عالم نسوان (درگی)

عالم نسوان (قيريم تاتارجا: Alem-i Nisvan) دونياداکي ايلک تورک-موسلمان قادين درگي‌سيدير.[۱]"قادينلار دونياسي" آنلامينا گلير. عرب الیفباسی ایله قيريم تاتار ديلينده 1906-1912 ایللر آراسينداقيريمدا باسيلميشدير. باش یازاری، شفيقه خانیم قاسپيرالي (1886-1973) ایدی.[۲]

تاریخچه

بير قادین موسلمان درگيسي‌نین يايينلانما فيکري، 19. و 20. يوز ايلين اؤنملي قيريم تاتار يايينچيسي و فيکير اينساني اسماعیل قاسپرالی‌نین (گاسپرينسکي) حیات یولداشی زهرا آکچوُا-گاسپرينسکي‌نین اؤنريسي ايله اورتايا چيخميشدير. قادینلارين بو قونوداکي ايستکلري، قاسپرالی‌نین طرفیندن حیات‌یولداشی‌نین يايينلاماقدا اولدوغو "ترجمان" آنا قزئتی‌نین صحیفه‌لرینده پِريوديک اولاراق گوندمه گتيريلدي و سونوچ اولاراق آيري بير يايين طلب ائديلدي. آکچوُرين-گاسپرينسکايا، 1887 ایلینده "تربيه" آدلي بير قادین درگيسي چيخارتما جهدینده اولدو، داها سونرا 1891 ایلینده گاسپرينسکي، "قادین" قزئتینه ايکي آيدا بير علاوه دوزنله‌مه ايذني ايسته‌دي. آنجاق طلبلری روسیه ايمپراتورلوغوصلاحیتلیلری طرفیندن دستک گؤرمه‌دي. نهايت 1905 ایلینده‌کی اینقلابدان سونرا، قانون‌وئریجی‌لیگین سربستلشمه‌سیندن سونرا، يئني بير درگي چيخارديلا بيلدي.[۳]

درگي‌نین باشلیجا آماجي موسلمان قادینلارین تعلیمی ایدی؛ اوخوما يازما بيلمه‌ينلرين قالماماسي، مدنی سويه‌‌نین يوکسلديلمه‌سي و شریعت حوقوقونون اؤیره‌نيلمه‌سي هدفله‌ییردی. يئني یایینین باش یازارلیغی اوچون قاسپرالی ، قيزي شفیقه‌نی[۲] سئچدي و باش یازار-يايينچي وظیفه‌سینی وئردي.

شوعار اولاراق "موسلیمه‌لره مخصوص ادبی و تدریسی هفته‌لیک مجموعه‌دیر" عیباره‌سی یازیلمیشدیر.[۱]

"ترجمان" قزئتینده يايينلانان بير اعلاندا قئید ائدیلدیگی کیمی، درگي‌نین شریعت حوقوقوندا قادینلارين حاقلارينا ايليشکين ديني متنلرين یانیندا ساغلیق، ائو ايشلري و ايگنه ايشي کیمی دونیوی قونولاردا يايينلانماغا باشلادي. بيليم و ادبيات اوزرينه بيرجه بؤلوم ده وار ایدی. بوتونلوکله اگلنجه و بوش زامان دولدورجاق صحیفه‌لر اولماسا دا، اگلنجه‌لي بير اوخوما اوچون موسلمان قادینلارا، تانینمیش قادینلارين بيوگرافيلري، آیری اؤلکه‌لرله ايلگيلي حکايه‌لر، بيليم صحیفه‌لری و مکتوبلار سونولوردو.[۲]

درگي، "ترجمان" قزئتينه هفته‌لیک پولسوز بیر علاوه اولاراق ياييملانماغا باشلاميشدي. ايلک سايي 3 مارت 1906 تاريخينده باغچاساراي شهرينده ياييملاندي.[۲] [۳] 1908-1909 آراسينداکي کسينتيدن اؤنجه درگي باغيمسيز بير يايين ایدي. يايينین 1910دان اعتيباراً تکرار باشلاماسيندان سونرا، متنلري "ترجمان" قزئتی‌نین صحیفه‌لرینده يئرلشديريلدي.[۳]

"عالم نسوا‌ن"ین ايلک ساييسي‌نین همن آرديندان، يئنه اسماعیل قاسپيرالي‌نین اؤنجولوگونده، روسیه‌ده‌کي تورکلرين ايلک اوشاق درگيسي اولان "عالم صبیان" و بير آي سونرا دا يالنيز بئش سايي يايينلانابيلن گولگو درگيسي "ها ها ها"چيخارديلدي.[۴]

درگي‌نین سون ساييسي 1911ده يايينلاندي.[۳]

