ايروان تورکلري‌نين مطبوعات آبيده‌سي 

 ضیاالدین محرم‌اوو

کؤچورن:عباس ائلچین 

  اون دوققوزنجو عصرين آخيرلاريندا قديم ايروان قوبئرنيياسي‌نين و خانليغي‌نين ايجتيماعي-سياسي و مدني حياتيندا موهوم دييشيکليکلر باش وئرمکده ايدي. گؤرکملي و قاباقجيل معاريفچيلرين سعي سايه‌سينده ايروان شهرينده آذربايجان ديلينده درسليکلرين مئيدانا گلمه‌سي، کيتاب نشري، خاريجي اؤلکه‌لر ادبياتينا داير ترجومه اثرلري‌نين ايشيق اوزو گؤرمه‌سي، خوصوصيله ماراق دوغوروردو. بو فايدالي ايش اوچ ايستيقامتده اينکيشاف ائتديريليردي. ايروانين حودودلاريندان کنارلاردا يئرلي مؤليفلرين کيتابلاري نشر اولونوردو. مؤليفلر ايشيق اوزو گؤرن اثرلري‌نين تبريز، تئهران، تیفلیس، باخچاساراي و باکي کيمي شهرلرده چاپ اولونماسينا باخماياراق، اثرلري‌نين آدي ايله ياناشي دوغما وطنلري ايروانين آديني مؤليف کيمي خاطيرلاديرديلار. مثلا: شاعير عاريف ايرواني، شاعير و ديپلومات فخري ميرزه عباس ايرواني، موللا حاجي ايرواني و اونلارجا باشقا مؤليفلر اصلا ايرواندان اولدوقلاريني گؤسترميشلر... 

  بو يازيدا ييرمينجی عصرين اوللرينده ايرواندا نشرينه رسمي ايجازه وئريلن ژورناللار باره ده صؤحبت آچماق و قديم غربي آذربايجان تورپاغي‌نين مطبوعات تاريخينه ايشيق توتماق ايسته‌ميشيک. 

  1913-جو ايلده ايرواندا  " لک-لک "  درگيسي‌نين نشرينه ايجازه وئريلمه‌سي حاقيندا سئنزورا سندلرينده گورجوستان مرکزي دؤولت تاريخ آرخيوينده کي  480-جي فوندون 1-جي سيياهيسي‌نين 968 سايلي ايش-قوولوغوندا ايروان قوبئرناتورونون  " لک-لک " اي بوراخماق حاقيندا مير محمد ميرفتح‌اله‌یئوه و جاببار عسگرزاده‌يه وئرديگي 21 يانوار 1914-جو ايل تاريخلي شهادتنامه‌سينده گؤسترميشدير کي، ژورنالين باش مقاله‌لر، شعئير، شهر ايشلري، قافقاز خبرلري، تئلئقراملار، خاريجي و داخيلي خبرلر، فئليئتون، تمثيل، پوچتا قوتوسو، اعلانلارين چاپينا ايجازه وئريلير. 

  ايرواندا  " لک-لک "  (1914)،  " برهان-حقيقت "  (1917) ژورناللاري نشر اولونموشدور (1). 

