شئيپور (ژورنال)
ويکي پئدييا، آچيق ائنسيکلوپئدييا
شئيپور — باکيدا آذربايجان ديلينده نشر اولونان هفتهليک ساتيريک ژورنال
حاقّیندا
ايلک سايي 1918-جي ايل اوکتيابرين 5-ده، سونونجو سايي ايسه 1919-جو ايل يانوارين 18-ده چيخميشدير. "شئيپور" ژورنالينین جمعي 14 سايي چيخيب: اونلاردان 11-اي 1918-جي ايل، 3-او ايسه 1919-جو ايله عاييددير. ژورنالين ايلک سايي 5 اوکتيابر 1918-جي ايلده، سون سايي ايسه 18 يانوار 1919-جو ايلده ايشيق اوزو گؤروب.
ژورنالين رئداکتورو مشهور معاريفچي محمد تاغي صيدقينین اوغلو محمدعلی صيدقي، ناشيري صمد منصور ايدي.
هفتهده بير دفعه"توران" مطبعهسينده نشر اولونان "شئيپور" ژورنالينین صحيفهلرينده محمدعلی صيدقي، صمد منصور، سالمان مومتاز، جعفر جاببارلي، علي عابباس موزنيب،امين عابيد و ديگر تانینميش قلم صاحيبلرينین ايدئيا-بديعي موکمّلليگه ماليک يازيلاري موهوم يئر توتوردو. عومومیيتله، نشري بويونجا "شئيپور" ژورنالي اؤز اطرافينا دؤورون بير سيرا معاريفچي ضياليلاريني، ايجتيماعي خاديملريني جلب ائدهرک، جمعیيتده باش وئرن ايجتيماعي پروسئسلري، خالقين معيشتيني، ياشاييش طرزيني، اَيريليکلري، اونلارين سبب و نتيجهلريني ادبي-بديعي و پوبليسيست ماتئرياللار واسيطهسيله ايشيقلانديريب. کونکرئت اولاراق مؤوجود معنوي کاتاکليزملره قارشي اؤزونهمخصوص شکيلده موباريزه آپاريب. تأسوفلر اولسون کي، موستقيلليک ايللرينه قدر بئله بير عظمتلي ژورنال دیقّت مرکزيندن کناردا قاليب. دوزدور، آيري-آيري ادبياتشوناس عاليملريميزين يازديغي مقالهلرده، آپارديقلاري مونوقرافيک تدقيقاتلاردا بحث ائتديگيميز ژورنال حاقّیندا بعضي قيسا قئيدلر اؤز عکسيني تاپيب. لاکين همين معلوماتلار "شئيپور"-ون سسيني، عکس-صداسيني بيزه تام شکيلده چاتديرا بيلمهييب.
ساتيريک ژوناليستيکانین قايدالارينا اويغون اولاراق "شئيپور"دا پوبليسيستيک و بديعي ماتئرياللار اوستو اؤرتولو ايمضالارلا درج ائديلميشدير. ژورنالدا صمد منصورون ساتيريک شئعیرلري، اساساً، "پامپوُشالي" ايمضاسي ايله درج اولونموشدور. باش موحرّير محمدعلی صيدقي ايسه داها چوخ "شئيپور" ايمضاسي ايله چيخيش ائتميشدير. ژورنالدا "داغلي" ،"داغليزاده" (ج.جاببارلي)، "قوْزقوُراب بَي" (امين عابيد)، هابئله " ياف-توُمهلي" ،"چالما" ،"قوچو ماوُزئرزاده". "مؤمين چينوْونيک" ،"لاغلاغي" ،"موصاحيب" ،"هامينالسوُوار" و س. گيزلي ايمضالار دا ايشلنميشدير.
