Türk Dövlətləri Təşkilatının himni necə olmalıdır?

ORTAQ TARİX, MƏDƏNİYYƏT VƏ MƏNƏVİ DƏYƏRLƏRİ İFADƏ EDƏCƏK MUSİQİ ƏSƏRİNİN YARADILMASI TƏKLİF OLUNUR

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədr müavini, Mətbuat Şurasının sədri Rəşad Məcid bu günlərdə maraqlı təkliflə çıxış edib. O, sosial media paylaşımında Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) himninin yaradılması ideyasını irəli sürüb. Bunun üçün Türk dövlətlərində müsabiqə elan edilməsinin zəruriliyini də qeyd edib. Təkliflə bağlı həm Azərbaycan, həm də digər Türk dövlətlərindən ziyalıların, mədəniyyət xadimlərinin fikirlərini öyrəndik.

Bəstəkar, Əməkdar artist Vüqar Camalzadə bildirib ki, bu, çox gözəl və həyata keçirilməsi vacib bir təklifdir: "Elə birliklər olub və var ki, onlar texniki və yaxud məcburi birliklərdir. Məsələn, keçmiş Sovet İttifaqı, yaxud Amerika Birləşmiş Ştatları, Avropa İttifaqı kimi birliklərin özlərinin himnləri olub və var. Avropa ölkələri Lüdviq van Bethovenin 9-cu simfoniyasının 4-cü hissəsindən "Sevinc odası"nı Avropa İttifaqının himni seçiblər. Yaxud Amerikanın, keçmiş Sovet İttifaqının himnləri birlik himnləridir, yəni bir ölkənin, xalqın himni deyil. Amma hələlik dildə, ürəklərdə və əməllərdə olan Turan birliyi, inşallah, yaxın gələcəkdə rəsmi bir birlik olar. Eyni millətin, bir neçə dövlətin yaradacağı birliyin ortaq dil parametrləri, ortaq musiqi intonasiya parametrləri nəzərə alınaraq, ortaq himni də olmalıdır. Mən çox böyük şərəf və məmnuniyyətlə bunun musiqi tərəfini işləməyə hazıram".

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۵/۰۷/۱۲ |

Işanguly Işangulyýewiň özboluşly döredijilik dünýäsi

Türkmenistanyň halk suratkeşi Işanguly Işangulyýew öz döredijiligi bilen sungat söýüjileri hemişe haýran galdyrýar. Birwagtlar tebigatyň gözel görnüşleri onuň döredijiliginiň esasy temasydy. Ýöne olar şäheriň ýa-da obanyň görnüşleri däl-de, Garagum sährasynyň gözelligidi. Ussat diňe bir uç-gyraksyz altynsow çägelikleri şekillendirmek bilen çäklenmän, olara owadan zenanyň keşbini hem beripdir. Belki, bu sähranyň eýesidir, belki-de ylham çeşmesidir. Her niçigem bolsa, bu görnüş özboluşlylygy we gözelligi bilen tapawutlanýar.

Soňky wagtlarda suratkeş meşhur ahalteke bedewlerine uly gyzyklanma bildirip başlady. Işanguly öz eserlerindäki ahalteke atlary barada birnäçe sagatlap gürrüň berip bilerdi. Mysal üçin, Absent atly at 1960-njy ýylda Olimpiýa oýunlarynyň çempiony we birnäçe gezek Olimpiýa oýunlarynyň baýrak eýesi bolupdyr. Arap atly at bolsa onuň atasy hasaplanylýar we käbir maglumatlara görä, Arap atly aty Moskwa şäherinde Gyzyl meýdançada geçirilen Ýeňiş gününe bagyşlanan dabaraly ýörişiniň açylyşynda meşhur goşun serkerdesi, marşal Georgiý Žukow çapyp, şöhrat gazanypdyr.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۵/۰۷/۱۰ |

İRAN TÜRKMEN EDEBİYATI (DÖNEMLERİ VE BAŞLICA ŞAHSİYETLERİ)

Zeynep Yıldırım

Anahtar Kelimeler: Türkmen Edebiyatı, İran, İran Türkmenleri, İran Türkmen edebiyatının dönemleri, şiir