تورکيه‌ده هاقّي تاريق اوُس کیتابخانا‌سيندا‌کي 4. ساييسيندان باشقا هئچ‌بير کیتابخانادا درگي‌نین هرهانسي بير نوسخه‌سی تاپیلماماقدایر. 1906 ایلینه عاید 15، 35 و 36. ساييلاري پاريسده کی École des hautes études en sciences Sociales (سوسيال بيليملر يوکسک تحصيل اوخولو)نون آرشيوينده تاپیلمیشدیر. "عالم نسوان"، بير دؤنم علاوه‌سي اولاراق ايچينده يئر آلديغي "ترجمان" قزئتي کیمی، چارليق روسيه‌سی حاکیمیتی آلتيندا ياشايان بوتون تورک و موسلمان ايالتلرله برابر عثمانلي توپراقلارينا، میصر، چين تورکيستاني، هينديستان و ژاپونا قدر ياييلميشدی.[۱]

"عالم نسوان" درگیسی‌نین باش یازاری: شفیقه خانیم قاسپرالی

باش یازارلیق وظیفه‌سینی اوزه‌رینه گؤتورن و اسماعیل قاسپيرالي‌نین قيزي اولان شفيقه قاسپيرالي، بو دؤنمده‌کي تا‌نینمیشلیغی ایله داها سونرا 1917 ایلینده قيسا عؤمورلو قيريم خالق جومهورييتي‌نین 1. قيريم قورولتايي‌نین ايلک ميلّت و‌کيللريندن بيري اولدو.[۵][۶]موسکودا توپلانان توم روسيه موسلمانلاري قورولتايينا قيريم نوماینده‌لری ايچينده قاتيلميشدير.آذربايجان تورک جومهوريتي‌نین باش باخانلاريندان حیات یولداشی نصيب بيگ يوسوف‌بيگلي‌نین 31 مه 1920ده قورشونا ديزيلمه‌سيندن سونرا ايسه اوشاقلاری ایله بيرليکده تورکيه‌يه داشيندي. بورادا دا ایجتماعی، مدنی فعالیتلرینی سوردوردو. يئتيملر يوردو مدیری اولدوقدا و قيريم تاتار دياسپوراسيندا ائتکين رول آلماغا باشلاديقدان سونرا، قيريم تاتار قادینلار بيرليگيني قوروب باشچیسی اولدو. 1975ده ایستانبولدا حياتي سونا یئتیشدی.

خاطیره و میراثی

2011 .نجی ایلینده ، "قيريم موهنديسليک و پداگوژی اونيورسيته‌سي"نده درگي‌نین چيخاريليشي‌نین 105. ايل دؤنومونه آدانميش بيليمسل بير کونفرانس کئچیریلدی. مودئرن قيريم قادین درگيسي آرزي [۲] درگي‌نین واریثی ساییلدی.

بیرده باخ

يوند، کريم. "قاسپيرالي شفيقه". تورک ديلي و ادبياتي آنسيکلوپديسي. 3. ص. 289.
دولت، نادر (1985). روسيه تورکلري‌نین ميلّي موجادیله تاريخي. آنکارا. ص. 201-202.
اورتايلي، ايلبر (1968). چارليق روسيه‌سينده تورکچولوک حرکتلري و قاسپيرالي اسماعیل بيگ. ايستانبول.

اتک یازیلار

↑ پرش به بالا به:۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Ebüzziya, Ziyad (1989). "ÂLEM-i NİSVÂN". İslam Ansiklopedisi.2. ss. 362-363. Erişim tarihi: 13 Mayıs 2019.
↑ پرش به بالا به:۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ Koşenko, Yuri. ""Alem-i Nisvan" Dünyadaki Türk-Müslüman Kadınların İlk Dergisidir" (Rusça). Ukrayna'da İslam. 10 Mayıs 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2017
↑ پرش به بالا به:۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ Çubukçieva, Lenara. ""Alemi Nisvan" Dergisinin Sayfalarındaki Kadın Konuları / Gasylar Avaza / Echo of the Centuries" (Rusça). 7 Mayıs 2018 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2017.
↑ Kırımlı, Hakan (1996). "GASPIRALI, İsmâil Bey". İslam Ansiklopedisi. 13. Türkiye Diyanet Vakfı. ss. 392-395. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2019.
↑ "Türk Tarihinin ilk Milletvekilleri dört kadın: Şefika Gasprinskaya, Anife Bоdaninskaya, İlhan Tohtar, Hatice Avcı". Kırım'ın Sesi Gazetesi. 8 Mart 2019. 6 Haziran 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2019.
↑ Garchev, Petr. "Kurultay and Central Council". Center of Information and Documentation of Crimean Tatars. 1 Şubat 2014 tarihinde kaynağındanarşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mayıs 2019.

کؤچورن:عباس ائلچین

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۸/۰۳/۱۸ |