ژورنال آذربايجان خالق جومهوريتينین موستقيلليک ايدئاللاريني تبليغ ائدير، بو يولداکي انگللري، بولشئويک-داشناک فيتنهکارليقلاريني، باکي نئفتيني اله کئچيرمگه جان آتان اجنبي دؤولتلر آراسينداکي چکيشمهلري ايفشا ائديردي. "موللا نصرالدين" ژورنالينین عنعنهلريني داوام ائتديرن "شئيپور"دا موختليف ساتيريک-يوموريستيک اوصوللاردان ايستيفاده اولونوردو. "شئيپور"-ون لوغتي" ،"باکي خبرلري" ،"پوچت قوتوسو" ،"تئلئقراف خبرلري" و س. باشليقلار آلتيندا وئريلن ماتئرياللار، هر نؤمرهده درج ائديلن شئعیرلر سيياسي کسکينليگي، تنقيد هدفلرينین آيدينليغي و پوپوليارليغي ايله سئچيليردي.
ژورنال حاقّیندا گئنيش تدقيقات آپارميش فيلولوگييا عئلملري دوکتورو حوسئين هشيملي يازيردي کي، "شئيپور"آ اوزون ايللر بيرطرفلي، لاقئيد موناسيبت بيلاواسيطه اونون مؤوضو-ايدئيا موندريجاتي، ايزلهديگي غايه ايله باغلي ايدي.
ايجتيماعي-سیياسي حاديثه و پروسئسلره آيدين مؤوقئعدن موناسيبت بيلديرن ژورنال وطن و خالق طالعيي اوچون خوصوصي اؤنم داشييان مسلهلره حساسليقلا ياناشير، ميلّي منافئعلرين آرديجيل مودافيعهچيسي کيمي چيخيش ائدير، بو يولدا هئچ ندن چکينميردي. خوصوصاً آذربايجانین يئنيدن ايشغالينا يؤنلن روس بولشئويزمينین اصل ماهیيتي، اونلارا و ديگر هاوادارلارينا آرخالانان ائرمنيلرين فيتنهکار عمللري، اساسسيز تورپاق ايديعالاري، 1918-جي ايلين مارتيندا سويداشلاريميزا قارشي تؤرتديکلري قانلي قيرغينلار "شئيپور"-ون صحيفهلرينده توتارلي فاکتلار و احاطهلي تحليللر واسيطهسيله گاه جيدي، گاه دا ساتيريک طرزده اؤز ايفادهسيني تاپيردي.
ژورنالين آپاريجي يازارلاريندان بيري محمدعلی صيدقي اولوب. او، 1910-11-جي ايللرده "موللا نصرالدين" ژورناليندا رئداکتور کؤمکچيسي کيمي چاليشيب. بو ژورناللا ياناشي، " حيات" ،"ايقبال" ،"يئني ايقبال" ،"بصيرت" ،"طوطي" ،"زنبور" ،"آذربايجان" و ديگر مطبوعات اورقانلاريندا موختليف مؤوضولاردا چوخسايلي مقالهلر و فئليئتونلار درج ائتديريب. لاکين اونون بديعي-پوبليسيستيک ايرثي، او جوملهدن "شئيپور" ژورنالينداکي فعاليیتي ايندييهدک آراشديريلماييب. محمدعلی صيدقينین "شئيپور"-ون ايلک سايينداکي "آلتي آي" آدلي مقالهسي ژورنالين اساس مرامنامهسي، پروقرام سندي ده ساييلا بيلر. بورادا هفتهليک ژورنالين اساس هدفلري، باشليجا غايهسي اؤز ايفادهسيني تاپيب. م.