Giriş

1881 yılında Çarlık Rusya ve İran arasında imzalanan sınır antlaşması ile Türkmen toprakları ve halkı iki ülke arasında bölünmüştür. Göklen ve Yomut boyuna mensup Türkmen nüfusun büyük bölümü İran sınırı içerisinde kalmıştır. Konargöçer bir yaşam sürdüren bu Türkmen nüfusun çoğunluğu okuryazar değildi. Bu nedenle aralarında yazılı edebiyattan daha ziyade halk edebiyatının sözlü türleri yaygındı. Bu durum 1881 yılında başlayan ve 1925’te Rıza Şah’ın devlet yönetimini ele geçirmesine kadar süren Kaçar iktidarı döneminde değişiklik göstermeyerek bilinen kalıp ve içerikler içerisinde kalmıştır. Devam eden Pehlevi ve İran İslam Cumhuriyeti dönemlerinde ise İran’da yaşanan gerek iç gerekse dış siyasi gelişmelerin Türkmensahra’daki etkileri edebiyatın millîleşme sürecini şekillendirmiş ve günümüzde özellikle şiir alanında kendine has özellikler barındıran güçlü bir İran Türkmen edebiyatı dalının gelişmesini sağlamıştır.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۵/۰۷/۰۳ |

İRAN TÜRKMEN EDEBİYATI (DÖNEMLERİ VE BAŞLICA ŞAHSİYETLERİ)

Zeynep Yıldırım

Anahtar Kelimeler: Türkmen Edebiyatı, İran, İran Türkmenleri, İran Türkmen edebiyatının dönemleri, şiir

Giriş

1881 yılında Çarlık Rusya ve İran arasında imzalanan sınır antlaşması ile Türkmen toprakları ve halkı iki ülke arasında bölünmüştür. Göklen ve Yomut boyuna mensup Türkmen nüfusun büyük bölümü İran sınırı içerisinde kalmıştır. Konargöçer bir yaşam sürdüren bu Türkmen nüfusun çoğunluğu okuryazar değildi. Bu nedenle aralarında yazılı edebiyattan daha ziyade halk edebiyatının sözlü türleri yaygındı. Bu durum 1881 yılında başlayan ve 1925’te Rıza Şah’ın devlet yönetimini ele geçirmesine kadar süren Kaçar iktidarı döneminde değişiklik göstermeyerek bilinen kalıp ve içerikler içerisinde kalmıştır. Devam eden Pehlevi ve İran İslam Cumhuriyeti dönemlerinde ise İran’da yaşanan gerek iç gerekse dış siyasi gelişmelerin Türkmensahra’daki etkileri edebiyatın millîleşme sürecini şekillendirmiş ve günümüzde özellikle şiir alanında kendine has özellikler barındıran güçlü bir İran Türkmen edebiyatı dalının gelişmesini sağlamıştır.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۵/۰۷/۰۳ |

TƏBRİZ

Məhəmməd Çalğın

I.

Hansı alverçin Babəkin qollarını satdı?

Hansı dabbağçın Nəsiminin dərisini aldı?

Hansı nanəcib cərrahın anamın dilini kəsdi?

Bizi Azəri səsləyən dilçinin başına daş düşsün

Sənin kəbinini kəsən mollanın ocağına su calanaydı

Səni tərifləyən aşığın səsi bataydı

Sən öz bacını qısqanarkən quyuya saldın

Sən öz qardaşının, bacı söyüşü eşitməsin deyə, canını aldın.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۵/۰۶/۲۰ |

Qacar dəbi

Şəbnəm Nəbiyeva

Qacar dövründə geyim mədəniyyətində müxtəlif dəyişikliklər və yeniliklər baş vermişdir. Qərbi Avropa ilə əlaqələrin genişlənməsi, Qacar şahlarının Fransa və digər Avropa ölkələrinə səfərləri, Avropalı səyyahların, tacirlərin və biznesmenlərin İrana gəlişi Qacar geyimlərinin formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir.

Bu dövrün geyimlərini şərti olaraq iki əsas mərhələyə bölmək mümkündür. Birinci mərhələdə, XIX əsrin ortalarına qədər, klassik Şərq geyim ənənələri üstünlük təşkil edirdi. Qərbi Avropa təsiri hələ o qədər də güclü deyildi. İkinci mərhələ isə XIX əsrin ortalarından başlayaraq dövrün sonuna, yəni XX əsrin əvvəllərinə qədər davam etmişdir. Bu mərhələdə Qərbi Avropanın geyim mədəniyyətinə təsiri daha aydın şəkildə nəzərə çarpırdı.

Qərbləşmə prosesi həm ideoloji, həm də geyim mədəniyyəti baxımından özünü göstərirdi. Ornamentasiyanın müəyyən qədər arxa plana keçməsi və daha modern geyim formalarının meydana çıxması bu dövrün mühüm xüsusiyyətlərindən idi.

