‌نيب: 

  - بونون نه‌سينه سئوینه‌ییم؟ بونا سئوینمک دئییل ده، قهَرلنمک گرک. من تانریدان بير بالا ايسته‌سم، او منه بير بالا يئرينه ايشارت بارماغی کیمی قيرخ بالا وئردی. بو یوخسول حالیم ایله اونلارا نئجه باخارام؟ - دئیر ده، دیلنچی قادينا دؤنوب، يالوارماغا باشلايار: 

  - ائی، ائویمین قوناغی! مني بو چيبينلردن قورتار، جانيم، تانری عئشقینه! 

  قادين بالاجيقلارني بيرر-بيرر توتوب تورباسي‌نين ايچينه دولدورار. کیچکه‌نه‌لردن  بيريسي ايسه قالايچی‌نین چکمه‌سینده گیزله‌نیب قالار. 

  ائرته‌سی گونو قالایچی چکمه‌سینی گئینده، اونون ایچیندن کیچکه‌نه بیر بالاجیق آتیلیب چیخار، چاشان قالایچی:

  - سن بوندا نه ائدیرسن؟ - دئیه سورار. 

  - اي، منيم باباجیغیم، من قارداشلاريمين آراسيندا ان کیچیگی ایدیم، بونون اوچون گیزله‌نیب قالديم، - دئییب باباسي‌نین آووجونا سگیریب مینَر. 

  کیچکه‌نه‌نین ذکی‌لیگی قالایچی‌ ولی‌نین خوشونا گلر:

  - بئله‌ ایسه، اوغلوم، سن منيم يارديمجيم اولارسان، - دئیه کیچکه‌نه‌نی باغیرینا باسار، اونو اؤزو ایله ایشه آپاراجاق اولار. کیچکه‌نه بونا قارشی چیخار:

  - يوخ، بابا، گوندوز آنام آش پيشيريب حاضیرلاردا، من اونو گون‌اورتادا سنه آليب گتیررم، - دئير. 

  ولي سئوينچيني ايچينه سيغديرا بیلمز، ايشينه چیخیب گئدر. توکانينا نئجه واریب یئتیشمه‌سی دویماز بئله، اؤزونو او قدر یونگول دویار، چونکو اینسانین اورگی راحات اولسا بدن آغیرلیغینی دا اونودارمیش.

   گون‌اورتا چاغی چي‌بئیرکلر(یاغدا قیزاردیلمیش بیر چئشید خمیر یئمگی) حاضیر اولاندا، کيچکه‌نه آناسينا موراجیعت ائدر ده:

  - آنا، باباما پيشيرن چي‌بئیرکلرني ساغان(سود ساغان قاب) ايچينه دولدور، یایلیقلا باغلا، من اونلاری سيجاق اولاندا آليب گئده‌ییم، - دئير. 

  آناسي کیچکه‌نه‌نین ايستگيني يئرينه گتیردیگینده، ساغان بيردن حرکت ائدیب باشلار- آچيق پنجره دن سيچرایب چیخار دا، ، يول بويو تايغان (دای؟) کیمی گئدر. 

  ساغان آزمي-چوخ‌مو گئدر، يولدا گئدنده بير چوخور ايچينه واریب دوشر. کيچکه‌نه اوغلان نه قدر چالیشسا دا چوخورون ايچيندن بير تورلو چیخا بیلمز. بو آرادا چوخورون يانيندان ایکي اووچو گئدرمیش. چوخور ايچينده  یایلیق ایله ساریلان ساغانی گؤروب:

  - شوکور تانری‌یا، آخشام یئیه‌جک قيسمتيميزي ده تاپدیق. آه، ساغاندان نه ده گوزل قوخولار گلیر، - دئیه اونا الینی اوزادار و چوخوردان چيخارار. لاکين اووجو یایلیغی آچماقدایکن، ساغاندان آجیقلی اینجه بیر سس:

  - ائي، آدام اوغلو، ساغانا توخونما، - دئیه باغيرار. 

  اووچو سسین هارادان گلدیگینی بیلمز چاشیرار، آرخاداشی اونا:

  - اولان، چکیل اوندان، دووشان اورکلی! سسی من ده ائشیتدیم، آمما قولاق وئرمک اولورمو؟ ساغانین شورباسی گلینجه، بیز یئییب دویاریق- دئیه ساغانا اوزانار، آمما، بوخچادان اؤنجه‌کیندن داها دا کسکین آجیقلی بیر سس:

  - آه، سن شئيطان اوغلو - شئيطان! من سنه ایندی ائل مالينا نئجه ال اوزادانلارینی گؤستره‌رم-دئیر.

