
ضیا گؤکآلپ و دوشونجه دونیاسی
سیفالدین آلتایلی
عثمانلی دؤولتینده فاتح سلطان محمددن سونرا علمی آنلامدا باشلایان یاواشلاما و دؤولت ایدارهسینده یولوخان روشوت، سویغون، یئرلیبازلیق، قوهومبازلیق کیمی منفی وضعیتدن آسیلی اولاراق، یارانان دورغونلوق قانونی سلطان سلیمان دؤورونده سونونجو مرحلهسینه گلمیش و بو دؤنمده خالق ایله دؤولت بیر-بیریندن تامامیله آرالانمیشدیر، آنجاق باخمایاراق کی، بو دؤنم عثمانلینین ان قودرتلی چاغیدیر. دئمهلی، ایقتیصادی و حربی یؤندن گوجلو اولماق بیر دؤولتین طالعیینی موعینلشدیرهجک اساس گؤستریجیلر اولمور.
محمد هادی یارادیجیلیغینین جومهوریت دؤورو
اسلام غریبلی
فیلولوژی اوزره علملر دوکتورو، پروفسور
آذربایجاندا آزادلیق و ایستیقلال، میلّی منلیک دوشونجهلرینین بدیعی عکسی آذربایجان خالق جومهوریتی دؤورونده (1918-1920) یارانان ادبیاتین باشلیجا ایدئیا ایستیقامتینی تشکیل ائدیر.
جمعی 23 آی یاشاییب خالقا "قرینهلرین سئوینجینی داددیران" آخج دؤورونده یازیب-یارادان یازیچیلارین اکثریتی زمانهسینین تانینمیش قلم آداملاری، کلاسیک شرق، اوروپا و آذربایجان ادبیاتینا، ایجتیماعی فیکیر تاریخینه کیفایت قدر بلد اولان میلّی دوشونجهلی ضیالیلار ایدی.
ایستیقلالا و میلّی حاکیمیته خیدمتی اؤزلرینین باشلیجا وظیفهسی حساب ائدن صنعتکارلار زامانلا آیاقلاشماغا چالیشیر، یئنی قورولوشو تبلیغ و ترنّوم ائدن اثرلرینی ان چوخ "آچیق سؤز" ، "قورتولوش" ، "ایستیقلال" ، "بصیرت" و "آذربایجان" قزئتلرینده درج ائتدیریر، میلّی شوعورون اویانیشینا و فورمالاشماسینا ایمکانلاری داخیلینده خیدمت گؤستریردیلر. "موساوات" پارتیسی و آخج-نین یارادیجیلاریندان بیری، تانینمیش سیاسی خادیم، عالیم، قزئتهچی و یازیچی م.ا.رسولزاده شاعیر و یازیچیلاری میلّتین گؤرن گؤزو، دانیشان دیلی آدلاندیریر، میلّی روحلو، بشری دوشونجهلی اثرلر یازماق اوچون اونلارا موراجیعت ائدهرک یازیردی: "ائی میلّتین لیسانالغئیبی اولان شاعیرلر، ادیبلر! میلّتین امللرینی، عولوی نیت و مقصدلرینی اوخشایینیز، کندیسینه میلّت سئوگیسی، وطن محبتی، حورّیت عشقی تبلیغ ائدینیز".