İlkin mərhələyə nəzər yetirdikdə Səfəvi dövlətindən qalan mədəni və geyim ənənələrinin davam etdirildiyini görmək mümkündür. İpək istehsalı yenidən canlanmış, Səfəvi dövrünü xatırladan ipək materiallardan geyimlər hazırlanmışdır. Olduqca bahalı, zəngin və təmtəraqlı geyim nümunələri mövcud idi.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۵/۰۶/۱۳ |

İşıq da elə su kimidir (Hekayə)

- Qabriel Qarsia Markes

Milad bayramı ərəfəsində uşaqlar təkrar avarlı qayıqla bağlı öz arzularını dilə gətirməyə başlayanda ataları dedi:

- Nə deyirəm?! Ancaq biz onu Kartaxenaya dönəndə alacağıq.

Ataları onun da fərqinə vardı ki, doqquz yaşlı Toto ilə yeddi yaşlı Xoel öz dediklərindən dönənə heç oxşamırlar. Onlar bir ağızdan öz etiraz səslərini yüksəltdilər:

- Xeyr, o qayıq bizə məhz indi və burada lazımdır.

Anaları durumu izah eləməyə çalışdı:

- Sizə onu da xatırladım ki, bu mənzildə o qayığın üzə biləcəyi yeganə su mənbəyi - kranımızdan axan sudur.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۵/۰۵/۰۹ |

TÜRK DÜNYASINDA TARİHÎ ADIM: ORTAK TÜRK ALFABESİ TEMELİNDE KAZAK VE KIRGIZ TÜRKÇELERİ İÇİN ALFABE ÖNERİLERİ İLK KEZ KAMUOYUNA AÇIKLANDI.

Türk dünyasının dil ve kültür birliği yolunda tarihî dönüm noktalarından biri olan Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonunun 4. toplantısı, 15 Haziran 2026 tarihinde Kazakistan’ın başkenti Astana’da düzenlendi. Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Osman MERT’in de heyetiyle birlikte katıldığı bu stratejik toplantı, Türk halklarının ortak geleceğini şekillendirecek çok önemli kararlara ve bir ilke sahne oldu.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۵/۰۳/۲۹ |

امیر تېمور اختراع قیلگن شطرنج حقیده اېشتگن میسیز؟

ایریم قیناقلرده سطرنج هندوستاندن کېلیب چیققنی کېین اېسه عربلر و ایران واسطه‌سی بیلن غرب دنیاسیگه ترقه‌لگنی ایتیله‌دی. فرضیه‌لر تورلی و فرقلی بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، چین یا هندوستاندن بوتون دنیاگه ترقه‌لگن سطرنجنی ۵۰-۲۰۰ میلاددن سۉنگی ییللرده کوشان تورکلری تمانیدن اختراع بۉلگنی قید اېتیلگن. بونگه سبب اېسه، هندوستان نینگ بیر قسمینی کوشان تورکلری امپراتورلیگی باشقرگنی کۉرستیله‌دی. دېمک، تورک خلقی باشیدن آق ماجرا انسانی بۉلیب کېلگن. ایتیش کېره‌ک که، بو اۉیینلر هم کېله‌جک تورک امپراتورلری و سلطانلرینی دقتنی تارتگن. بولردن بیریسی اېسه شبهه‌سیز ییریک سرکرده امیر تېمور دیر.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۴۰۵/۰۳/۱۹ |

Şərqin şöhrəti Mövlana Məhəmməd Füzuli Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında

Lətifə MİRZƏYEVA

Cənubi Azərbaycanın əksər söz sənəti yolçuları Vətənimizin keçmişinə, bu gününə, onun görkəmli sənətkarlarının həyat və yaradıcılığına, saya-hesaba gəlməyən dəyərli əsərlərinə, onların məna və ünvanlarına yaxşı bələddirlər. Elə ona görədir ki, onların yaradıcılığında klassik ədəbiyyatımızın nümayəndələrinə həsr edilən səmimiyyət dolu əsərlər mühüm yer tutur. Bu qələm sahiblərinin bütün türk xalqlarının böyük şairi, alimi, mütəfəkkiri, filosofu, Azərbaycan, fars və ərəb dillərində yazıb-yaradan Məhəmməd Füzuli (1994-1558) kimi dünya şöhrətli söz ustalarımızı öz əsərlərində böyük məhəbbətlə tərənnüm edib oxucularına yaxından tanıtdırması, sələflərinin onlara etibar etdikləri xalqa sədaqətlə xidmət etmək sahəsindəki tövsiyələrinə sadiq qalmaq yolundakı səmərəli fəaliyyətləri klassiklərimizə, onların irsinə olan dərin hörmət və sonsuz məhəbbət hisslərinin təzahürüdür.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۴۰۴/۱۰/۰۴ |

آذربایجان داغلاریندا دؤرد متر بویوندا اینسانلار...