  بو سسي ائشیدن قارامان اووچولار قورخوب، جانلاري آغيزلارينا گله‌نه‌جه قاچالار. کيچکه‌نه ايسه بونلارین آردینجا قاس-قاس گولرده يووارلانا-يووارلانا يولونا دوام ائدر. 

  قالايجي ولي ايشيني دایاندیریب، او یئردن آخان چای کنارینا وارار، اوزونو، آیاقلارینی یویوب، توکانینا قاییدار. بیر داها باخسا نه گؤرسون: میزین اوستونده ساغان دورور، اونون  قاپاغینی آچار؛ بو آرادا آیاق اوستونده دوران کیچکه‌نه‌نی گؤرر ده حئیرتله‌‌نیب:

  - باخ سن اونو، بارماق قدر بوی ایله ساغان آلیب گلمیشسن!-دئیر.

  - بو نه؟ - دئیه، کیچکه‌نه خوروزلانار. - سن دئسن، من داها چتین ايشلر گؤره بیله‌رم.

  - اؤز چکیسیندن یوز کره آغیر ساغانی سورویوب گتیره بیلن بیر آدام، البت ده چوخ شئی ائدر،-‌دئیر ولی. اوغلوندان سورار:

-‌ سن قازان قلایلاماغی بیلیرسن می؟

-‌  ائله بیر قالایلاییم ، گؤرسه‌نیز چاشا قالاسانیز.

-‌ بئله اولسا، بو قازنلاری قالایلاماغا یاردیم ائت، موشتری بگنه.

  - يانما، بابا، راحات-راحات یئمگینی یئی، قازانلار قالايلانير. 

  کیچکه‌نه بو آن قالايلاناجاق قازانلار دوران بوجاغا چاپيب گئدر. ولي یئمگینی یئییب بیتیرینجه قازانلار قالایلانمیش اولار. قالایچی ولی،کیچکه‌نه‌نین بو هونرینی گؤروب، چاشیب قالار.

  - اولان، سن کيچکه‌نه دئییل ده پهلوان ایمیشسن،- دئیر ولی. -  سنده هر شئی ناغیلداکی کیمی تئز اولوب چیخار.

بوندان سونرا او کیچکه‌نه‌یه داها بیر ریجا ایله موراجیعت ائتمگه جسارتله‌نر ؛ بئله دئیر:

  - اوغلوم، سني تانری بیزه باغیش ائدیب گؤندرمیش. بویون کیچیک اولسا دا ،بیلگین،گوجون اون دنه بؤیوک آدام قدر وارمیش. اوغلوم، سنه بیزی بؤیوک بیر بلادان قورتارماق گرک اولاجاق. اونو دا ائتسن، سن ائده‌جکسن.

کیچکه‌نه بونا گور سسله جاواب وئرر:

-‌ چکینمه‌ینیز، بابا، من سیزین اوغلونوزام. بو سببدن سیزین بویوردوغونوز یئرینه یئتیرمک منیم بویون بورجومدور.

  قالایچی سئوینجیندن کیچکه‌نه‌نی اوووجونون اینچینه آلار دا، اونو سئویب اؤپر و سونرا، گئنه حصیرین اوستونه قویوب بئله دئیر:

-‌ کندین یانیندا، چای کناریندا، بیر اژده‌ها یاشار. چایدان سو آلماغیمیزی موساعیده ائتمگی اوچون، بیز اونا هر ایل بیر بوغا وئرمگه بورجلویوق. ایندی نؤوبت سنین عمی‌نه گلدی. آنجاق اونون بوغالارینی ساری بیگ، تانری جانینی، جیگرینی یاخسین، توتوب آلدی. تک ائششگی قالدی. ایندی چاشیب قالدیق،نه ائده‌جگیمیزی بیلمیریک. عمی‌نه، کند جماعتینه  بیر یاردیم ائده‌ بیلرسن‌می؟

  کيچکه‌نه بونا: 

  - قورخما، بابا، من کندی بو بلادان قورتارارام. آنجاق، عمی‌مه دئ، منه ائششگینی وئرسین، - دئير.