   " لک-لک "  ائرمنيستاندا تورک ديلينده نشر اولونان ايلک مطبوعات اورقاني، هفته‌ليک مضحکه‌لي مجموعه دير.  " برهان-حقيقت "  ايرواندا آيدا ايکي دفعه  نشر اولونان ادبي، سياسي، تاريخي، علمي و فنني ژورنال اولموشدور.  " برهان-حقيقت " ژورنالين ايروان شهرينده کي   " لويس " مطبعه‌سينده ايلک نؤمره‌سي 1 يانوار 1917-جي ايلده، سونونجو نؤمره‌سي ايسه ائله همين ايلين اييونوندا چاپدان بوراخيلميشدير. سرلؤوحه آلتيندا  " اعتيراف، ترققي، اعتيماد... هله ليک آيدا ايکي دفعه  نشر اولونان ادبي، سياسي، تاريخي، علمي و فنن مجموعه‌سيدير " . موديري و موحريري علي حاجي زئينالعابدین‌زاده رحيموو (محزون)، ناشيري حسن ميرزه‌زاده دير (علي‌يئو).  " برهان-حقيقت "  ژورنالي‌نين جمعي 9 نؤمره‌سي ايشيق اوزو گؤرموشدور. همين نؤمره‌لرده اساسن بديعي و پوبليسيستيک ماتئرياللار درج ائديلميشدير.  " برهان-حقيقت ''ين صحيفه‌لرينده علي محزون، جاببار عسگرزاده، عاجيز ايرواني، عبدالحق مئهرولنيسا، سري خانيم، ت.فيکرت، ا.سعدي، تحسين ناهيد، ا.رمزي، تحسين ايرواني، ميرزه جاببار محمدوو و باشقالاري‌نين اوريژينال، ايقتيباس و ترجومه اثرلري چاپ اولونموشدور. ژورنال اساسن معاريفچي-رئاليست ادبياتين مؤوقئعييني مودافيعه  ائديردي. 

   " برهان-حقيقت "  ژورناليني نشر ائتمک باره ده ع.ح. زئينالعابدین‌زاده يه ايجازه وئريلمه‌سي حاقيندا گورجوستان MDTA -ده خوصوصي قئيد ده يازيلميشدير (2). 

   " لک-لک "  ژورنالي‌نين 1914-جو ايل فئورال آيي‌نين 22-ده 1-جي سايي، 12-جي سايي ايسه همين ايلين 30 اييونوندا نشر اولونموشدور.  " لک-لک "  (اصلينده سئنزورا سندلرينده  " لئي‌لک "  (Aist)  " موللانصرالدین "  ادبي مکتبي عنعنه‌لريني داوام ائتديرميشدير.  " لک-لک "  ژورنالي‌نين ناشيري و رئداکتورو مير محمد ميرفتح‌اله‌یئو و جاببار عسگرزاده اولموشدور. بو ژورنال دا ايروانداکي  " لويس "  مطبعه‌سينده چاپ ائديليردي. 

  ساتيرا ژورنالي اولان  " لک-لک " اين هر سايي‌نين باشيندا  " تورک ديلينده هفته ليک مجموعه دير "  سؤزلري يازيليردي. بو ژورنالين ساتيريک، يوموريستيک، هابئله، ايجتيماعي-سياسي مضموندا يازيلار درج ائتمک اوچون رسمي ايجازه‌سي واردير. بورادا ديني- خورافاتا قارشي عوصيان، روحانيلرين ايچ اوزونون کسکين تنقيد آتشينه توتولماسي، خورافاتدان عذاب چکنلرين حالينا آجيماق، زحمتکئش اينسانلارين منافعيينه خيدمت ائتمک، مؤمينلرين حوققابازليقلاريني ايفشا ائتمک ديقت مرکزينده ايدي. ژورنال  " مدنيت نسيمي "  ائپيقرافي آلتيندا مکتب آچماق، يئني قايدادا درس دئمک، تئاتر و مطبعه ياراتماق، دوغما آنا ديلينده قزئت، ژورنال، درسليک، کيتاب نشر ائديب بوراخماق مسله‌لرينه گئنيش يئر آييريردي. چونکي همين دؤورده ائرمنيستان آدلانديريلان غربي آذربايجان اراضيسينده مکتبلرين سايي آزليق تشکيل ائديردي. موعليم و شاگيردلرين يعني، آذري تورکلري‌نين 2293 موعليمي، 41148 شاگيردي واردي. موعليملرين اکثريتي اورتا تحصيللي ايدي. 

   " لک-لک "  نشره باشلامازدان اول آلمانييا- دا بير دونيا موحاريبه‌سي‌نين پلاني حاضيرلانيردي. اينگيلتره و فرانسانين موستملکه‌لريني اله کئچيرمک، روسيياني مغلوب ائتمک، پولشا، اوکرايناني، پريبالتيکاني اله کئچيرمک، ياخين و اورتا شرقده حؤکومران اولماق آلمان ميليتاريستلري‌نين باشليجا مقصدي ايدي... بو قبيلدن اولان مسله‌لرين ژورنال صحيفه‌لرينده  " سياسي لوغتلر، ياخود گؤدن داواسي " ،  " ديل مسله‌سي " ،  " دؤولت دوماسيندا پاپاجانووون نيطقي " ،  " بونو کيم بيلمير؟ " ،  " کلنترووون رؤياسي " ،  " لال، کار، ياخود لات و لوت "  و س. کيمي باشليقلاري ايله وئريلن يازيلاردا ايجتيماعي- سياسي وضعيتين شرحي وئريلميشدير. 