زائور علی‌یئو

سینقیزم دونیانین ۱۰ بؤیوک دینیندن بیری‌دیر. بو دینه اینانان اینسانلار اؤزلرینی سینق اولاراق تانیییرلار. ایسلامین اوزاق شرقه داخیل اولماسی نتیجه‌سینده ایسلاملا هیندویزمین سنتزی نتیجه‌سینده قورو قوبیند سینق طرفیندن اون آلتینجی عصرده یارادیلیب. قورو قوبیند ایچینده بؤیودوگو هیندو فلسفه‌سینی رد ائتمه‌سی ایله تانینیر. " تانری‌لار " آنلاییشینی پیسله‌ین قوبیند یالنیز بیر تانری اولدوغو فیکرینی تبلیغ ائدیب.

اونون حاقیندا یازانلار قئید ائدیرلر کی، قورو قوبیند دونیا سیاحتینه چیخیب. او، اوزاق مسافه‌لره سیاحت ائده‌رک ابدی حقیقتدن عیبارت اولان و اؤز یاراتدیقلاریندا یاشایان " تک آللاه " این مساژینی یایمیشدیر.

بو مودت عرضینده او، یاخین شرقه، بوتون جنوبی آسیایا، اورتا آسیایا و اوروپایا سفر ائتمیشدیر. سیاحتلری زامانی پاکیستانلی چوخسایلی گونده‌لیکلر دولدورموش و حتّی ان اینانیلماز شئیلری بئله ائسکیز ائتمه‌یه چالیشمیشدیر. قاییتدیقدان سونرا اثرلری موعاصیرلری طرفیندن یوکسک قیمت‌لندیریلمیشدیر.

.....

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۴/۰۹/۲۳ |

میللی شاعیر - بختیار واهابزاده

بختیار علی‌یئو

آغجابدیع پداقوژی کالجی‌نین دیرکتورو

آذربایجان ادبیاتی‌نین پارلاق سیمالاریندان بیری اولان بختیار واهابزاده خالقیمیزین یادداشیندا تکجه بؤیوک شاعیر کیمی دئییل، هم ده دوشونن، اویادان و یول گؤسترن بیر فیکیر آدامی کیمی قالیب. اونون پوئزییاسی – ایستیقلال، وطن، آنا دیلی، آزادلیق و اینسانلیق ایدئیالاری‌نین سسی‌دیر. هر بیر میصراعسیندا هم عاغیل، هم اورک، هم ده ویجدان دانیشیر.

واهابزاده‌نین شعرلری ساده جه بدیعی سؤز ییغینی دئییل، روحون ترجومه‌سی‌دیر. اوخوجو اونون میصراعلاریندا هم دوشونور، هم دویور، هم ده روحن صافلاشیر. شاعیر سانکی سؤزه جان وئریر، اونو نفسلی، دویغولو بیر وارلیغا چئویریر.

بختیار واهابزاده‌نین پوئزییاسی آذربایجان خالقی‌نین آغریلی تاریخینی، میللی فاجیعه لرینی و قهرمان روحونو اؤزونده یاشادیر. شاعیرین " گولوستان " پوئماسی ایکی یئره بؤلونموش آذربایجانین دردینی تکجه تاریخی فاکت کیمی یوخ، میللی ویجدانین یاراسی کیمی گؤستریر. واهابزاده اوچون وطن ساده‌جه تورپاق دئییل – دیلدیر، مدنیتدیر، تاریخدیر، اینسانین اؤز وارلیغیدیر. او یازیردی کی، بیر خالقین جوغرافیاسی بؤلونسه ده، روحو بؤلونمه‌ملی‌دیر.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۴/۰۹/۲۱ |

نوایی‌‌، تورکی ادبیاتیمیزنینگ صاحبقرانی

محمد عالم کۉهکن

آلیب من تحت فرمانیمگه آسان

چیریک چېکمه‌ی ختادن تا خراسان

خراسان دېمه کیم، شیراز و تبریز

که قیلمیشدور نی کلکیم شکر ریز

علیشېر نوایی

امیرالکلام علیشېر نوایی، تورکی تیل بدیعی ادبیات یره‌تیشگه نا قۉ‌له‌ی و دغل تیل اېکنینی ادعا قیلگنلرگه اېسکی اۉزبېک تیلینی نینگ ادبی و بدیعی اثرلر یازیشگه فارس تیلیدن قالیشمس لیگینی اثباتلش اوچون گۉزل اثرلر یازیب قالدیردی. نظامی گنجوی و امیر خسرو خمسه‌لریگه یازگن خمسه‌سی اۉز زمانه‌سی نینگ بویوک شاعرلری و منتقدلری تامانیدن اعتراف قیلیندی. او، «محاکمه‌الغتین» کتابیده تورکی تیلنی فارس تیلیگه نسبتاً اوستونلیگینی نمونه اۉله‌راق ۱۰۰ته تورکی لغتنی کېلتیریب، اولرنینگ مقابلی و معادلی فارس تیلیده یۉقلیگینی کۉرسه‌‌تیب بېردی.