صيدقينین ژورنالين موختليف سايلاريندا وئريلميش "عسگرليک" ،"قرامموفون" ،"تيفليس دوماسي" ،"باريشيرلار" ،"نه ايستهييرلر؟" ،"نه وار، نه يوخ؟" ،"بو گون" ،"سيياست" و ديگر مقاله و فئليئتونلاري اونون يئتکين قلميندن، آيدين ميلّي مؤوقئعييندن سوراق وئرير. "شئيپور"-ون صحيفهلرينده موختليف گيزلي ايمضالار قويولوب. ژورنالداکي مشهور "شئيپور" ايمضاسينین شاعير-پوبليسيست، ژورنالين ناشيري صمد منصورا منسوبلوغو بارهده ايديعا ائديلسه ده، حوسئين هشيملينین فيکرينجه، بو، دوغرو دئييل. مشهور سالنامهچي غولام محمدلي "ايمضالار" کيتابيندا "شئيپور" ايمضاسيني محمدعلی صيدقييه عاييد ائديب. تدقيقاتچينین يازديغينا گؤره، بو داها اساسليدير. ژورنالين ايلک سايينداکي "آلتي آي" مقالهسينده محمدعلی صيدقي اساس دیقّتي 1918-جي ايلين قانلي مارت قيرغينینا يؤنلدهرک آذربايجانليلارا خطاباً يازيردي:"آلتي آيدير کي، گولمهميسن. مارت هاديثاتيندان، بولشئويکلرين تعبيرينجه، وطنداش موحاريبهسيندن سونرا سويا باتميش تويوق کيمي سويو سوزوله-سوزوله بير طرفده قالميشدين. اؤز شهرينده، اؤز ائوينده اؤزگه يئردن گلميشلرين الي آلتيندا ازيليردين. کوچهدن کئچنده کوچه ديبي ايله يئريیيب، اؤز آنا ديلينده دانيشماغا احتياط ائديردين...". گؤروندوگو کيمي، م.صيدقي مارت حاديثهلريني وطنداش موحاريبهسي سايان بولشئويکلرين ده ايچ اوزونو قيسا شتريخله آچير. همين سايدا "يافتيم" ايمضالي "زباني-حال" آدلي شئعيرده ايسه بولشئويکلرين، شاوميان کيمي ماسکالي داشناکلارين باکيداکي قانلي جينايتلري پيسلهنيلير. ژورنالين ناشيري صمد منصورون ايلک سايدا "پوُمپوشالي" ايمضاسييلا وئريلميش "قاچماق گونودور" شئعيرينده آذربايجان و تورک سيلاحلي قووّهلرينین باکيني آزاد ائتمک اوچون بيرگه حربي عملياتلاري آلقيشلانير. تورپاقلاريميزدان چکيلمگه مجبور قالان اينگيليس و ائرمني بؤلوکلرينه ايروْنييا ايله خطاب اولونور. بو سايدا "شئيپور"-ون لوغتي" باشليقلي ساتيريک شرحلرده ده ائرمنيلرين ايچ اوزو آچيلير. "شئيپور"-ون 3-جو سايينداکي "تئلئقراف خبرلري"نده ميلّي قووّهلرين باکيني ياد ائلليلردن آزاد ائتمهسي خبريندن انديشهلنن ائرمنيلرين مکرلي سيماسي ساتيريک طرزده ايفشا ائديلير:
... آندرانيک باکينین آلينماسي خبريني ائشيتجک جانیني بدنیندن چيخاريب، تئزليکله اؤزونو باکييا يئتيرمک اوچون پروْپوُسک آليب هاوايا قالخدي. آندرانيکين کئچهجگي يوللارا خبر وئريلدي کي، هر يئرده اونو موشاييعت ائتسينلر... دونن آندرانيکين روحو قارا پالتاردا شوشا شهري اوزريندن باکييا طرف کئچدي. ايروان-آندرانيکين روحونون باکييا طرف گئتمهسي خبري آلينان کيمي ائرمنيلر طرفيندن هامازاسپا تبريک تئلئقرافلاري گؤندريلدي. آندرانيکين روحو باکيدان قاييدانا قدر اونون جمدگيني ساخلاماق لازيم گلديگيندن ايرواندان زنگزورا بير دسته نوماينده گؤندريلدي کي، آندرانيکين جمدگيني ايروانا گتيرسينلر.