  البتته کي،  " لک-لک "  مجموعه‌سي‌نين موحرير و ناشيرلري باره ده قيسا دا اولسا بيلگيلري ده خاطيرلاتماق داها مقصده اويغون اولاردي. 

  دؤورونون ايستعدادلي ضياليلاريندان اولان، تیفلیسده، باکيدا، ايرواندا نشر اولونان  " موللانصرالدین " ،  " تارتان-پارتان " ،  " زنبور " ،  " کل نييت " ،  " مزه‌لي "   " بهلول " ،  " رنجبر " ،  " زنگي " ،  " قيزيل شفق "  (3) کيمي مجموعه و قزئتلرده ساتيريک شعئيرلر و کسکين پوبليسيستيک مقاله‌لر مؤليفي کيمي تانينان، خالقيميزين معاريفلنمه‌سي و ايستيقلاليتي اوغروندا اليندن گله‌ني اسيرگه‌مه‌ين جاببار عسگرزاده نين ياراديجيليق فعاليتي آذربايجان ادبي ايجتيماعيتي‌نين ياشلي نسيللرينه بلليدير. اونون ترجومه‌يي-حالي و ائرمنيلر آراسيندا ميللي تعصوب‌کئشليگي حاقدا گؤرکملي عاليم زاهيد اکبرووون نشر ائتديرديگي  " جاببار باغچابان "  توپلوسوندا (باکي،يازيچي،-1991) داها اطرافلي معلومات وار. مؤليف گؤسترير کي، بوتون شوعورلو حياتيني دوغما خالقي‌نين آزادليق حرکاتينا، معاريفينه، مدنيتينه، اينجه صنعتينه صرف ائدن ج.عسگرزاده اؤز دؤورونون ضيديتلريندن باش چيخارتماقلا، ادبي فعاليتيني خالقي‌نين گله‌جگي نامينه موترققي آماللارا يؤنلتمگي، ياراديجيليغيندا ايره‌لي سوردويو، گئنيش کوتله‌لره تلقين ائتمک ايسته‌ديگي واجيب مسله‌لري ايشيقلانديرميشدير. ايرواندا تورک ديلينده چيخان ايلک مطبوعات آبيده‌سي  " لک-لک " اين رئداکتورو سانکي، بو مجموعه‌ني  " موللانصرالدین "  ژورنالي‌نين عنعنه‌لرينه صاديق اولان بير تريبونايا چئويرمک ميسسيياسيني عؤهده‌سينه گؤتورموشدور.  " لک-لک " اين خالق قارشيسينداکي خيدمتلري‌نين تاريخي اهميتيندن، ايجتيماعي-سياسي ماهيتيندن صؤحبت آچان ز.اکبروو يازير:  " لک-لک "  نشر اولوندوغو مودتده آذربايجان ايجتيماعي-سياسي و ادبي فيکرين اينکيشافينا موعين کؤمک گؤسترميش، آزادليق، ترققي و دئموکراتييا ايدئيالارينا خيدمت ائتميشدير. مجموعه ايجتيماعي- ساتيريک و يومور ديلي ايله‌ سياسي ايرتيجاع‌ني، گئريليگي، اطالتي، جهالتي اؤزونه تنقيد هدفي سئچميشدير. او، آنلاشيقلي ديلي و دئموکراتيک مضمونو سايه‌سينده زاقافقازييادا، عومومن قافقازدا اولان آذربايجانليلار ايچريسينده چوخ ياييلميش نشرلردن بيري اولموشدور "  (4). 

