روس چاريني و ايران شاهيني حئيران ائدن صنعتکار 

      موسيقي مدنيتي تاريخيميزده اؤزونه مخصوص ايز قويان صنعتکارلاردان بيري ده مشهور خاننده بولبولجان (عبدولباقي کربلايي علي اوغلو زولالوو) اولوب. بو ايل آنادان اولماسي نين 170 ايلي تامام اولان صنعتکار قاراباغين، موسيقيميزين بئشيگي ساييلان شوشانين يئتيرمه سي ايدي، 1841-جي ايلده بورادا آنادان اولموشدو. 

      

     شوشانين موسيقي حياتي باشقا خاننده لر کيمي اونون دا بير صنعتکار کيمي يئتيشمه سينده بؤيوک رول اوينايير. او، ايلک موسيقي تحصيليني خاررات قولونون مکتبينده آلير. تحصيليني باشا ووردوقدان سونرا تارزن صاديقجان لا برابر قاراباغ، شکي، شيروان و گنجه شهرلرينده زنگين عاييله مجليسلرينه، ائل شنليکلرينه دعوت اولونور. خاننده کيمي موعاصيرلري نين، او جومله دن شاعيره خورشيدبانو ناتوانين رغبتيني قازانير. اونون باغيندا قورولان مجليسلرده، خوصوصيله اونون شوشايا سو چکيلمه سي (18 آوقوست 1873-جو ايل) موناسيبتيله تشکيل اولونان خالق شنليگينده ياخيندان ايشتيراک ائدير. 1875-جي ايلده عبدولباقي تيفليس شهرينه کؤچور. او زامان جنوبي قافقازين مدنيت مرکزي ساييلان تيفليسده خئيريييه مقصديله تئز-تئز کونسئرتلر وئريليردي. همين کونسئرتلرده يئرلي خاننده لرله ياناشي، مشهور روس، ايتاليان موسيقيچيلري ده چيخيش ائديرديلر. عبدولباقي تيفليسده ايلک دفعه  بؤيوک تارزن صاديقجانين موشاييعتي ايله اوخويور. ايلک چيخيشدان سونرا مشهورلاشير. او، گورجو ديليني ده موکممل اؤيره نير، اؤز ايفاسي ايله گورجو دينله یيجيلريني وجده گتيرير. قيسا واختدا ائله بير شؤهرت قازانير کي، بوتون تيفليسده اونو «بولبولجان» دئيه چاغيريرلار.  

     بولبولجان تیفیلیسده ياشاديغي مودتده (1875-1905) بير نئچه موسيقي دسته سي ياراديب. تارزن 9صاديقجان ايله بيرليکده شهرده ياشايان يوخسول موسلمانلارين خئيرينه تشکيل اولونان کونسئرتلرده ده ياخيندان ايشتيراک ائديب. تیفیلیسده چيخان «زييا» قزئتي اونلارين کونسئرتلري حاقيندا تئز-تئز خبرلر درج ائديردي. بئله کونسئرتلرين بيري حاقيندا قزئتين وئرديگي ائلاندا يازيليب:  " بو ياخين واختدا فوقرا و ميسکينلردن اؤترو شهرده بينا اولونان ايران خسته خاناسي نين سرمايه سينه قوووت و منفعت وئرمک قصديله تیفیلیسين تئاتر عيمارتينده عيبرت نوما و فرح-افزا، نؤوبه نؤو گؤرمه لي و ائشيتمه لي تاماشالار اولاجاقدير. تیفیلیس اهلي نين ديلداده سي اولان خاننده و سازنده لردن عبدولباقي و صاديق دخي حاضير اولاجاقدير " .  " قافقاز "  قزئتينده وئريلن داها بير ائلاندا يازيليب:  " بو گون 22 اييون 1886-جي ايلده آرسوريني تئاتري نين بيناسيندا هوسکارلار طرفيندن تاتار ديلينده م.ف.آخوندزاده نين  " موسيؤ ژوردان و درويش مست علي شاه "  کومئديياسي اوينانيلاجاق. تاماشانين فاصيله لرينده عبدولباقي نين سازنده دسته سي چالاجاقدير " .  

