احمد جاوادين حياتي و ياراديجيليغي

  احمد جاواد 1892 -جي ايل مايين 5-ده گنجه قزاسي نين شمکير  دايره سي نين سئيفعلي کندينده آنادان اولموشدور. گنجه روحاني سئميناريياسيندا (1906 -1912)، آذربايجان عالي پئداقوژي اينستيتوتونون تاريخ و فيلولوگييا فاکولته سينده (1922 -1927) تحصيل آلميشدير. قوبا خالق معاريف شؤعبه سي نين موديري (-1922)، گنجه ده آذربايجان کند تصروفاتي اينستيتوتوندا آذربايجان و روس ديللري کافئدراسيندا موعليم، دوسئنت، کافئدرا موديري (1930 -1933)، آذربايجان دؤولت نشرياتي نين ترجومه شؤعبه سينده رئداکتور (1934)،  " آذربايجانفيلم "  ستوديياسيندا سندلي فيلملر شؤعبه سي نين موديري (1935  -1936) ايشله ميشدير. 

  شئعيرلري 1913  -جو ايلدن چاپ ائديلميشدير. ياراديجيليغا ليريک شئعيرله باشلايان شاعيرين 1916 -جي ايلده  " قوشما "  آدلي ايلک کيتابي چاپدان چيخميشدير. 1919 -جو ايلده ايسه  " دالغا "  آدلي کيتابي نشر اولونموشدور. اونون مشهور  " ايستيقلال اوغروندا شئعيرلر "  کيتابي ايسه 1928 -جي ايلده ايستانبولدا بوراخيلميشدير. 

  عصرين اوللرينده تورکييه نين دوشدويو آغير وضعيت بير تورک اؤولادي کيمي احمد جاوادي جيدي ناراحات ائتميشدير. او،کلاسسيک اديب و شاعير پئداقوق عبدوللا شايقله بيرليکده کؤنوللو عسگر کيمي ايستانبولدا قورولان  " قافقاز کؤنوللو حيصه سي "  سيرالارينا قاتيلير. تراکييا جبهه سينده تورکييه نين موستقيلليگي اوغروندا تورک قارداشلاري ايله چيگين-چيگينه ووروشموشدور. 

  1914-جو ايل، بيرينجي دونيا موحاريبه سي زاماني تورکييه نين شرق جبهه سينده کي  دؤيوشلري  " ساريقاميش "  اوغورسوزلوغو ايله نتيجه لنميشدي. تورکييه نين شرق حيصه سي روس اوردوسونون ايشغالينا، قارس و ارزروم اهاليسي روس و ائرمنيلرين قيرغينينا معروض قالميشدي. باکيدا يئرلشن  " آذربايجان خئيريييه جمعيتي "  تورکييه نين شرق ويلايتلرينده کي  اهالييه يارديم ائتمکده ايدي. بو ايشده احمد جاواد دا ياخيندان ايشتيراک ائدير، باکي ايله قارس آراسيندا روسلارين تؤرتديکلري مانعه لره باخماياراق گئديب-گلير، يارديم ايشلرينده يورولمادان چاليشيردي. قارداش خالقين بو بدبخت گونونده قارسدا قارشيلاشديغي اورک پارچالايان منظره ني بديعي شکيلده  " نه گؤردومسه "  شعرينده ديله گتيرير: 

  آرماغانيم ياسلي نغمه، 

  بير قوش اولدوم، چيخديم يولا. 

  گئتديم گؤردوم دوست ائلينده 

  نه بير سس وار، نه بير لايلا. 

   

  سوردوم قريب ميناره دن: 

   " آخشام اولموش، اذان هاني 

  بايقوش قونموش مينبرلره، 

  دئين هاني، دويان هاني  

   

  ويجدان منه امر ائدر کي: 

   " بئله گونده بايرام ائتمه " . 

  قوران منه يول گؤسترير: 

   " يوخسوللاري مأيوس ائتمه " . 