  جاببار عسگرزاده‌نين  " لک-لک " اين موحرير و ناشيرلريندن بيري کيمي حياتي، ياراديجيليغي، اونون گؤزل شاعيرليگي ادبيات و مطبوعات تاريخيميزين داها اطرافلي اؤيره‌نيلمه‌سينده آز اهميت کسب ائتمير. جاببار عسگرزاده خالقين معاريفلنمه‌سي و آزادليغي حاقيندا گئنيش آرزولارا ماليک اولان، توکنمز سعي‌لي، حياتيني مطبوعاتلا سيخ باغلايان موحرير، ناثير، شاعير، نؤقصانلاري، اَيينتيلري خالقا چاتديران و هئچ ندن قورخوب-چکينمه‌ين جسارتلي بير ژورناليست ايدي.  " موللانصرالدین "  ژورنالي‌نين صحيفه‌لرينده و باشقا مطبوعات اورقانلاريندا ائرمنيستان حياتي‌نين ايشيقلانديريلماسينا داها چوخ اهميت وئرميش، خوصوصن  " موللانصرالدین " اين غربي آذربايجانين ائرمنيستان آدلانديريلان اراضيسينده ائوبئو دولاشماسيندا ميثيلسيز امک صرف ائتميشدير. 1912-جي ايلين يازيندا تیفلیسدن قاييدان علي محزون بيلديرير کي،  " موللانصرالدین "  مجموعه‌سي داها چيخماياجاقدير. بو خبردن مأيوس اولان ج.عسگرزاده آپرئلين 23-ده محمدعلي صیدقييه هيجانلا يازيردي:  " ...بلي،  " موللانصرالدین "  باغلانير. بونا علاج؟... و البتته،  " موللانصرالدین "  باره‌سينده تلاش ائله... بو دا بير بدبختليک... "  مشهور معاريفپرور، هم ده شاعير و ژورناليست، اوردوباددا  " اختر " ، ناخچيواندا  " مکتبي تربييه  "  آدلي يئني اوصوللا مکتب آچان محمد تاغي صفروو  " صیدقي "  نين (1853-1903) اوغلو محمدعلي صفروو صیدقي (1886-1956) 1910-جو ايلين آخيري 1911-جي ايلين اوللرينده  " موللانصرالدین " اين رئداکتورو اولموش، سونرا باکيدا موعليمليک ائتميشدير، همچنین  " کومونيست "  قزئتي رئداکسيياسيندا ايشله‌ميشدير. اونون جاببار عسگرزاده ايله مکتوبلاشمالاري، ج.عسگرزاده نين مکتوبلاري آذربايجان ميللي علملر آکادئميياسي رئسپوبليکا اليازمالاري فوندوندا محمدعلي صیدقي‌نين آرخيوينده ساخلانيلير (5). 

  يئري گلميشکن قئيد ائديم کي، گؤرکملي تاريخچي-عاليم، يورولماز تدقيقاتچي، غربي آذربايجان ادبي موحيطي‌نين چوخلاريميزا ايسته‌نيلن سويييه ده بللي اولمايان موعين مقاملارينا، آراييب-آختارديغي آرخيو سندلريندن آيدينليق گتيرن ايسرافيل محمدووون بو ياخينلاردا ايجتيماعي فيکير تاريخيميزين قريبسه‌ين اوفوقلري سئريياسيندان ايشيق اوزو گؤرن  " ايروان دفتري "  کيتابي‌نين تکرار نشري اوخوجولاريميزا داها ماراقلي مقاملاري خاطيرلادير. 

  مؤليف بورادا  " ايرواندا آذربايجان مطبوعاتي " ،  " کيتاب نشري " ،  " دؤوري مطبوعات " ،  " موللانصرالدین "  و ائرمنيستان،  " لک-لک " ،  " برهان-حقيقت "  مجموعه‌لري باشليقلاري آلتيندا اون دوققوزونجو عصرين سونو و ييرمينجی عصرين باشلانغيجيندا ايرواندا باش وئرن ايجتيماعي-سياسي اولايلارين خرونولوگيياسيني وئرميشدير. همچنین، کيتابدا مؤليف او دؤورده دونيادا حؤکم سورن هرج-مرجيليگي، ديني-خورافات بوخوووندا عذاب چکنلرين چيخيلماز وضعيتيني،  " مؤمينلره "  پناه گتيرنلرين آجي طالعيينده گئدن پروسئسلره بيگانه قالان شهوت دوشکونلري‌نين حئیثیت‌سيزليغيني اوخوجولارا چاتديران، بو عئيبجرليکلري ساتيرا آتشينه توتان ادبي-بديعي ماتئرياللاري عومومي‌لشديرمکله، همين مجموعه‌لرده اؤز عکسيني تاپان کونکرئت فاکتلارين سجييه‌وي تحليللريني وئرميشدير. 