"شئيپور"-ون 4-جو ساييندا محمدعلی صيدقينین درج ائتديرديگي "تيفليس دوماسي" آدلي مقالهده "سوسياليست دريسي اؤرتموش داشناکلارين" 1918-جي ايلين مارتيندا تؤرتديکلري قانلي قيرغينلاري پردهلهمهسي، اويدورمالار يايماسي، بولشئويکلرين ائرمنيلري دستکلهمهسي، آذربايجانليلارا موناسيبتده آيري-سئچکيليک ائتمهسي، آذربايجانليلارين عکس-اينقيلابچي آدييلا قيرديريلماسي دیقّت مرکزينه چکيلير. مؤليف ايستئهزا و غضبله يازير: "قافقاز ايسلام اهاليسي هاميسي "کوْنترئووْليوُسيوْنئر" ،يعني عکس-اينقيلابچي اولدوقلارينا گؤره اونلارين قتلي واجيبدير. لاکين کيروهلر اصل حقيقي سوسياليست، يعني جيبگير اولدوقلاريندان اونلار لازيملي آداملارديرلار. اؤزلري ده آزديرلار. ... اونلارا ال گزديريب آزالتماق ياخشي دئييلدير". م.صيدقي اصل وطنداش يانغيسي ايله بئله بير حاقلي سوال وئريردي: "آما بيرجه بوراسي وار کي، بيلميرم، بو "رحملي آغالار" بير نئچه ايلده بوتون قافقازييادا موسلمان قاني چاي کيمي آخاندا هارادا ايديلر؟"
ژورنالين 5-جي سايينداکي "رسمي-گوشاد" آدلي يازيدا آذربايجانليلاردا دوشمنه قارشي بيرليگين، سفربرليک روحونون گوجلو اولماسينین واجيبليگي اؤنه چکيليب. عئيني زاماندا مارت حاديثهلريندن دانيشيلارکن ائرمني نامردليگينین ايچ اوزو کونکرئت شکيلده آچيليب. اونلارين "موسلمانلاري قيرماسي، ائولري چاپيب تالاماسي، بازارلاري يانديرماسي" نظره چاتديريليب. بو سايداکي "تازييانه" آدلي شئعیر پارچاسيندا دا "باکي ياندي، ميلّت قيريلدي" هارايي ائشيديلير. 6-جي سايدا "شئيپور" ايمضالي مؤليفين "نه ايستهييرلر؟" آدلي مقالهسينده ده ائرمني خيصلتينین بؤهتانکئش ماهيیتي اؤنه چکيلير. بو سايداکي "بير ديپلومات ايله موصاحيبه"ده ائرمني قولدورلارين گوناهسيز آذربايجانليلاري قتله يئتيرمهسي نظره چاتديريلير: "ائرمني جومهوریيتينین موسلّح قووّهسي آندرانيک باشدا اولماقلا خيردا اوشاق-موشاقلاري قيرماقلا رشادتيني گؤسترير" .
7.جي سايدا "مرقوب" ايمضاسييلا وئريلميش "تقصيرکار گوجسوزدور" آدلي مقالهده 1918-جي ايلين مارت حاديثهلرينده داشناکلارين تکجه باکيدا 13 مين آذربايجانليني اسير گؤتورمهسي، اونلارين ائو-ائشيگيني تالان ائتمهسي بارهده دانيشيلير: "بو اون اوچ مين نفرين ائوي، معلوم اولدوغو کيمي، جاپاريدزئ و مشدي بَيين سؤيلهديگينه گؤره تالان ائديليب. آپاريلان آپاريليب، يئرده قالان ستکان، نيمچه کيمي شئيلر سينديريليب". مقالهده او دا وورغولانيب کي، ائرمنيلرين تؤرتديگي وحشيليک و تالانین ميقياسي داها بؤيوک اولموش، بولشئويکلر ايسه "جاماعاتي هيجانا گتيرمهمک اوچون بيره اوچ دفعه از دئميشلر". 