  سون بندده احمد جاواد بايرامدان سؤز آچير. شعر 1915-جي ايل مارتين 22-ده يازيلميشدير. مارتين 22-سي  " نووروز "  بايراميدير. بئله ليکله، احمد جاواد بئله بير گونده بايرام ائتمير، قارسداکي قارداشلاري نين ياسيني ساخلايير. چونکي قارس روس اوردولاري طرفيندن ايشغال ائديلديگي زامان اوراداکي تورک سويداشلاري روسلار و ائرمنيلر طرفيندن قيلينجدان کئچيريلميش، قارس خارابازارليغا چئوريلميشدي. ياراديليشيندان شاعير دوغولان احمد جاوادين بو حاديثه دن هيجانلانماماسي مومکون دئييلدي. چونکي 1914-جو ايلده عوثمانلي دؤولتي نين موحاريبه ده ايشتيراک ائتمه سيندن هيجانلانان احمد جاواد ايللردن بري آدي-ساني آنيلمادان تورکييه راديولاريندا ماهني کيمي اوخونان  " قارا دنيز "  شعريني يازميشدي و بؤيوک اوميدلرله ياشاميشدي.  " قارا دنيز "  شعري نين سون بندي بئله بيتير: 

  دوست ائليندن اسن يئللر 

  منه شئعر... سالام سؤيلر. 

  اولسون بيزيم بوتون ائللر 

  قوربان تورکون بايراغينا. 

  ·       (914-جو ايل 15 نويابر، گنج:  " دالغا " ، سه. 26، باکي، 1919). 

  بيرينجي دونيا موحاريبه سي زاماني، 1915-جي ايلده تورکييه ده روس و ائرمني ايستيلاسينا، اؤزباشناليغينا قارشي چيخاراق  " آذربايجان خئيريييه جمعيتي "  واسيطه سيله واخت اشيري تورک خالقينا کؤمک گؤسترميشدير. آذربايجان جومهوريتي نين قورولماسيني سئوينجله قارشيلايان جاواد گئجه-گوندوز چاليشميش، عملي ايشي، بديعي ياراديجيليغي ايله خالقي نين خوشبختليگي، آزادليغي اوچون اليندن گله ني اسيرگمه ميشدير. بيرينجي دونيا موحاريبه سي نين آخيرلاريندا قافقاز جبهه سينده تورک اوردوسو مووففقيت قازانير. تورک اوردوسو قارداش آذربايجان بيرليکلري ايله باکييا قدر گلير. احمد جاواد يئنه  " موقدس مهمدجيک "  و آذري عسگر يولداشلاري ايله باکي نين ياسامال داغينداکي سنگرلرده دوشمنله ووروشور. بئله ليکله، بو دؤيوش مئيدانيندا احمد جاوادين يازديغي  " بيسميللاه "  شعري ميللي هيجانا ماليک اولان ديرلي ليريک اثرلريندن بيريدير: 

  آتيلدي داغلاردان ظفر توپلاري، 

  يورودو ايره لي عسگر، بيسميللاه. 

  او، خان ساراييندا چيچکلي بير قيز، 

  بکلييور بيزلري ظفر، بيسميللاه. 

   

  ائي حربين طالعيي بيزه يول وئر، يول. 

  سن ائي جوشان دنيز گل تورکه رام اول، 

  سن ائي ساغا، سولا قيلينج ووران قول 

  قوللارينا قوووت گلير، بيسميللاه. 

  آذربايجان حؤکومتي باکيدا دؤيوش زاماني شهيد اولان  " محمدجيکلره "  شهيدلر آبيده سي قويدورور. آبيدنين تمل قويما مراسيمينده احمد جاواد  " قالخ "  آدلي شعريني اوخويور: 

  قالخ، قالخ سارماشيقلي مزار آلتيندان 

  گلميش زيارته قيزلار، گلينلر. 

  ائي کاروان کئچيدي، يوللار اوستونده 

  هر گلن يولچويا يول سوران عسگر. 

   

  قوودوقلارين سنين يابانچي خانلار 

  قورتاردي اؤلکه مي تؤکدويون قانلار. 

  باخ، ناسيل اؤپمکده توزلار، دومانلار 

  قريب مزاريني، منله برابر. 