نوایی‌نینگ بی بها اثرلری جهان ادبیاتی خزینه‌سیگه سلماقلی حصه قۉشگنی فن عالمیگه سر اېمس. ۱۶- عصر نینگ ایکینچی یرمی سلطان حسین بایقرا سلطنتی دوریده اونینگ باش وزیری و یقین مصلحتچیسی نوایی نینگ اېسکی اۉزبېک تیلیده نثر و نظمده یره‌تگن دردانه اثرلری نه فقط هرات‌ده بلکه مشرق زمین نینگ ایریم حدودلریگه یېتیب بارگن و او یېرلرده سېویب اۉقیله باشله‌گن.

مېن بو مقاله‌ده، علیشېر نوایی اثرلری نینگ قۉلیازمه نسخه‌لری ۱۶- عصرنینگ ایکینچی یرمیدن باشلب بیر قطار شرق مملکتلریگه آلیب باریلیب ترقه‌تیلگنی، شو کبی ایریم اۉلکه‌لر ادبی محیطیده قۉلدن قۉلگه تېگمه‌ی مطالعه قیلینگنی و محلی ایجادکارلرنینگ نوایی‌گه اېرگه‌شیب شعرلر یازگنی و گۉزل غزللریگه نظیره‌لر بیتیب، مخمسلر باغله‌گن‌لیکلری تۉغریسیده معلومات بېریشگه اینتیله‌من.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۴/۰۹/۱۶ |

عاصف آتا - اینسانلیغا یئتن و یئتیرن

اوجاق گون‌سیراسی ایله ۲۵ آتا آیی، ۴۷-جی ایل (۲۵سپتامبر ۲۰۲۵-جی ایل) موطلقه اینام فلسفه‌سی‌نین یارادیجیسی، روحسال اوجاق آتاسی، داهی آذربایجان فیلوسوفو عاصف آتانین (اینام آتا) ۹۰-جی ایل‌دؤنومودور/

اورگینیزده آتا گونشی اولسون!

او، ساده‌جه یاشاماق اوچون دوغولمامیشدی. اونون عؤمرونون معناسی اولوسونون ویجدانی، بشرین روحسال سسی اولماق ایدی.

قوتسال بیتیق‌لری نین، ائولادلاری‌نین- اوجاغی‌نین آتاسی اولدو. سونرالار اولوس دا، بشریت ده اونا آتا دئیه‌جکدی.

او، عاصف آتادیر (اینام آتا) - گئرچکدن پئیغمبرلیک اولایی‌دیر؛ عاقیبتینی اؤزو یارادیب، وار اولوب. وار ائدیب: عؤمورلر، طالع‌لر یارادیب.

*

....

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۴۰۴/۰۷/۰۸ |

کمال‌الدین بهزاد، صنعت آسمانی‌نینگ سۉنمس یولدوزی

کمال الدین بهزاد (۱۴۵۵-۱۵۳۵)

ماوراانهر و خراسان‌ده ۱۵عصرده‌گی رنسانی (اویغانیش دوری) وکیللریدن بیری، نوایي نینگ شاگردی، «شرق رافائلی »، اولوغ مصور و میناتور‌ساز کمال‌الدین بهزاد دیر.

نه‌ فقط مسلمان شرقی خلقلری، بلکه‌ بوتون دنیا خلقلری صنعتی تاریخیده سېزیلرلی ایز قالدیرگن، اونینگ ترقیاتیگه اۉزی‌نینگ بره‌که‌لی حصه‌سینی قۉشگن زبردست مصور کمال‌الدین بهزاد ۱۴۵۵ ییلده هرات‌ده کمبغل هنرمند عایله‌سیده دنیاگه کېلگن. بهزاد آته-آنه‌دن جوده‌ اېرته‌ اجرلدی. اونی باله‌لیگیده‌ هرات‌نینگ مشهور مصوری امیر روح الله(میره‌ک نقاش) اۉز تربیه‌سیگه آلیب، توتینگن آته‌سی بۉلدی و کمال‌الدین‌گه توز- نان بېریب، کٍییم – باش بیلن تأمینلب، هر تامانلمه علملی قیلیب وایه‌گه یېتکیزدی. یاش کمال‌الدین میره‌ک نقاش تربیه‌سیده، اونینگ هراتده‌گی نگارستانیده (صنعت اکادمیسیده) نقاشلیک و میناتور‌سازلیک هنری‌نینگ سِر-اسرارلرینی اۉرگنه‌دی.