   " لک-لک " اين بوتون سايلاريندا اوز قابيغيندا آبونه قييمتي و موندريجاتي ايله ياناشي، رئداکسييانين عنواني دا قئيد اولونموشدور.  " مسلکيميزه مووافيق و ميلتيميزه منفعتلي اولان هر جور خبر تحريرات اوچون مجموعه‌ميزين صحيفه‌لري آچيقدير. ايمضاسيز يازيلار درج اولونماديغي کيمي مارقاسيز گؤندريلن مکتوبلار دا قبول اولونماز. يازيلار آچيق تورک ديلينده اولماليدير. آدرئس دييشديرنلر يئددي قپيکليک مارکا گؤندرمه‌ليدير. درج اولونمايان يازيلار الده اولونماز جومله‌لري ايله مجموعه‌نين مقصد و مرامي اوخوجولارين ديقتينه چاتديريلير. 

  مجموعه فعاليته باشلاديغي آندان اونون اطرافيندا جمع‌لشن قلم صاحیبلري  " موللانصرالدین "  عنعنه‌لرينه صاديقليکلريني نوماييش ائتديرمه‌يه بؤيوک سعي‌له ياناشيرديلار. اونلار ايجتيماعي-سياسي و مدني حياتدا باش وئرن حاديثه‌لره حساسليق گؤسترير، هامي اوچون ماراقلي و آکتوال اولان حيات حقيقتلريني عکس ائتديرن موختليف مضمونلو شعئيرلري، حيکمتلي سؤزلري، ايروان، اوردوباد، گنجه، مرند، ايستانبول، تبريز، تیفلیس و ديگر شهرلردن الده اولونان خبرلري و فئليئتون عوضي يازيلاري ماراق دايره‌سينده ساخلاماقلا مجموعه نين صحيفه‌لريني داها اوخوناقلي ائتمکده بوتون ايمکانلاردان ايستيفاده ائديرديلر. 

  ژورنالين صحيفه‌لرينده موللانصرالدينچي يازيچيلاردان ج.عسگرزاده (عاجيز، لک-لک، موقلليد و س)، علي محزون رحيموو (يئتيم جوجه)، م.س.اوردوبادي (هردمخيال)، م.ميرفتح‌اله‌یئو و باشقالاري ايشتيراک ائتميشلر. بديعي جهتدن موعين معنادا بير قدر ضعيف چيخماسينا باخماياراق،  " لک-لک "  اوخوجولارين رغبتيني قازانميشدير. سونونجو اون ايکينجي نؤمره ده موندريجات وئريلمه‌سه  ده،  " آختار "  باشليغي ايله  " لک-لک "  اين عاقيبتي باره ده اوخوجولار معلوماتلانديريلير. قئيد اولونور کي، بعضي سببلره گؤره مجموعه نين باغلاناجاغي، موشتريلرينه اونون عوضينه داها موکممل، داها نفيس، داها پارلاق و اوخوناقلي  " چينقي "  آدلي ساتيريک ژورنال چيخاجاقدير. همين يئني نشر اولوناجاق  " چينقي "  علي محزون حاجي زئين العابددين زاده و  " لک-لک "  موديرلريندن حاجي عسگرزاده‌نين موديريتلرينده اولوب، ايروانين معاريفپرور جاوانلاري‌نين ماددي و معنوي کؤمکليگي ايله نشر اولوناجاقدير. آنجاق مارکسيزم-لئنينيزم اينستيتوتونون ائرمنيستان فيليالي‌نين پارتييا آرخيوينده کي  4 نؤمره لي فوندون 26-جي سيياهيسي‌نين 172 سايلي ايشي‌نين 10-13 ورقلرينده  " چينقي "  آدلي ژورنالين نشر ائديلمه‌ديگي گؤستريلميشدير. 