8-جي سايداکي "بو گون" مقالهسينده ايسه آندرانيکين "قاراباغدا موسلمانلاري قيرماغا باشلاماسي" ،ائرمنيستان حؤکومتينین اونا دستک وئرمهسي، ائرمنيلرين اساسسيز ايديعالاري نظره چاتديريلير: "حياسيز آدامدان هر نه دئسن، باش وئرر. بو حياسيزلاردان بيري ده ائرمنيستان حؤکومتينین باش کومانداني آندرانيک کيروهدير کي، يئنه قاراباغدا باش قالديريب موسلمانلاري قيرماغا باشلاييب. ائرمنيستان حؤکومتي ده گؤزلريني يوموب، الي ايله ايشاره ائلهيير. ائرمنيستان حؤکومتينین نه تؤور سيياست يئريتديگيني و نه فيکيرده اولدوغونو تفسير ائتمک آرتيقدير. بو حؤکومت دئيير کي، قافقازدا گورجوستان و آذربايجان اولا بيلمز. بوردا آنجاق بير ائرمنيستان اولا بيلر. قافقازين هاميسي يا گرک ائرمنيستان اولسون، يا دا ائرمنيستانا تابئع کيمي بير شئي اولسون". مقاله مؤليفي اونو دا وورغولايير کي، تيفليسده چيخان "قروزييا" قزئتي اوپوچنین آدلي روس يازيچيسينین "کئچميش خوليالار" آدلي مقالهسيني اؤز صحيفه لرينده درج ائتمکله ائرمنيلره جاواب وئرمک ايستهييب. "آذربايجان" قزئتي ده همين مقالهنین ترجومهسيني درج ائديب. بو مقالهده اوپوچنین آشکار شکيلده يازير کي، قافقازدا ائرمنيستان آدلي بير شئي اولماييب. روسلار قافقازي توتاندا بورادا بير گورجوستان اولوب، بير ده آذربايجان خانليقلاري... همين سايداکي "تئلئقراف خبرلري"نده، ائلجه ده "اؤزجييَزيم" ايمضاسييلا وئريلميش "آذربايجان" آدلي مقالهده آندرانيکين و بيچئراخووون زنگزور و جبراييل قزالاريندا سويداشلاريميزا قارشي قيرغينلار تشکيل ائتمهسي، ائرمنيستانین کاچازنوني حؤکومتينین بونا دستک وئرمهسي فاکتلاري اؤنه چکيليب. بو سايدا "کنارچي پومپوشالي"نین "ضياليلاريميز" فئليئتونوندا بولشئويک-داشناک قووّهلرينین آذربايجانليلارا قارشي تؤرتديگي کوتلوي قيرغينلاردان دانيشيليب. همچنین، تاريخي ساختالاشديران، حتّي نوح پئيغمبرين، آدم ايله حوانین ائرمني اولدوغونو ايديعا ائدن ائرمنيلرين جفنگ اويدورمالاري ساتيريک تنقيد هدفينه چئوريليب.
ژورنالين 9-جو و 10-جو ساييندا "تئلئقراف خبرلري"نده ده آندرانيکين وحشيليکلري فاکتلارلا ايفشا اولونوب. يوخاريدا وورغولاديغيميز کيمي، ح.هشيملينین "شئيپور" ژورنالينین تدقيقي ساحه سينده آتديغي ان بؤيوک آدديم اونون تام شکيلده يئنيدن نشرينه نايل اولماسيدير.بورادا وئريلن معلوماتلار دا ح.هشيملينین تدقيقاتلارينا ايستيناداً حاضيرلانميشدير.
ژورنال حاقّیندا مونوقرافييالار
"محمدعلی صيدقي و "شئيپور" ژورنالي" آدلي مونوقرافييا
"شئيپور" ژورنالي حاقّیندا فيلولوگييا عئلملري دوکتورو، امکدار عئلم خاديمي حوسئين هشيملي "عئلم و تحصيل" نشرياتيندا چاپ اولونموش اوچ يئني کيتابي اونون همين ساحهدهکي ثمرهلي تدقيقاتلارينین داوامي و اوغورلو بهرهسي کيمي ماراق دوغورور. کيتابلاردان بيري"محمدعلی صيدقي و "شئيپور" ژورنالي" آدلانير. اؤتن عصرين بيرينجي ياريسيندا آذربايجاندا معاريف، ادبیيات، مطبوعات، تئاتر و ساير ساحهلرده جيدي، موهوم خيدمتلر گؤسترميش محمدعلی صيدقينین چوخشاخهلي فعاليیتي، تأسوف کي، ايندييهدک اؤيرهنيلمهميش، يالنيز تک-تک مؤليفلر اونون حاقّیندا قيسا فيکيرلر سؤيلهميشلر. حوسئين هشيملي گؤرکملي هميئرليميز حاقّیندا اوزون مودّت