![]()
بهمنيار؛ آذربايجان فيلوسوفو
ابوالحسن بهمنيار مرزبان اوغلو (993-1066) شرق پئريپاتئتيزمینین(مشائیلیک) گؤرکملي نومايندهلريندندير. فيلوسوفون آنادان اولدوغو يئر معلوم دئييلدير. اورتا عصر مؤليفلري يازيرلارکي، او، «آذربايجانلي» («ال-آذربايجاني»)، «آذربايجان اؤلکهسيندن» (مِن بِلاد آذربايجان) ايدي.
بهمنيار ابنسينانین گؤرکملي شاگيردي و داوامچيسيدير. اونون اؤز موعليمي ايله ايلک گؤروشو بارهده دئييرلر:
بير دفعه ابن سينا دميرچيخانادا اولارکن بهمنيار اورايا گليب اود ايستهيير. دميرچي اونا دئيير: «قاب گتير ايچينه اود قويوم آپار». بهمنيار اوووجونا بير قدر تورپاق ييغيب دئيير: «اودو بو قابا قوي». ابن سينا بهمنيارين درّاکهسينه حئيران قاليب، اونو اؤزونه شاگيرد گؤتورور.
آذربايجان فيلوسوفو اؤزونون پارلاق ايستعدادي و امکسئورليگي ايله ابن سينانين درين رغبتيني قازانميشدي. سونرالار موعلّيم شاگيردي حاقيندا يازيردي: «او، منه اوغولدان آرتيق ايستکليدير من اونا تعليم-تربييه وئرميش و بو سوييّهيه گتيريب چيخارميشام. اونون آخير گليب منيم يئريمده اولماسينا بير شئي قالماييب».
بهمنيار موعليمینین اوميديني لاييقينجه دوغرولدور. اونون اؤزو و شاگيردلري- ابولعباس لفکري، عؤمر خييام، هابئله داوامچيلاري ياخين و اورتا شرقده پئريپاتئتيک فلسفهني اينکيشاف ائتديريبلر.
آذربايجان فيلوسوفو بير سيرا قييمتلي اثرلرين مؤليفيدير. «تحصيل» («التحصيل»)، «منطيقه داير زينت» (« الزینة فی المنطق »)، «گؤزلليک و سعادت» («البهجة والسعادة»)، «موسيقي کيتابي» («کتاب في الموسيقا»)، «مئتافيزيکانين مؤوضوسو» («فی موضوع المعروف بما بعدالطبیعة»)،. آخيرينجي ايکي تراکتات(رساله) 1851-جي ايلده لئيپسيقده عرب و آلمان ديللرينده، 1911-جي ايلده قاهيرهده عرب ديلينده چاپ ائديلميشدير. تحصيل اثري بهمنيارين ياراديجيليغيندا موهوم يئر توتور. فيلوسوف بو اثري داييسي ابومنصور بن بهرام بن خورشيد اوغلونا ايتحاف ائتميشدير.
«تحصيل» اثري «منطيق» («المنطق»)، «مئتافيزيکا» («علم مابعد الطبیعه») و «عياني مؤوجود شئيلرين حاللاري» («احوال عيان الموجودات») اولماقلا اوچ کيتابدان عيبارتدير. او، فلسفي بيليکلرين اؤيرهنيلمهسينده قييمتلي منبع اولدوغوندان هله اورتا عصرلرده عرب اورژيناليندان فارس ديلينه ترجومه ائديلميشدير.
«تحصيل» کيتابینین عربجهسینین موختليف واختلاردا کؤچورولموش اليازماسي نوسخهلري بئيروت، قاهيره، تئهران، رامپور، واتيکان و دونيانين باشقا شهرلرینین کيتابخانالاريندا، فوندلاريندا ساخلانيلير. اثرين فارسجا بير اليازماسي نوسخهسي اؤزبکيستان EA بيروني شرقشوناسليق اينستيتوندا، ديگري ايرانين ميلّي شورا مجليسي کيتابخاناسيندادير. بو ديرلي اثرين بوتؤو حالدا عربجهسي 1971-جي ايلده، فارسجاسي 1983-جو ايلده تئهراندا چاپدان چيخميشدير. اونون آ.و.ساقادئيئو طرفيندن عربجهدن روسجايا ترجومهسي 1983، 1986-جي ايللرده نشر اولونموشدور.
«منطيق» عرب ديلينده «تحصيل» اثرینین مرتضی مطهری طرفيندن حاضيرلانميش تئهران چاپيندان (1971)، «مئتافيزيکانين مؤوضوسو» و «مؤوجوداتين مرتبهلري»(«فی مراتب الموجودات») س.پوپپئر طرفيندن حاضيرلانميش عربجه لئيپسيق چاپيندان گؤتورولموشدور.
قايناق: «شرق فلسفهسي» کيتابي
کؤچورن: عباس ائلچین