  (ايستيقلال اوغروندا شعرلر. ايستانبول، 1928، سه. 89). 

   

   " شئعيرلر "  (1958)،  " سن آغلاما، من آغلارام "  (1991) کيتابلاري نين، فرانسوا رابلئ نين  " قارقانتوا و پانتاقروئل "  (1961)، ويليام شئکسپيرين  " اوتئللو " ،  " رومئو و جوليئتتا "  (1962)، شوتا روستاوئلي نين  " پلنگ دريسي گئيميش پهلوان "  (1978) ترجومه کيتابلاري نين مؤليفي اولموشدور. آذربايجاني موستقيل، دوغما خالقيني خوشبخت گؤرمک ايسته ين احمد جاواد، حاقسيز اولاراق حبس ائديلميش، دهشتلي ايشگنجه لره معروض قالميش، 1937 1937-جي ايل جزا تدبيرلري نين قورباني اولموشدور. 

  اثرلري 

  ·       سئچيلميش اثرلري. - ب.:  " شرق-غرب " ، 2005. - 295 س. 

  ·       سئچيلميش اثرلري: 2 ج-ده. - ب.: آذرنشر، 1992.- ج.ايش. 326 س.؛ ج.ايکي. - 236 س. 

  ·       سن آغلاما، من آغلارام... (شئعرلر بوکلئت؛ پوئمالار).-ب.: يازيچي، 1991. - 208 س. 

  ·       حاقق باغيران سس / ترت. و اؤن سؤز آ.الييئوانيندير. - ب.: نيجات، 1991.- 31 س. 

  ·       چيرپينيردي قارا دنيز: (شعئر) // يئني آذربايجان.- 2001. - سئنت. - س.4 

  ·       آزربايجان مارشي / موسيقيسي او.حاجيبيوووندور // خالق قزئتي. - 1992. - 4 اييول.-س.3. 

  ·       گلمه بيسميللاه: شعرلر // آذربايجان.- 1994.- 6 دئر.-س.4. 

كؤچورن : عباس ائلچين

قايناق : ويكي پئدييا

 

احمد جاوادين شئعيرلريندن اؤرنكلر :

بایراغیم

تورکوستان يئللري اؤپوب آلنيني،

سؤيله يير درديني سانا، بايراغيم!

اوچ رنگين عکسيني قوزغون دنيزدن

ارماغان يوللاسين يارا بايراغيم!

گئدرکن تورانا چيخدين قارشيما.

کؤلگن دؤولت قوشو، قوندو باشيما.

ايذن وئر گؤزومده جوشان ياشيما

دينلتسين درديني آها، بايراغيم!

قايي-خان سويوندان آلديغين رنگي،

قوجاميش ائلخانا موسلمان بيي.

ائلخانين اؤولادي-دينين ديرگي،

گتيردين کؤنلومه صفا بايراغيم!

کؤکسومده توفانلار گلديم ايره لي،

اؤپوم کؤلگن دوشن موبارک يئري،

آللاهين اولدوزو او گؤزل پري

سيغينميش قوينوندا آيه، بايراغيم!..

1919،آپرئل

آنلاتاييم نچييم:

من چئيننن بير اؤلکه نين

حاق!- باغيران سسييم.

من شاعيرم، دوغرو، آما،

باشقا ديليم، ديلگيم.

بو گؤردويوم خارابادا

نه نشيده سؤيله ييم؟!

توخوندومو يازديقلاريم

قلبين اينجه تئلينه؟

باخ، نه حاخسيز بير آخيم وار

يوخسوللارين ائلينه.

سن نه دئييرسن بو سئودالي،

هم بو دردلي گئديشه؟

ائي ياريمين حسرتيله

بوينو بوکوک بنؤوشه؟!

من قييامام يار گليرکن

ساللاديغيم منديل:

آه، ائي فلک، آغلار ايسم،

گؤز ياشيمي کيم سيله ؟..

گنجه، 20 دئکابر، 1919

 

 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۸۹/۰۴/۲۷ |