چرشنبه‌لرين فلسفه‌سي

آيگون تئلمان قيزي

کؤچورن: عباس ائلچین 

   نووروزون ائتنيک-ميفولوژي مضمونو  

         آذربايجان خالقي‌نين معنوي مدنيتي‌نين ائتنيک-ميفولوژي کئيفيتي‌نين موعينلشديريلمه‌سينده، بو خالقين قديم ميفيک گؤروشلريندن توتموش، عادت-عنعنه‌سي و حيات حاقيندا دوشونجه‌لري باره ده آيدين تصوورلر الده ائديلمه‌سينده خالق بايراملاري‌نين رولو اولدوقجا اهميتليدير. خالق معنوياتي‌نين گوزگوسو اولان فولکلورون تظاهور فورمالاريندان ساييلان متنلردن فرقلي اولاراق، بايرام ميللي خاراکتئري، ميللي تفککورون سپئسيفيکاسيني چوخسايلي پارامئترلردن عکس ائتديرير. چونکي بايرام (طبیعی کي، سونرادان موختليف ‌سياسي-ايدئولوژي تاثيرلره، خالق شوعورونا مونجر ائديلن بايراملار دئييل، خالقين ميللي وارليغيندان قوپوب گلن بايراملار نظرده توتولور) بير طرفدن ائتنيک-ميفيک گؤروشلري، ديگر طرفدن کوسموقونيک باخيشلاري اؤزونده موکممل بير‌سيستئم اولاراق عکس ائتديرير و‌ سيستئم خاراکتئري کسب ائدن ريتوال-ميفولوژي سئمانتيکايا ماليکدير. 

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۳/۱۲/۲۵ |

 ناظيم موصطافا 

 کؤچورن: عباس ائلچین 

      هر هانسي بير اراضيده توپونيملر سيستئمي‌نين فورمالاشماسي اوچون يوز ايللر، بلکه ده مين ايللر لازيمدير. جنوبي قافقازدا قديم تورکلره، اوغوز و قيپچاق بويلارينا مخصوص توپونيملرين يارانماسيندان مين ايللرله زامان کئچير. آذربايجان، گورجوستان و اينديکي ائرمنيستان اراضيسينده اون مينلرله توپونيم محض تاريخين قديم قاتلاريندا فورمالاشميشدير. قديم تورکلر ياشاديقلاري اراضي‌نين جوغرافي رئليئفي، تاريخي شخصيتلري‌نين و طايفالارين آدلاري آدلانديرميشلار. 

  بو گون ائرمنيستان رئسپوبليکاسي آدلانان دؤولت اساسن تاريخي آذربايجان تورپاغي اولان ايروان خانليغي‌نين اراضيسينده ياراديلميشدير. 

  1827-جي ايلده ايروان و ناخچيوان خانليقلاري‌نين روسييا طرفيندن ايشغاليندان سونرا ياراديلان يئني اينضيباطي-اراضي واحيدينده يعني -  " ائرمني ويلايتي " نين اراضيسينه داخيل ائديلن 1111 کنددن يالنيز 62-ده ائرمنيلر ياشاييردي. اونلار دا 1828-جي ايلدک بورايا کؤچورولموش ائرمنيلر ايدي. يئري گلميشکن، گؤستريلن 62 کندين آنجاق 14-نون آدي ائرمني منشالي ايدي. 

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۳۹۳/۱۲/۱۵ |

Soyqırıma məruz qalan Azərbaycan toponimləri

Nazim Mustafa,AMEA A.A.Bakıxanov adına Tarix Institutunun elmi işçisi

    Hər hansı bir ərazidə toponimlər sisteminin formalaşması üçün yüz illər, bəlkə də min illər lazımdır. Cənubi Qafqazda qədim türklərə, oğuz və qıpçak boylarına məxsus toponimlərin yaranmasından min illərlə zaman keçir. Azərbaycan, Gürcüstan və indiki Ermənistan ərazisində on minlərlə toponim məhz tarixin qədim qatlarında formalaşmışdır. Qədim türklər yaşadıqları ərazinin coğrafi relyefi, tarixi şəxsiyyətlərinin və tayfaların adları adlandırmışlar.

Bu gün Ermənistan Respublikası adlanan dövlət əsasən tarixi Azərbaycan torpağı olan İrəvan xanlığının ərazisində yaradılmışdır.

1827-ci ildə Irəvan və Naxçıvan xanlıqlarının Rusiya tərəfindən işğalından sonra yaradılan yeni inzibati-ərazi vahidində yəni – “Erməni vilayəti”nin ərazisinə daxil edilən 1111 kənddən yalnız 62-də ermənilər yaşayırdı. Onlar da 1828-ci ilədək buraya köçürülmüş ermənilər idi. Yeri gəlmişkən, göstərilən 62 kəndin ancaq 14-nün adı erməni mənşəli idi.

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۳/۱۲/۱۱ |

ایلیاس  

 لئو تولستوی

    اوُفا قوبئرنيياسيندا ايلياس آدلي بير باشقيرد ياشاييردي. اونو ائولنديرندن بير ايل سونرا آتاسي وفات ائله‌دي. او واخت مال-حئیواندان ايلياسين 7 مادياني، 2 اينگي و 20 قويونو وار ايدي. بير مولک صاحیبي کيمي ايلياس ثروت توپلاماغا گيريشدي: صاباحدان آخشاما قدر آروادييلا مين بير زحمته قاتلاشدي، هر کسدن ائرکن اويانيب، هاميدان سونرا ياتاغا گيرديگي اوچون ايلدن-ايله زنگينلشدي. 

    دوز 35 ايل اذيت چکن ايلياس، ان نهايت، بؤيوک وار-دؤولت قازاندي. آتلاري نين سايي 200-ه، ايري بوينوزلو حئیوانلاري نين سايي 150-يه، قويونلاري نين سايي ايسه 1200-ه چاتدي. نؤکر-نايبلري اونون ايلخي و سورولريني اوتارير، قاراواشلاري ايسه ماديانلاريني و اينکلريني ساغير، سودوندن کوميس، پئندير و ياغ حاضيرلاييرديلار. ايلياسين مالي، ثروتي باشيندان آشيردي. بوتون ماحال جاماعاتي اونا حسد آپاريردي. حاقيندا دئييرديلر:  " ايلياس بختور آدامدير. بو جور وارلي-حاللي بيريسينه هئچ اؤلوم ده ياخين دوشمز " .  

    نوفوذلو اينسانلار دا ايلياسين سسيني-سوراغيني آليب، اونونلا دوستلوق قورماغا جان آتيرديلار. چوخ-چوخ اوزاقلاردان قاپيسينا قوناقلار گليردي. ايلياس ايسه اونلارين هاميسيني خوش قارشيلايير، يئديريب-ايچيريردي. قاپيسينا گلن هر کسين قاباغينا کوميس، چاي، شئربا (پولو تميزلنمه‌ميش خيردا باليقلاردان بيشيريلن شوربا نؤوعو اولماقلا، تاتار و باشقيرد مطبخي نين طعاميدير) و قويون اتي قويولوردو. حَيَطه قوناقلار گيرن کيمي ال‌اوستو بير-ايکي قويون، قوناق-قارا لاپ چوخ اولاندا ايسه آت کسيليردي. 

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۳/۱۲/۰۵ |