     بو گؤرکملي صنعتکارين بؤيوک صنعتي حاقيندا ائل آراسيندا بير چوخ افسانه و روايت سؤيله نيليب. دئييلنه گؤره، بير گون تيفليسين ان قاينار کوچه سي اولان قولووينسکي (اينديکي روستاوئلي) کوچه سيندن اَينينده چرکزي چوخالي، آتلاس آرخاليقلي، باشي گوموشو پاپاقلي، چييني آينالي توفنگلي و قولونون اوستونده قيزيل قوش اولان بير آتلي گليب کئچير. جاماعات بير آنليق آياق ساخلاييب حئيرتله اونا تاماشا ائدير. اينجه آياقلي قاراباغ آتي نين اوستونده کي  آدامين کيمليگي اونلاري ماراقلانديرير. آخي قولووينسکي کوچه سينده آت سورمه يه يالنيز قافقاز جانيشيني نين و اونون ان ياخين آداملاري نين ايختيياري واردي. 

     بو، آذربايجانلي خاننده بولبولجان ايدي. همين حاديثه  نين ايسه ماراقلي بير تاريخجه سي وار. روس چاري 3. آلئکساندر 1888-جي ايلين پاييزيندا عاييله سي ايله قافقازا ايستيراحته گلير. چارين تیفیلیسه گليشي موناسيبتيله شهرين ان گؤزل گوشه سي اولان  " موچتئهيد باغي " ندا بؤيوک شنليک تشکيل اولونور. شنلييه بولبولجان دا دعوت اولونور. جاببار قارياغدي اوغلو خاطيره لرينده يازير کي، مجليسده چارين ساغليغينا باده قالديريلارکن، بولبولجان ائله بير زنگوله وورور کي، 3. آلئکساندر و آروادي اونون سسينه حئيران قاليرلار. بوندان سونرا چار قافقازدا اولدوغو مودتده بولبولجان اونون مجليسلرينده ياخيندان ايشتيراک ائدير. چار روسييايا قاييدارکن قافقاز جانيشينينه تاپشيرير کي، عبدولباقي نين نه آرزوسو اولسا يئرينه يئتيرسين. جانيشين عبدولباقيني چاغيريب چارين تاپشيريغيني اونا بيلديرير. خاننده خواهيش ائدير کي، اونا بير آينالي توفنگ باغيشلاسين و قولووينسکي کوچه سيندن ايسه آت سورمه يه ايجازه وئرسين. جانيشين اونون خواهيشيني يئرينه يئتيرير. 

     1900جو ايلين ماييندا ايران حؤکمداري موظفرالددين شاه تیفیلیسه گلير. اونون گليشي موناسيبتيله ساراي باغيندا بؤيوک مجليس قورولور. مجليسه دعوت اولونان عبدولباقي بؤيوک شؤوقله اوخويور. ايفايا حئيران قالان موظفرددين شاه اونو خاننده ليک هونرينه گؤره  " شيري-خورشيد "  اوردئني ايله تلطيف ائدير.  

     آذربايجاندا سووئت حاکيميتي قورولاندان سونرا بولبولجان باکييا گلير. کونسئرواتورييادا موعليم ايشله يير. 1923-جو ايلده او، موغاماتدان درس دئمک اوچون اوزئيير بي حاجي بيلي نين تشکيل ائتديگي آذربايجان دؤولت تورک موسيقي مکتبينه دعوت ائديلير. ياشي نين چوخ اولماسينا باخماياراق، عبدولباقي زولالوو گنج خاننده لرين حاضيرلانماسيندا خوصوصي سعي گؤسترير. اوزئيير بي مقاله لري نين بيرينده يازيب:  " ...تارزن صاديقجانين، خاننده عبدولباقي نين آدلاري و صدالاري قافقازين هر بير يئرينده مشهور اولوب بين الميلل بير ماهيتده آد قازانيبلار " . 

     جاببار قارياغدي اوغلو، مشهدي محمد فرضعلي یئو، شکيلي علسگر، سئييد شوشينسکي کيمي مشهور خاننده لر ده اوندان چوخ شئي اؤيره نيبلر. 70 ايلليک خاننده ليک فعاليتي ايله موسيقيميزين اينکيشافيندا بؤيوک خيدمتلر گؤسترن اوستاد صنعتکار 1927-جي ايلين آوقوستوندا 86 ياشيندا وفات ائديب.   

 ساوالان فرجوو 

کؤچورن : عباس ائلچین

قایناق : مدنیت آز

   

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۰/۰۹/۲۴ |