![]()
ماوي ايتين گؤزلري
قابريئل قارسيا مارکئس
او، ديقتله منه باخيردي، منسه، بو قيزي اولّلر هاردا گؤردوگومو ياديما سالا بيلميرديم. اونون نم و مأيوس باخيشلاري کئروْسين لامپاسينين تيترک ايشيغيندا پاريلدادي و من خاطيرلاديم کي، بو اوتاق و بو لامپا هر گئجه يوخوما گيرير، هر گئجه بوردا ايضطيرابلي گؤزلري اولان بو قيزلا گؤروشورم. هه-هه، من هر گئجه يوخو ايله گئرچکليگين غئيري-موعين سرحدّيني آشاراق محض اونو گؤرورم.
ستولا سؤيکهنيب آغيرليغيمي اونون آرخا آياقلاري اوستونده تارازلاشديراراق سيقارئت آختاريب يانديرديم، آجي توستو حالقالاري هاوايا قالخدي. بيز سوسموشدوق. من ستولدا ييرغالانير، او ايسه آغاپپاق اوزون بارماقلاريني لامپانين شوشهسينده قيزديريردي. اونون گؤز قاپاقلاريندا کؤلگهلر تيترهييردي. منه ائله گلدي کي، نسه دئمهلييم، اودور کي، فيکيرلشمهدن ديللنديم: "ماوي ايتين گؤزلري".
کوميک ژانرين اؤزلليکلري
بيلال آلارلي
کؤچورن:عباس ائلچین
(صؤحبت لطيفه ژانريندان گئدير)
ائله بير خالق يوخدور کي، اونون گولوش سبتي بوش اولسون. ان گئري قالميش خالقلارين، حتّي ايبتيداي تصّوورلرله ياشايان قبيلهلرين و اينکيشاف ائتميش مدني خالقلارين اؤزونه مخصوص گولوشو، تبسّومو واردير. فولکلورون ژانر آغاجيندا گولوش اؤز توتومو ايله فرقلهنير. بئله گومان اولونور کي، ميفولوژي آنلاييش کيمي گولوش بوللوقلا، فيراوانليقلا، يئنيليکله باغليدير. هر بير دؤوره مخصوص گولوشون داخيلينده هم داغيديجي، هم ده ياراديجي باشلانغيج مؤوجوددور. بونا گؤره ده سوسيولوقلار بئله حساب ائديرلر کي، بشریيّت ان فاجيعهلي و اوزونتولو کئچميشيندن گوله-گوله آيريلير کي، بو دا گلهجکده بئله حاللارين باش وئرمهسينه قارشي دوشونولموش ان ياخشي "بديعي" سيلاحدير. خالق ياراديجيليغينين گئنيش ياييلميش کوميک نؤوعلري بو مقصدله ياراديلميش، اينکيشاف ائدهرک چوخژانرلي بير ساحهيه چئوريلميشدير. نظري باخيمدان گولوش ايکي يئره بؤلونور: جيدي گولوش و تنقيدي گولوش. جيدي گولوش سئوينجدن، غلبهدن، فرحدن، طنطنه و مووفّقيتدن دوغور، آيري-آيري فردلرين، کوللئکتيولرين، خالقلارين، عوموميليکده بشرييّيتين اوغورلاريني شن بير اووقاتلا تصوير ائدير. تنقيدي گولوشون اساسيندا آيدين ايدئال، مسلک، ايجتيماعي-سياسي معنا دورور، اوندا يونگول اَيلنجهدن، ريشخنددن، لاغلاغيدان، هيريلتيدان چوخ جيدي فيکير و مضمون اولور.

"دده قورقود" ائپوسوندا قهرمانليق و وطنپرورليک
آذربايجان خالقينين دونيا ادبياتينا بخش ائتديگي ان نادير اينجيلردن بيري "کيتابي-دده قورقود" داستانيدير. هله اوشاق واختيندان تانيش اولدوغوموز و بارهلرينده هوسله اوخودوغوموز داستان قهرمانلاري - ديرسه خانين اوغلو بوغاج، دلي دومرول، قانتورالي، قازان خانين اوغلو اوروز هر بير آذربايجان گنجينين سئوديگي، پرستيش ائتديگي و بنزهمگه چاليشديغي اوبرازلاردير.
آذربايجان گنجليگي وطني، يوردو، آتاني، آناني سئومگي، وطن اوغروندا دؤيوشمگي و گرهکن زاماندا شهيد اولماغي "دده قورقود" اوبرازلاريندان اؤيرهنيب.
"دده قورقود" بئشيکدن مکتب پارتاسينا، عالي مکتب آوديتوريياسيندان عاييله حياتينادک دايم بيزي "ايزلهييب".
"دده قورقود" ائپوسو بيزه بللي اولان بوتون قهرمانليق و وطنپرورليک مضمونو ايله بيرگه قالين اوغوز ائلينين دوشونجه سيستئميني ده کيفايت قدر نوماييش ائتديرير. آما مسله اوندا دئييل کي، هر بير فولکلور نومونهسي، ياخود فولکلور آبيدهسي خالق تفکّورونون جانلي اينعيکاس فورماسيدير، هم ده معنا و مطلب اوندادير کي، خالق تفکّورونون قورويوجوسو اولان ائپوس متني خالقين همين متنده آچيق شکيلده ايفاده ائده بيلمهديگي بير سيرا فيکيرلرين ده موحافيظه مکانيدير.
"کيتابي-دده قورقود" آذربايجان ادبياتينين چوخ قديم نومونهلريندن بيريدير. "کيتابي-دده قورقود" ديليميزين، ادبياتيميزين، داستان ياراديجيليغيميزين، عوموميتله مدنيتيميزين تاريخيني اؤيرنمکده بؤيوک اهميته ماليکدير. اوغوز تورکلرينين تاريخيني عکس ائتديرن "کيتابي-دده قورقود" يوکسک بشري ايدئاللار ترنّومچوسو کيمي دونيا خالقلارينين معنوي ثروتلر خزينهسينه داخيل اولموشدور و دونيا ادبياتي تاريخينده خوصوصي يئر توتور.