بهزادنینگ بویوک مصور، نقاش و میناتور‌ساز بۉلیب یېتیشووی نینگ مهم‌ عامللریدن بیری، بو اونینگ ۱۵ عصر نینگ ایکّینچی یرمیده مشهور شاعر علیشېر نوايی‌نینگ نظریگه توشیب، بدیعي، غایوي و اېستېتیک جهتدن اولوغ متفکر و حامي دعاسیدن بهره‌مند بۉلگنلیگیده‌ دیر.

...

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۴/۰۶/۲۱ |

بیز کیم، مُلکی توران امیر تورکستان میز. بیز کیم ملت‌لرنینگ اینگ قدیمی و اینگ اولوغی تورک نینگ باش بوغینیمیز. «امیر تیمور صاحبقران»

خوش امیر تیمور بابامیز سوزلریده‌گی تیرن معنی و مضمون‌لرنی قویده‌گی سوراق‌لر ایله، ییچیم‌نی تاپیشگه اینتیلیب، آز می- کوپ می ایضاحله‌ب بیریش اوشبو سوزلریده‌گی سیر قیره موضوع‌لرگه انیق و آچیق جواب بیریش اوچون تاریخی عالم ینه‌ده انیق‌لیک کیریتیب بیرسه‌لر. حاضرگی یاش نوقیران ییگیت و قیزلریمیز اوزلیکلرینی یخشی‌راق توشینه‌آلیش لریگه یاردم بیرگن بولر ایدیک دیب بیله‌من. قویده‌گی سوراقلرگه آز می- کوپ می، جواب بیریش تورک‌شناس عالملریمیز بورچی دیر:

1- بویوک توران‌زمین معنی‌سی نیمه‌دی؟

2- بویوک تورک، تورکستان نینگ معنی‌سی نیمه‌دی؟ تورکستان دیب قه‌یسی مکانلر نامله‌نه‌دی؟

3- تورک سوزی قنده‌ی و قچان کیلیب چیققن؟

4- آنه وطن دیب انسان تفکریده قنده‌ی معنی افاده‌لنه‌دی؟

5- آنه تیل- آنه تیلیم وطنیم دیگن عباره‌لر نیمه اوچون ایشله‌تیله‌دی؟

اوشبو سوراق ضمیریده، قنده‌ی معنی و مفهوم بار و قنده‌ی گوزه‌ل تویغولر اپاری تویله‌دی. شونده‌ی ایکن قیسقه و لونده قیلیب اَیتگنده تولوق جواب بیریش بو سوراقلرگه آسان ایمَس، دیب بیله‌من.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۴/۰۶/۱۴ |

Frans Kafka - Hökm

Bazar günü, gözəl bir yaz səhəri idi.
Gənc tacir Georq Bendeman çay kənarındakı yastı damlı balaca evin alt qatında, öz kabinetində oturmuşdu; bir-birindən yalnız rəngi və hündürlüyü ilə seçilən belə evlər sahil boyunca sıralanıb gedirdi. O, xaricdə yaşayan dostuna təzəcə yazıb tamamladığı məktubu tələsmədən zərfə qoydu, sonra masaya dirsəklənib pəncərədən çaya, çay üzərindəki körpüyə və qarşı sahildə yaşıllaşmağa başlayan yastı təpələrə göz gəzdirdi.
Doğma yurdda işlərinin düz gətirmədiyindən təngə gəlib, bir neçə il öncə Rusiyaya yollanan bu dost Georqu əməlli-başlı düşündürməyə başladı. İndi o, Peterburqda qərar tutmuşdu və ilk zamanlar babat gedən ticarət işləri deyəsən son illər hey xarabalaşırdı, çünki hər gəlişində yazıq daha çox gileylənirdi; elə gəlişlərinin sayı da getdikcə seyrəlirdi və bu minvalla qürbətdə elə də xeyir görmədən boşuna əlləşib-vuruşur, olmazın zülmünü çəkirdi. Ciddi xəstəlik əlaməti kimi hələ uşaqlıqdan tanış çöhrəsinə yayılmış sarılıqsa yad yerin əyani nişanəsi olan cod saqqala zərrəcə məhəl qoymadan öz köhnə ağalığında idi. Dostun sözündən belə çıxırdı ki, nə orda yaşayan həmyerliləri ilə dil tapıb münasibət qura bilmişdi, nə də yerli rus ailələrinə yol tapmışdı: eləcə yalqız subay həyatı sürürdü.