سونرا عمی‌سی‌نین ائششگینه مینیب، اژده‌هایا قارشی یول آلار. اژده‌هانین یانینا واریب یئتنده، کیچکه‌نه فورسالانیب  وار گوج ایله:

-‌سلام علیکم، اژده‌ها آغام! گل سنه سو کیراسی گتیردیم، ایشده، حاققینی ال،-‌دئیه باغیرار.

اژده‌ها بو سسی ائشیدنده، ائششک اوستونده مونجوق قدر بیر بالاجیغی گؤروب، خوشونا گئتدیگیندن قاقیلداییب گولر.

    - آما دا باهادیر! ها-ها-ها! هم سن قورخاق دا دئیيلمیشسن! ها-ها-ها! عئشق اولسون، باهادیر اوغلان، نه ده سميز(کؤک) اؤکوز گتیرمیشسن، يا! تام اؤزون کیمی! سو اوچون ائششک آلیب گلدین‌می؟

  کیچکه‌نه هئچده اؤزونو سيخماييب: 

  - بوغاميز يوخ. قالين‌قورساق ساري بیگ کند ايچينده کيمسه ده اؤکوز قویمادیغینی سن بيلميرسن‌مي، يا؟ او  ظالیم بوتون یور-یوخسولون مالینی، داوارینی "بورجلارنیز وار" دئیه، توتوب آلدی. سونوندا من سنه ائششکدن باشقا نه گتیره‌ییم؟

-‌‌  بوغا آلیب گل، دئییب سؤیله‌یم!

- من‌ده سؤیله‌یم ، بوغامیز یوخ، هامی‌سینی ساری بیگ آلیب گئتدی.

-‌ ائله‌ایسه ساری بیگین بوغاسنی آلیب گل.

-‌ اونون بیر سورو بوغاسی وار. آنجاق آرادا ان کؤکلری قارا و ساری بوغالاردیر. هانسینی آلیب گله‌ییم؟

-‌ هانسی‌ بیری‌نین اتی چوخ اولسا، اونو آلیب گل!

  کیچکه‌نه کنده قاییدیب، ساری بیگین ائوینه گئدر. اورادا آخیرا باغلی ساری بوغانین قولاغینا گیریب، باغیرماغا باشلار:

  - ساري‌سيني‌مي، قاراسيني‌مي، بیگ؟

بونو ائشیدن ساری بیگ، یانینداکی آداملاردان:

 -‌ کیمدیر او باغیران؟- دئییب سورار. یانینداکی‌لر:

 - بیلمیریک،- دئیه جاواب وئررلر.

-  یئرینیزدن قیپیرداماسانیز البت ده بیلمزسینیز. وارین، بیلین‌ده، قاییدینیز!

بیگین آداملاری پیه‌یه گئدر، آنجاق اورادا کیمسه‌نی تاپانمازلار. سس ایسه هئپ دوام ائدر:

  - ساري‌سيني‌مي، قاراسيني‌مي، بیگ؟ 

سس سیخجا تکرارلانیب باشلایاندان سونرا ساری بیگ دایانا بیلمز، یئریندن دوروب، اؤزو آخیرا وارار دا:

-‌ کیمدیر او بورادا بوغاز ییرتان؟- دئییب قیجیرار.

  - ساري‌سيني‌مي، قاراسيني‌مي، بیگ؟

بوغانین قولاغیندان گلن بو سسدن اؤدو پاتلایان ساری بیگ، قورخوسوندان بیردن قیجیریب دئیر:

  - ساري‌سيني، ساري‌سيني، شئیطان آلسين سني!

بو یول ایله بیگین راضیلیغینی آلان کیچکه‌نه، ساری بوغانی اژده‌هانین حضورونا آلیب گلر. اژده‌ها آج‌گوزلوکله بوغانی اوتاجاق اولار، آنجاق تله‌سیکلیگیندن بوغولوب گبَرَر.

بئله‌لیکله ساری بیگ بوغاسیز قالار. کیچکه‌نه ایسه عمیسینی، کندی ساکینلرینی اژده‌هادان قورتارار.

بوندان سونرا آنا-بابا کیچکه‌نه ایله سئوگی ایله شیرین-شیرین یاشایار؛ بیزلره‌ده بئله یاشاییش دیله‌یرلر.

حئکایه‌نین اورژینالینی بو ایزلمدن اوخویا بیلرسینیز:

kiçkene