آراشديرما آپارميش، اونون حيات و ياراديجيليغي بارهده بيتکين تصوّور يارادان کيتاب يازميشدير. کيتابين "محمدعلی صيدقينین عؤمور يولو و فعاليتينین اساس يؤنلري" آدلي ايلک فصلينده تدقيقاتچي اؤتن عصرين ايلک اون ايلليکلرينه عاييد چوخسايلي دؤوري مطبوعات و آرخيو ماتئرياللاري اساسيندا بو ايستعدادلي ضيالينین حيات و ياراديجيليغينین باشليجا مرحله و ايستيقامتلريني اينجلهميش، اونون ناخچيوان، باکي و آشقابادداکي پئداقوژي فعاليیتي، اؤتن عصرين ايلک اون ايلليکلرينده "حيات" ،"ايرشاد" ،"موللا نصرالدين" ،"ايقبال" ،"سووقات" ،"بصيرت" ،"تازه خبر" ،"صدايي-حقّ" ،"صدايي-وطن" ،"حقيقت" ،"بابايي-امير" ،"آذربايجان" ،"زنبور" کيمي ديگر قزئت و ژورناللاردا "زاده" ،"ريزه" ،"افعي" ،"بئکار" ،"قميش" ،"بير ناخوش" ،"کابلا کؤوثر" ،"کرتنکله" ،"کزبي" ،"لاواش" و ديگر ايمضالارلا درج ائتديرديگي چوخ سايلي بديعي و پوبليسيستيک يازيلارين اساس مغزين، ايدئيا-بديعي مزيیتلرينه نظر سالميش، اونلارين بير قيسميني ايلک دفعه تحليله جلب ائتميشدير.
م.صيدقينین بديعي ياراديجيليغي، تئاتر ساحهسينده فعاليیتي ده چوخسايلي قايناقلار اساسيندا ايشيقلانديريلميشدير. کيتابين ايکينجي و اوچونجو فصيللري ايسه محمدعلی صيدقينین رئداکتورلوغو ايله باکيدا 1918-1919-جو ايللرده چيخميش "شئيپور" ژورناليناحصر اولونموشدور. او ايللرده آذربايجانین يئنيدن ايشغالينا چاليشان بولشئويکلرين، تورپاقلاريميزا باسقينلار ائديب قانلار تؤکن ائرمنيلرين منفور سيماسيني ايفشا ائدن بو ژورنال سووئت دؤورونده "عکس اينقيلابي روحلو" مطبوعات اورقاني ساييلاراق دیقّتدن کناردا قالميش، سون واختلاردا ايسه اونون حاقّیندا يالنيز بعضي قيسا مولاحيظهلر سؤيلهنيلميشدير. ح.هشيملي ايلک دفعه احاطهلي آراشديرما آپارميش، ژورنال بارهده بير سيرا مسلهلري دقيقلشديرميشدير. خوصوصاً ژورنالداکي "شئيپور" ايمضاسينین شاعير-پوبليسيست صمد منصورا دئييل، محمدعلی صيدقييه منسوبلوغو ثوبوتا يئتيريلميشدير. اوچونجو فصيلده م.صيدقينین "شئيپور"دا چيخميش مقاله و فئليئتونلاري ايلک دفعه اؤزونون عئلمي تدقيقيني تاپميشدير. همين اثرلر وطن و خالق طالعيي اوچون آکتوال مسلهلري عکس ائتديرمهسي، درين ميلّي موندريجهسي، خوصوصاً بولشئويک-داشناک قوووهلرين ايچ اوزونو آچماسي، عوموماً، ايدئيا-بديعي دولغونلوغو ايله بؤيوک اهمیيته ماليکدير. کيتابين "علاوه لر" بؤلمهسينده محمدعلی صيدقينین "شئيپور" ژورناليندا چيخميش اثرلريندن سئچمهلرين ترانسليتئراسييا ائديلهرک اوخوجولارا چاتديريلماسي عئلمي تحليللردن آلينان تصّوراتي لاييقينجه تاماملايير و محمدعلی صيدقينین درين ميلّي روحلو بير ضيالي اولدوغونو آشکار شکيلده نوماييش ائتديرير. اونون "عسگرليک" ،"آلتي آي" ،"نه ايستهييرلر؟" ،"سيياست" ،"بو گون" ،"قرامموفون" ،"باريشيرلار" ،"گورجو-ائرمني ووروشماسي" کيمي مقاله و فئليئتونلاري بو باخيمدان خوصوصيله دیقّتي چکير.
