قازاخ تورکلری نین میللی شاعیری : آبای کونانبای اوغلو

 آباي (ايبراهيم) کونانباي اوغلو (1907-1845) - قازاخ شاعيري، يازيچيسي، ايجتيماعي خاديم، موعاصير قازاخ يازيلي ادبياتي نين بانيسي، معاريفچي ليبئرال ايسلامين اساسيندا قازاخ مدنيتي نين روس و آوروپا مدنيتلري ايله ياخينلاشماسي طرفداري. 

  آباي.کونانباي اوغلو ياراديجيليغي قازاخ فولکلورو، پوئزيياسييلا سيخ باغليدير. آباي كونانباي اوغلو قازاخ پوئزيياسيني يئني فورمالارلا (موسددس، موثلث، مثنوي) زنگينلشديرميش، اونا يئني ايجتيماعي مضمون گتيرميشدير. تميز، صاف محبتي ترننوم ائتميش، ايلين فصيللرينه حصر اولونان شئعيرلري ايله قازاخ پوئزيياسي نين گؤزل نومونه لريني ياراتميشدير. (1)

ياشامي:

  اصل آدي ايبراهيم اولوب. آما آناسي نين اونا وئرديگي  " آباي "  (ديققتلي، احتياطلي) لقبي عؤمرو بويو اونون آدي کيمي ايشلنميشدير و او بوتون دونيادا بو آدلا تانينميشدير. 

آباي کونانباي اوغلو 1845-جي ايلده سئميپالاتينسکي ويلايتينده، آغاسولتان عاييله سينده آنادان اولموشدور. ايلک تحصيليني موللاخانادا آلميش، سونرا روس مکتبينده داوام ائتديرميشدير. آتاسي اونو دؤولت اورقانلاريندا ايشه دوزلتمک ايسته ميشدير، آما کونانباي اوغلونون يولو باشقا ايدي. او قازاخ ادبياتي نين بانيلريندن بيريدير. همچنین روس و قازاخ ديللرينه ترجومه لري ايله ياددا قالميشدير. ياراديجيليغيني موختليف قايناقلارا اساسلاناراق فورمالاشديرميشدير: 

  ·         1.شرق ادبياتي، او جومله دن آذربايجان ادبياتي

  ·         2.روس و آوروپا ادبياتي 

  ·         3.قازاخيستان شيفاهي خالق ادبياتي. 

   ياراديجيليغي 

  موعاصيرلري  " عقلييه "  اثريني اونون ياراديجيليغي نين زيروه سي حساب ائديرلر. يازيچي بو اثري جاوانلارا عونوانلاميشدير. او بورادا موقاييسه لر آپاراراق دؤورون چاتيشمامازليقلاريني گؤسترمه يه چاليشميشدير. آباي بو اثرينده خالقا موراجيعت ائده رک:  " ائي منيم خالقيم، بو قدر طبيعي ثروتيميز اولدوغو حالدا نييه يئنه بئله يوخسوللوق ايچينده ياشاييريق؟ خاريجي وارليلار آز دا اولسا دؤولتين اينکيشافي، خالقين گوزاراني نين ياخشيلاشماسي اوچون نه ايسه ائديرلر، بيزيم قازاخ بيلري ايسه ايکي شئيي باجارير: چوخلو ات يئمگي و چوخلو آرواد آلماغي "  - دئيير.  " عقليييه "  اثرينده روس و تاتار خالقلاري ايله قازاخ خالقي موقاييسه اولونور و يازيچي خالقي نين وضعيتينه آجييير. همچنین اونون روسييايا غئيري-عادي رغبتي ده دويولور. باخماياراق کي، اون دوققوز عصرده روسييا قازاخيستاني ايشغال ائتميشدير. او دوشونور کي، روسييا قانونلارييلا قازاخيستان اينکيشاف ائدير. آما عؤمرونون آهيل چاغلاريندا او روسييانين ايشغالچيليق سيياستيني آنلايير. بونونلا بئله آباي خالقين معاريفلنمه سينده بؤيوک رول اوينايان روس ضياليلارييلا، خالقين قانيني ايچن روس مأمورلاريني عئينيلشديرمير. آباي کونانباي اوغلونون ياراديجيليغي ييرميينجي عصرده خوصوصيله تدقيق ائديلميش، موختليف سندلره اساسن اونون شخصيتي آراشديريلميشدير. 