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۴۰۴/۰۳/۱۴ |

Cavad Heyət və 45 yaşlı "Varlıq" dərgisinin birinci sayı

Eynulla Mədətli

AMEA Fəlsəfə institutunun elmi işlər üzrə direktor müavini, tarix elmləri doktoru, fövqəladə və səlahiyyətli səfir

DOKTOR CAVAD HEYƏTİN ANADAN OLMASININ 100 VƏ "VARLIQ" DƏRGİSİNİN 45 İLLİYİNƏ HƏSR EDİLİR

2025-ci ilin mayın 24-də Doktor Cavad Heyətin anadan olmasının 100 illiyi tamamlanacaq. Eyni zamanda, onun təməlini qoyduğu, sahiblik və redaktorluq etdiyi, şəxsi vəsaiti ilə maliyyələşdirdiyi "Varlıq" dərgisinin (jurnalının) bu il 45 yaşı tamam olur. Qəlbində və əməllərində böyük Azərbaycan sevgisini yaşadan və təmsil edən bu nurlu şəxsiyyəti ölkəmizdə sevir və dəyərləndirirdilər. Güney Azərbaycanda haqlı olaraq Dədə Qorquda bənzədilən və el ağsaqqalı, vətənpərvər ziyalı kimi tanınan Doktor Cavad Heyət vətəni İranı ürəkdən sevən və onun elminə, mədəniyyətinə sədaqətlə xidmət edən alim və mütəfəkkir idi. İranda cərrahlıq sahəsində bir sıra ilklərin və tibb dərsliklərinin müəllifi olan həkim kimi, eyni zamanda, hələ Qacarlar dövründən adlı-sanlı ailənin mənsubu kimi həm şahlıq dönəmində, həm də İslam Cümhuriyyəti zamanında özünün ədəbiyyat, mədəniyyət, dilçilik, fəlsəfə, ilahiyyat və sair sahələrdəki tədqiqatları ilə şan-şöhrət qazanmışdı. İstanbulda tibb təhsili alması və yaranan ailə bağları bu ölkəyə, ardınca bütün türk xalqlarına onun gənclik dövründən formalaşan maraq və sevgisini daha da artırmışdı. Hələ sovetlər dönəmində, 1982-ci və 1987-ci illərdə Azərbaycanın görkəmli tibb professoru Nurəddin Rzayevin dəvəti ilə Bakıya gəlməyə nail olmuş, Bəxtiyar Vahabzadə, Xudu Məmmədov və başqa görkəmli alim və ədiblərimizlə tanışlıq və dostluq əlaqələri qurmuşdu. Ölkəmiz müstəqillik qazandıqdan sonra daha tez-tez Azərbaycan Respublikasına səfər edən Cavad Heyət bizim tanınmış elm və mədəniyyət xadimlərimizin, yaradıcı ziyalılarımızın çevrəsində sevilən və dəyərləndirilən həmvətənimizə çevrilmişdi. Onun milli istiqlal şairimiz Bəxtiyar Vahabzadə ilə dostluğu böyük şaxsiyyətlərin böyük dostluğundan daha üst səviyyədə idi və xarici səbəblər üzündən güneyli-quzeyliyə bölünmüş Azərbaycan xalqının vahidliyinin, birliyinin və bölünməzliyinin təcəssümü idi. Cavad Heyət Azərbaycanın bir çox Universitetlərin və elmi qurumların fəxri doktoru seçilmiş, 70 illiyi, 80 illiyi, 85 illiyi ölkəmizdə yüksək səviyyədə qeyd edilmiş, bir çox kitabları burada nəşr edilmiş, eləcə də haqqında kitablar, məqalələlər yazılmışdı. Ömrünün son aylarına qədər xəstələrini müalicə etməkdən, Azərbaycanın həm Güneyində, həm də Quzeyində maarifçilik fəaliyyətini davam etdirməkdən vaz keçməmişdi. Bu sətirlərin müəllifinin 1993-cü ildə Naxçıvan Dövlət Universitetində Doktor Cavad Heyətlə tanışlıqdan başlanan dostluğu Tehranda diplomatik xidmətlə əlaqədar çalışdığı 1996-2001-ci illərdə daha da yaxın və səmimanə olmuş və bu mənəvi bağlılıq böyük şəxsiyyətin vəfatınadək davam etmişdi.

