
آذربایجان مطبوعاتی تاریخینده 1918–20 ایللر بوتون اوّلکی دؤورلره نیسبتاً ان یوکسک اینکیشاف مرحلهسیدیر. بو دؤورون مطبوعاتی هم کئیفیت، هم ده کمیت باخیمیندان میلّی مدنیتین موهوم ترکیب حیصهسی کیمی آذربایجان حیاتینین جانلی سالنامهسینه چئوریلدی. ایکی ایل ایچریسینده اؤلکه ده 100-ه یاخین آددا قزئت و درگی چیخمیشدیر. جومهوریت دؤورو مطبوعاتینین سجیهوی خوصوصیتی تکجه اونون سای گؤستریجیسینده دئییل، هر شئیدن اول ایدئیا-مضمون زنگینلیگینده ایدی.

اسماعیل بیگ قاسپرالینین "ترجومان"-ی: مودرنیزمین جارچیسی
ادوارد لاززِرینی
اسماعیل بیگ قاسپرالینین حیاتی، فعالیتی، یارادیجیلیغی دایم دیقت مرکزینده اولوب، آراشدیریلیب. بؤیوک فیکیر آدامینین شخصیتینه اولان ماراق چوخدان سرحدلری آشیب. بو جهتدن آمریکانین ایندیانا بیلیمیوردونون پروفسورو ادوارد لازرینینین قلمه آلدیغی مقاله دیقتی چکیر. مقالهنی ایختیصارلا اوخوجولاریمیزین دیقتینه چاتدیریریق.
بدنه جان وئرن روحدور
فریدریک شیلر
فیکیر و غایه یوخلوغو اینسانین جسارتینی قیریر، اونو اویوشدورور و ضعیفلهدیر.
اسماعیل بیگ قاسپرالی
... اسماعیل بیگ قاسپرالینین ایستراتژینین مرکزینده قزئت یاراتماق و اونو یاشاتماق قطعیتی دایانیردی. زامان-زامان قازان، تیفلیس، تاشکند و باکیدا بو یؤنده ائدیلمیش جهدلره باخمایاراق او، روسیهنین ان اوزون عؤمورلو تورکدیللی قزئتینه چئوریلهجک مطبوع اورقانین نشری اوچون رسمی ایجازه آلانا، یعنی 1917-جی ایلهدک موباریزه آپاردی. او، مطبوعاتی اؤزونون بؤیوک لاییحهسینی ان تاثیرلی فورمادا تبلیغ ائدن، ان گئنیش اوخوجو کوتلهسینه چاتدیران و مودرنیزمه موخالیف اولانلارین عؤهدهسیندن گله بیلن واسیطه ساییردی. ......