ترجمان قزئتی

ترجمان قزئتی

ترجمان قزئتي — 1883-1916-جي ايللرده قیريمين باغچاسارايشهرينده یایینلانان سیاسی ، ادبی و ایجتیماعی میلّی گونده‌لیک ایدی.

تاريخي

1879.جو ايلده قیریم تورکلري‌نین ديلينده ايلک قزئت بوراخان اسماعيل بيگ قاسپرالی حسن بیگه مکتوب يازيب "ترجمان" آدلي قزئت نشر ائتمک اوچون اونا خئيير-دوعا وئرمه‌سيني و قزئتين ايداره اولونماسينا رهبرليک ائتمه‌سيني خواهيش ائتميشدي. اسماييل بيگ قاسپرالی‌يه مصلحت گؤروردو کي، قزئتده عرب و فارس سؤزلريندن، ائلجه ده قیریمدا باشا دوشولن خاص سؤزلردن اوزاق اولونسون.

حاقيندا

"ترجمان"-ين هر صحيفه‌سي، هر جومله‌سي تورک دونياسيني، خوصوصاً، روسيه‌ده ياشايان موسلمان تورکلريني جهالتدن اويانماغا، اؤزونودرک، معاريف، علم، حاقلاري اوغروندا ساواشا سسله‌ييردي. اونا گؤره ده اسماعیل بيگ قاسپرالی موعاصيرلري طرفيندن تورک دونياسي‌نین هر يئرينده، ائلجه ده آذربايجاندا گؤرکملي معاريفچي کيمي تقديم ائديلميش، اوندان يوکسک احتيراملا بحث ائتميشلر.

"ترجمان" هر نوسخه‌سينده اؤز مسلکيني بئله ايفاده ائدير:

"تورک، تاتار، آذربايجان، قوموق، نوقاي، باشقيرد، اؤزبک، سارت، تارانچا، کاشغاري، تورکمن و ساير آدلارلا بيلينن تورک قؤوملري‌نین جومله‌سي آراسيندا ياييلميش و معلوم اولان "ترجمان" ،موسلمانلار آراسيندا معاريفين اينتيشارينا و ايسلام مکتبلري‌نین ايصلاحينا چاليشير. ساده و آچيق هر کس آنلاياجاق صورتده قلم ايشله‌دير". [۱]

"ترجمان" قزئتي نشره باشلاديغي 1883-جو ايلدن 1903-جو ايله قدر روسیه موسلمانلاري کيمي آذربايجان تورکلري‌نین ده يئگانه مطبوع اورقاني اولموشدور. منبعلر گؤسترير کي، آذربايجان ضياليلاري "ترجمان"آ آبونه يازيلميش، اوزون مودّت بو قزئته "يئگانه ميلّي قيدا" کيمي باخميشلار. چونکي قاسپرالی‌نین ناشيري اولدوغو "ترجمان" قزئتي، اؤندري اولدوغو اوصولي-جديد حرکاتي، گئنيش، چوخ‌شاخه‌لي معاريفچيليک چاليشمالاري ديگر روسیه موسلمانلاري کيمي آذربايجان تورکلري ايله ده سيخ باغلي اولموش، اونلارين اؤزونودرکينه خيدمت ائتميشدير. قزئتين صحيفه‌لرينده مونتظم اولاراق باکي، تيفليس، شوشا، نوخا، گنجه‌نین آدلاري حاللانير، آذربايجان حياتي‌نین آز قالا، معيشت حاديثه‌لري بئله، گئنيش شکيلده اوخوجولارا تقديم اولونوردو. معاريفچي-پئداقوق سلطان مجيد غني‌زاده‌نین تزه چاپدان چيخان درسليگي قزئتين بير نئچه نؤمره‌سينده ائله درس وسايتي کيمي تبليغ اولونوردو. "ترجمان" قزئتي اوزون ايللر آذربايجان ضياليلاري‌نین دا اوخودوغو يئگانه تورک قزئتي ايدي. بير معاريفچي کيمي دؤورونون نوفوذلو ضياليسي زاقافقازيا موفتيسي حسین افندي قاييبوو قزئته 150 نفر آبونه يازديرميشدي. يوسف وزير چمنزمينلي ده خاطيره‌لرينده روس-ژاپن موحاريبه‌سي باشلانانا قدر آذربايجان ضياليلاري‌نین "ترجمان" قزئتيني سئوه-سئوه اوخودوغوندان و آبونه يازيلديغيندان بحث ائتميشدير.

ملا نصرالدین

جليل محمدقولوزاده ايله قاسپرالی‌نین علاقه‌لري زنگين و رنگارنگ اولموشدور. بوتون آذربايجانلي ضياليلاري کيمي جليل محمدقولوزاده ده "ترجمان"آ و اونون ناشيري‌نین فعاليتينه رغبت بسله‌ميشدير. "ملا نصرالدین" نشره باشلاديقدان سونرا قاسپرالی اونون فعاليتيني "ترجمان" واسيطه‌سيله روسیه موسلمانلاري آراسيندا تبليغ ائتميش. اونو "بير قاچ بويالي گؤزل رسملر ايله تزيين" ،"ميلّتيميز آراسيندا بعضي سويي-عادت و حرکات حاقيندا خئيلي تنقيدانه يازيلميش لطيفه و فیقره‌لردن" عيبارت مجموعه کيمي تقديم ائتميش، "بيزيم بو قيسم يئني ادبياتيميز دخي تدريجاً اينتيشار ائده‌رک ميلّت آراسيندا رغبت بولوب فايدا گتيرمه‌سي"-نه اوميد بسله‌ميشدير.

قاسپرالی "ترجمان"دا درج ائتديگي خوصوصي ايجماعللاردا "ملا نصرالدین"ه خوصوصي يئر آييرير، اونون گولوشونون سجيّه‌سيني ايضاح ائديب آيدينلاشديرماغا چاليشيردي. ايجماللارين بيرينده يازيردي: "بيزيم تيفليسين "ملا نصرالدین"اي اديبانه آغلايير و معنالي-معنالي سؤيله‌نير، اويوموش باشلاري ايگنه ايله سانجير". "ملا نصرالدین"ده گئدن يازيلارا و کاريکاتورالارا "ترجمان" صحيفه‌لرينده واختاشيري يئر وئريليردي.[۲]

اتک یازیلار

قایناق

جليل محمدقولوزاده انسيکلوپدياسي. باکي، 2008. ص.280.

کؤچورن: عباس ائلچین

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۸/۰۳/۲۱ |