   " لک-لک "  10-جو نؤمره‌سينه علاوه  شکلينده  " لک-لک "  جان وئرير "  آدلي اوشاقلار اوچون نظمله يازيلميش آللئقوريک بير کيتابچا چاپ ائتميشدير. همين اثرده موختليف صينيف و طبقه‌لرين حياتينا ايستئهزالي نظر سالينميشدير (6). اوغرولار، دام‌دلنلر، شراب ايچنلر، نئشه‌خورلار، قوماربازلار، يول‌کسنلر، رذالت باتاقليغيندا چابالايانلار، زحمتکئش اينسانلارين ايمکانلاريندان اؤز منافعلري اوچون هر آن يارارلانانلار، ايجتيماعي-سياسي حاديثه‌لرين جمعيتده دوغوردوغو عکس-صدا مجموعه نين اساس مؤوضولارينداندير.  " موللانصرالدین "  ژورنالي‌نين عنعنه‌لرينه صاديق قالماق يولوندا مؤوجود ايمکانلاريندان قدرينجه ايستيفاده ائدن  " لک-لک " چيلر سوسيال منشاجه آشاغي طبقه يه منسوب اولان ساده، کاسيب، مظلوم کوتله‌لره رغبت بسله مگين، توفئيليلره قارشي باريشماز مؤوقئعده دايانماغين ماهيتيني گئنيش خالق کوتله‌لرينه چاتديران موترققي ضياليلار اولدوغونو نوماييش ائتديره بيلميشلر.  " موللانصرالدین " ده اولدوغو کيمي،  " لک-لک " ده ده ان چوخ بؤيوک اهميت و ديقت وئريلن مسله‌لر، ايلک نؤوبه ده، موسلمان-ايسلام دونياسينداکي وضعيت، چاتيشمازليقلار، دؤولتچيليک ساحه‌سينده کي  اويغونسوزلوقلار، ديني-خورافات، اوروجلوق، محرمليک آيينلرينه وئريلن رواج، ميللي موناسيبتلرين کسکينلشمه‌سي ايستيقامتينده يئريديلن سيياست، خئيريييه‌چيليک، معاريف، ادبيات، قادينلارا موناسيبت و بو کيمي مسله‌لر اساسن اؤز حليني تاپميشدي.  " موللانصرالدین "  ژورنالي نين،  " اکينچي "  قزئتي‌نين يئنيدن بير بوتؤو حاليندا ترانسليتئراسييا ائديلمه‌سي ادبي پوبليسيستيکا ساحه‌سينده چوخ بؤيوک و هم ده اؤنملي حاديثه‌لردندير. شرقده ياييلان بو نوفوذلو مطبوعات آبيده‌لري‌نين يئنيدن نشري عنعنه‌سينه صاديقليک نومونه‌سي کيمي قديم آذربايجان تورپاغي ايرواندا نشر اولونان  " لک-لک "  مجموعه‌سي‌نين ايندي نظرده توتولان نشري آذربايجانين ايجتيماعي-سياسي دورومو باخيميندان بير مطبوعات اورقاني کيمي موهوم اهميت کسب ائدير. 