  قایناق:

1.        حئيدر علييئو. موستقيلليگيميز ابديدير: (چوخ جيلدليگين 1-9 جيلدلري نين کؤمکچي آپاراتي).- باکي، 2008.- 339 ص.

 

شئعیرلریندن :

 

Ölsem, ornım kara jer, sız bolmay ma?

Ötkir til bir uyalşak kız bolmay-ma?

Mahabbat, ğadavat pen maydandaskan,

Kayran meniñ jüregim muz bolmay ma?

  اؤلونجه، يئريم قارا يئر، نملي اولماز مي؟ 

  کسکين ديل، بير اوتانقاج قيز اولماز مي؟ 

  محبت دوشمانليقلا ساواشير، 

  حئيرت، منيم اورگيم بوز اولماز مي؟ 

Amalsız tağdır bir kün kez bolmay ma?

Birevge jay, birevge tez bolmay ma?

Asav jürek ayağıñ şalıs baskan

Jerin tavıp artkığa söz bolmay ma?

چاره سيز قدر، بير گون سيرا گلمز مي؟ 

  بيرينه اويغون، بيرينه تئز اولماز مي؟ 

  ياباني اورك، آياغيني اگري باسان، 

  يئريني بولورسا گئريده کينه سؤز اولماز مي؟ 

 

Sonda javap bere alman men beyşara,

Sizderge erkin tiyer, baykap kara.

Eki küymek bir janğa edilet pe?

Kanı kara bir janmın, janı jara.

 

   بونا جواب وئرمم من بيچاره، 

  سيزلره راحات اولاشير، ديققت ليجه باخ. 

  بير جانا ايکي دفعه يانماق، عدالت مي؟ 

  قاني قارا بير جانيم، جاني قايغي. 

Jüregiñniñ tübine tereñ boyla,

Meñ bir jumbak-adammın, onı da oyla.

Soktıkpalı, sokpaksız jerde östim,

Mıñmen jalğız alıstım, kine koyma!

 

  اورگي نين ديبينه درينجه دال، 

  من بير بيلمه جه  اينسانام، بونو دا دوشون. 

  قاوقالي، كوچه سيز يئرده بؤيودوم، 

  مينلرله يالنيز گورشديم، قوصور بولما! 

Jasımda albırt östim, oydan jırak,

Aylağa, aşuvğa da jaktım şırak.

Erte oyandım, oylandım, jete almadım,

Etekbastı köp kördim elden birak.

  گنجکن راحات ياشاديم، فيکيردن اوزاق، 

  چؤزومه، چاره سيزليگه ده ياخديم چیراق. 

  ائرکن اویاندیم، دوشوندوم، يئتيشمه ديم، 

  فقط اوزاقلاري ائلدن چوخ گؤردوم.

  Oy kirgeli tiymedi erik özime,

Sandalmamen kün keşken tüspe izime.

Özi ermey, erik bermey, jurt kor etti,

Sen esirke, tınış uyıktat, bak sözime!

  فيکير گيره لي ديمه دي ارک منه، 

  آواره گزمکله گون گئچميش، دوشمه پئشيمه. 

  اؤزو گلمز، ارک وئرمز، يورد خور ائتدي، 

  سن اسيرگه، سسسيزجه اويوت، باخ سؤزومه! 

Işim - tolğan uv men ört, sırtım dürdey,

Men kelmeske ketermin tük endirmey.

Öleñ şirkin - ösekşi, jurtka jayar,

Sırımdı toktatayın ayta bermey.

  ايچيم دولموش آغي ايله آتش، سيرتيم ايگي، 

  من دؤنولمزه گئدره م هئچ بير يئره گيرمه دن. 

  آه شئعير، دئدي قودوجو، بونو يوردا يايار، 

  سيرريمي ساخلاييم سؤيله مه دن.

كؤچورن : عباس ائلچين

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۰/۰۱/۳۰ |