"شئيپور" ژورنالي (1918-1919) آدلي مونوقرافييا
قئيد اولوندوغو کيمي، ايندييهدک آراشديريلمايان "شئيپور" ژورنالي محمدعلی صيدقينین رئداکتورلوغو ايله چيخميشدير. مطبوعات تاريخيميزده موهوم مؤوقئع توتان بو ژورنال او دؤورون سوسيال-سياسي، ادبي-مدني رئالليقلاريني احاطهلي شکيلده عکس ائتديرير. بونو نظره آلان ادبياتشوناس حوسئين هشيملي ژورنالين بوتون سايلاريني ترانسليتئراسييا ائدهرک لاتين اليفباسي ايله چاپا حاضيرلاميش، "عئلم و تحصيل" نشرياتيندا چاپ ائتديرميشدير. "شئيپور" ژورنالي (1918-1919-جو ايللر)" آدلانان بو ايري حجملي کيتابدا ژورنالين اون دؤرد سايينین هاميسينداکي ماتئرياللار آرديجيلليقلا اوخوجولارا تقديم اولونموشدور. "ميلّي مطبوعات تاريخيميزين دَيرلي صحيفهسي" آدلي گئنيش اؤن سؤزده "شئيپور" ژورنالي، اونون اساس مؤليفلري، ايزلهديگي غايه، توتدوغو مؤوقئع و ساير بارهده اطرافلي معلومات وئريلميشدير. اؤيرهنيريک کي، بو ژورنالين صحيفهلرينده اونون رئداکتورو محمدعلی صيدقي ايله ياناشي، صمد منصور، جعفر جاببارلي، سالمان مومتاز، علي عابباس موزنيب، امين عابيد، محمدعلی ناصير و ديگر تانینميش اديبلرين آکتوال مؤوضولاردا بديعي و پوبليسيستيک اثرلري نشر اولونموشدور. کيتابلا ياخيندان تانيشليق دئمگه اساس وئرير کي، اوزون ايللر بويو دیقّتدن کناردا قالميش "شئيپور" ژورنالي ميلّي مطبوعاتيميزين تاريخينده اؤنملي يئر توتموش، خالقين ميلّي اؤزونودرکينده، ساتيريک پوئزييا و پوبليسيستيکانین اينکيشافيندا دیقّته لاييق رول اويناميشدير.
2017.جي ايلده پروفئسسور حوسئين هشيملي چوخ ايلليک تدقيقاتلارينین نتيجهسي اولاراق "شئيپور" ژورنالي و ادبي-تاريخي حقيقتلر" مونوقرافيياسيني نشر ائتديرميشدير.همين کيتابدا ژورنالين نشري تاريخي، اساس مؤليفلري، بوراداکي گيزلي ايمضالارين صاحيبلري، ژورنالداکي پوئزييا و پوبليسيستيکا ماتئرياللاري بارهده گئنيش، هرطرفلي آراشديرما آپاريلميشدير.
ايستينادلار
شئيپور (ژورنال) // آذربايجان خالق جومهوريتي ائنسيکلوپئديياسي. — باکي: "ليدئر" ،2005. — 2 جيلدده. — ايکي جيلد. — صحيفه لرين سايي:472. — ص.: 370
525.جي قزئت - "شئيپور" ژورنالي ائرمني مکريني نئجه ايفشا ائديردي؟
"شئيپور" ژورنالي و محمدعلی صيدقي حاقّیندا مونوقرافييا
98ياشلي ساتيريک "شئيپور" ژورنالي - شرق.آز
"شئيپور" ژورنالي و محمدعلی صيدقي حاقّیندا ايلک کيتابلار
کؤچورن:عباس ائلچین