   " اون دوققوز - ييرمينجی عصرلرده غربي آذربايجان ادبي موحيطي (1800-1920-جي ايللر)  "  مؤوضوسوندا علمي- تدقيقات ايشي‌نين عرصه‌يه گتيريلمه‌سي اوچون فيلولوگييا علملري دوکتورلاري، پروفئسورلار قارا نامازوو، تئيمور احمدوو، ايسماييل ولييئو، ايسرافيل عباس‌اوو و شاميل ولييئوين مصلحتلرينه اساسلاناراق، لازيم اولان اساس ادبي آبيده‌لر سيراسيندا قديم ايروان شهرينده 1914-جو ايلده  " لويس "  مطبعه‌سينده تورک ديلينده نشر اولونان  " لک-لک "  مجموعه‌سي‌نين ترانسليتئراسييا ائديلمه‌سي کيمي نجيب، هم ده اولدوقجا گرکلي بير ايشين ايجراسينا عملي تشببوث ائديلدي. همين مجموعه نين نؤمره‌لريني اولدوغو کيمي اسکي اليفبالي قرافيکادان موعاصير لاتين قرافيکاسينا ترانسليتئراسييا ائديلديگيني نظره آلاراق، اونون نشره حاضيرلانماسي مقصده مووافيق ساييلميشدير. قئيد ائديلمه ليدير کي،  " لک-لک " اين نشر اولوندوغو دؤورون ادبي ديل نورمالارينا، اوسلوبونا، يازيليش قايدالارينا خلل گتيريلمه‌دن وئريلمه‌سينه بؤيوک اهميت وئريلميشدير. چونکي، بو متينلرين بير چوخونون يازيليشيندا او زامانين ديالئکت و شيوه‌لري‌نين عکس اولونماسي، اونلارا هئچ بير دوزه ليش ائديلمه دن، گله جکده تدقيقاتچي آراشديرمالارينا ضرورت يارانا بيله‌‌‌جگي احتيمالي‌نين دا داها چوخ اولدوغونا گؤره، ايفاده و جومله‌لره توخونولماميش، اولدوغو کيمي ساخلانيلميشدير. لاکين دئمک اولار کي، بعضي مقاملار ايستيثنا ائديلمکله، متنلرين اکثريتي و شعئير نومونه‌لري اوخوجولار اوچون هم يئنيدير، هم ده موعاصيرليک باخيميندان زامانلا سسلشير. متنلرده اوخوجولار اوچون آنلاشيلماسي چتينليک تؤره ده بيله جک سؤزلرين لوغتي‌نين حاضيرلانماسيني دا آلقيشلاماق لازيمدير.

 Ədəbiyyat siyahısı:

 

1. AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanası, Azərbaycanda Dövri Mətbuat (1832-1920) biblioqrafiyası, Bakı, 1987, səh., 16,17.

2. Gürcüstan MDTA, f. 1183, iş 680, vərəq 9.

3. İsrafil Məmmədov, İrəvan dəftəri, I kitab, ikinci , təkmilləşdirilmiş nəşr, "ADILOĞLU", Bakı-2008.

4.Zahid Əkbərov, "Cabbar Bağçaban", "Yazıçı" Nəşriyyatı, Bakı, 1991.

5. Qulam Məmmədli "Molla Nəsrəddin", Bakı, 1966, səh. 303.

6. Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyası Mərkəzi Elmi Kitabxanası, Azərbaycanda Dövri Mətbuatı (1832-1920) biblioqrafiyası, Bakı, 1987, səh., 16,17.

 

Академия Государственного Управле­ния при Президенте Азербайджанской Республики, доцент кафедры «Языков» Магеррамов З.

 

РЕЗЮМЕ

К вопросу о журнале азербайджанцев, населяющих Западный Азербайджан (ныне Армению) Лек-лек (Аист).

В статье раскрываются и анализируются основные аспекты, нашедшие отражение в журнале «Лек-лек», печатавшемся на древней территории азербайджанцев Ереване.

Автор акцентирует внимание на наиболее ярком отражении общественно- политических событий того времени, нашедшихотражениеввышеупомянутом издании.

 

The Academy of Public Administration under the President of the Republic of Azerbaijan, the senior teacher of "Foreign languages" unit Z.Magerramov

 

SUMMARY

To a question on magazine of the Azer­baijanians occupying the Western Azerbai­jan (nowadays Armenia) Lek-Iek (Stork).

The article deals the basic aspects which have found reflexion in magazine "Lek- lek", printed on ancient territory of Azer­baijanians Yerevan reveal and analyzed.

The author focuses attention on the brightest reflexion of political events of that time which has found reflexion in the afore­mentioned edition.

 

    قایناق: «قاراپاپاقلار».-2010.-№4(34).-س.29-33. 

 

   

 

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۲/۰۵/۱۰ |