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۴/۰۱/۱۵ |

Sabir Alim oğlu Əsədov *

1970-80-Cİ İLLƏR CƏNUBİ AZƏRBAYCAN POETİK NÜMUNƏLƏRİNDƏ MİLLİ-MƏNƏVİ DƏYƏRLƏR

Xalqımız əsrlər boyu tolirantlıq nümayiş etdirərək, qonşu dövlətlərlə mehriban, dostluq mövqeyində və sakit yaşamaq üçün əlindən gələni əsirgəməmiş və gələcəyə daim ümidlə baxmışdır. Eyni zamanda həm də vətənimizin mərd və fədakar oğulları tarixən torpaqlarımıza soxulmaq istəyən mənfur və xain düşmənlərin cavablarını vermiş, onların mənfur arzularını gözündə, çirkin niyyətlərini ürəklərində qoymuşlar. Bütün bunlar hamısı həm də poeziyada öz əksini tapmış, söz ustaları tərəfindən qələmə alınmış, tarixin yaddaşına hopdurulmuşdur. Torpaq qədər vacib məsələlərdən biri də ana dili məsələsidir ki, bu da şairlərin yaradıcılığında yüksək pafosla ifadə edilmişdir.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۴۰۳/۱۰/۲۰ |

Ziya Gökalp’e Göre Felsefî Türkçülük

Prof.Dr. Mevlüt UYANIK

ÖZ:

Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş felsefesinin oluşmasından önemli etkileri olan Ziya Gökalp’in fikirlerini “Felsefeyi Anadolu’da Yeniden Yurtlandırmak” için yapılan okumalarla güncellemek önemlidir. “Altın Yurt” Turan’ın uykudan uyanması, Karakurum’un buyruksuzluktan, Altınordu’nun dağınıklıktan kurtulması için “Büyük Oğuz İttihadı’nın son aşaması olan Turan birliğinin hars/kültür açısından kurulma önerisinin Türk Devletler Teşkilatı ile pratiğe geçirildiği günümüzde fikirlerini M.Fuad Köprülü ve onun talebesi Halil İnalcık üzerinden takip etmek gerekir. Bu düşünürlere ilaveten Türk Tarihini “Selçuklu-Osmanlı-Türkiye Cumhuriyeti” sürekliliğindeki “sırrı” Erol Güngör’ün sosyal psikoloji desteğini alarak anlamaya çalışıyoruz. Türklerin farklı zaman ve farklı mekânlarda devlet kuran zihniyetini, Türk Aklının mahiyetini ve farklı hüviyetlerle devam ettirmesinin felsefî açıdan tahlili önemlidir.

Bu bağlamda bildirinin yakın hedefi Ziya Gökalp’ın “Türkçülük, “siyasî bir fırka değildir, ilmi, felsefî, bediî bir mekteptir; başka bir tabirle harsî bir mücadele ve teceddüt/yenilenme yoludur” tespiti günümüze ne der sorusunun cevabı aranacaktır. Özellikle “Felsefî Türkçülük” tasavvurundaki yüksek ve halk felsefesi” şeklindeki ayrımının ne derece tutarlı olduğu üzerinde durarak, bir “Gökalp Eleştirisi” yapılacaktır. Kızılelma şiirinde “Ne bir Türk hukuku, Türk felsefesi/Ne Türkçe inleyen bir şair sesi/Şair, hakîm gelmiş bizden de çokça/Kimi Farisî yazmış, kimi Arapça/Fransızca, Rusça, Çince yazmışız/Türkçe ancak birkaç hece yazmışız./Bakınız mesela: Yazmış koskoca/Fârâbî Arapça, Karamzin Rusça/ ifadelerinden hareketle Türk Aklının dönemindeki hâkim dillerde ürettiği metinlerin Türk Felsefesi bağlamında değerlendirme imkanı müzakereye açılacaktır.

Bu açıdan bildirinin uzak hedefi, farklı din (Hristiyanlık-Musevîlik) mensubu olmanın yanı sıra farklı dil konuşan Türklerin ürettiği fikirlerin onları yüceltmek olarak değerlendirmenin yanı sıra kurucu özne sıfatıyla Türk felsefesi içinde değerlendirilmesine katkı sağlamaktır. Bildirinin olası katkısı ise Gökalp’i yeniden düşünmeye çağrı yaparak, “en yanlış bilinen ya da çarpıtılmış yönlerinden birisi olan Türk milliyetçilik tasavvurunun tashihine yöneliktir. Eğer onun dil ve kültür esasına dayalı, ulusların eşitliğine inanan kültürel milliyetçiliği tasavvuru güncellenirse bu yanlış anlamaların giderilmesine katkı sağlanabilir.

Anahtar Terimler: Türk Felsefesi, Ziya Gökalp, Büyük Oğuz İttihadı, Kızıl Elma, Altın Yurd

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۴۰۳/۰۹/۲۵ |