پانتوميم

سامي پاشازاده سزائی(1936-1859)

هاسئکي طرفلرينده بير چيخماز کوچه‌نين ايچينده تک دوران اوچ اوتاقلي بير ائو، بير مزار کيمي، سونسوز بير سس‌سيزليکله دولو ايدي. بير اسکيميش‌ليک و اونودولموشلوق ايچریسينده ترک ائديلميش حالدا قاليردي. چاتيسيندان قوپان بير تاختا، داميندان اوچان بير کيرميت، ديوارلاريندان ديگيرله‌نن بير داش ايللرجه دوشدويو يئرده قالاردي. هردنبير چيرکين، قوجا بير روم آروادي -جادوگرلره مخصوص دهشت و سوکونتله- چؤله چيخاراق ائوينده احتيياج دويدوغو وسايتلري ساتين آلار و تلم-تله‌سيک ائوه گيريب ايتَردي. ائوين کيچيک باغچاسيندا ديوارا ياخين بير بؤيوک آغاج، اييولون او قيزغین گونشي ايستانبولون بو طرفلريني طاقت‌سيز بير حرارت ايچينده بوراخديغي زامان يارپاقلاري‌نين آراسينا گيزلنميش سرين بير کولک يايماغا باشلاياراق او ائوين، او محلّه‌نين بير بؤيوک ياشيل يئلپيگي کيمي هاواني تزه‌له‌ير و اونا بير فراحليق قازانديراردي…

يازين بير جومعه گونو، گون اورتاچاغي، بو ائودن، قولتوغوندا بوخچاسي‌يلا چيخان بير آدام، قاپيسيني ائعتينا و ديقّتله باغلاديقدان سونرا يولونا داوام ائتمه‌يه باشلادي. آرخادان باخيلينجا چيگينلرييله بئلي‌نين گئنيشليگي عئيني اولاجاق قدر کؤک اولان اوتوز اوچ ياشينداکي بو آدامين ائنلي، آنجاق چوخ قيسا قيچلاري اوزرينده‌کي يوکو ايسته‌ديگي طرفه آپارماق دا چتينليک چکديگي گؤرولوردو… بو اوزاق محلّه‌لرين تنها کوچه‌لرينده دوشونجه‌لي، غملي بير شکيلده يولونا داوام ائدن بو آدام، خالقي گولدورمک اوچون گئديردي…

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۶/۰۵/۲۶ |

Pantomima

Sami Paşazadə Sezai

Haseki tərəflərində bir çıxmaz küçənin içində tək duran üç otaqlı bir ev, bir məzar kimi, sonsuz bir səssizliklə dolu idi. Bir əskimişlik və unudulmuşluq içərsində  tərk edilmiş halda qalırdı. Çatısından qopan bir taxta, damından uçan bir kirəmit, divarlarından diyirlənən bir daş illərcə  düşdüyü yerdə qalardı. Hərdənbir çirkin, qoca bir Rum arvadı -cadugərlərə məxsus dəhşət və sükunətlə- çölə çıxaraq evində ehtiyac duyduğu vəsaitləri satın alar və tələm-tələsik evə girib itərdi. Evin kiçik bağçasında divara yaxın bir böyük ağac, İyulun o qızğın günəşi İstanbulun bu tərəflərini taqətsiz bir hərarət içində buraxdığı zaman yarpaqlarının arasına gizlənmiş sərin bir külək yaymağa başlayaraq o evin, o məhəllənin bir böyük yaşıl yelpiyi kimi havanı təzələyər və ona bir fərahlıq qazandırardı…

Yazın bir Cümə günü, günortaçağı, bu evdən, qoltuğunda boxçasıyla çıxan bir adam, qapısını etina və diqqətlə bağladıqdan sonra yoluna davam etməyə başladı. Arxadan baxılınca çiyinləriylə belinin genişliyi eyni olacaq qədər kök olan otuz üç yaşındakı bu adamın enli, ancaq çox qısa qıçları üzərindəki yükü istədiyi tərəfə aparmaq da çətinlik çəkdiyi görülürdü… Bu uzaq məhəllələrin tənha küçələrində düşüncəli, qəmli bir şəkildə yoluna davam edən bu adam, xalqı güldürmək üçün gedirdi…

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۶/۰۵/۲۶ |

Pandomima

 Sami Paşazade Sezai

Haseki taraflarında bir çıkmaz sokağın içinde yalnız duran üç odalı bir ev, bir mezar gibi, sonsuz bir sessizlikle doluydu. Bir eskimişlik ve unutulmuşluk içersinde terk edilmiş halde bulunuyordu. Çatısından kopan bir tahta, damından uçan bir kiremit, duvarlarından yuvarlanan bir taş senelerce düştüğü yerde kalırdı. Ara sıra çirkin, ihtiyar bir Rum karısı -cadılara mahsus dehşet ve sükûnetle- dışarı çıkarak evinde ihtiyaç duyduğu malzemeleri satın alır ve alelacele eve girip kaybolurdu. Evin küçük bahçesinde duvara yakın bir büyük ağaç, Temmuzun o ateşli güneşi İstanbul’un bu taraflarını takatsiz bir hararet içinde bıraktığı zaman yapraklarının arasına gizlenmiş serin bir rüzgâr yaymaya başlayarak o evin, o mahallenin bir büyük yeşil yelpazesi gibi havayı tazeler ve ona bir ferahlık kazandırırdı…

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۶/۰۵/۲۶ |

SAMİ PAŞAZADE SEZAİ, türk yazar (İstanbul 1860 - ay. y. 1936). Özel öğrenim gördü. Evkaf nezareti'nde Mektubi talemi’ndeki memurluğunu (1880) Londra elçiliği ikinci kâtipliği (1881-1885) izledi. İstanbul'da istişare odası’nda memurluk yaptı (1885-1901). Esir olarak alınıp satılan bir genç kızın serüveniyle ilgili Sergüzeşt’ (1889) romanı yüzündân göz hapsine alınınca'Paris’e kaçarak (1901) Jön Türk hareketine katıldı; örgütün yayımladığı Şûrayı ümmet'e başyazılar, yazılar yazdı. Meşrutiyetle İstanbul’a döndü. Madrid’de elçi (1909-1914) olarak bulundu. Cumhuriyet döneminde TBMM kararıyla hidematı vataniye tertibinden aylık aldı (1927-1936). Büyük ölçüde gözleme dayanan Sergüzeşt romanı türk edebiyatında gerçekçi akıma öncülük etmiştir Küçük şeyler (1892) kitabındaki öykülerde her gün, her yerdeki yaşamda karşılaşılacak kahramanlar ve olaylar canlandırılır. Şir (1887) adlı tarihsel oyunundan başta öykü, anı ve söyleşilerini derleyen Rumuz ûl-edep (1898), iclal (1924) gibi yapıtları yayımlandı. Kitaplarına girmemiş öyküleriyle edebiyatçılara mektupları, çoğunluğu edebiyatla ilgili makaleleri Samipaşazade Sezai'nin hikâye, hatıra, mektup ve makaleleri (haz. Zeynep Kerman, 1981) adlı yapıtta derlendi.

Kaynak: Büyük Larouss

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۶/۰۵/۲۶ |

تورکييه ادبییّاتيندا تورکچولوک و ميلّیيت‌چيليک ايدئولوگيياسي

آيدان اومودووا

    تورکييه ادبییّاتي تاريخي‌نين ديقته لاييق مرحله‌لريندن بيري اولان میلّی ادبییّات 1911-جي ايلده عؤمر سئيف‌الدين و مسلکداشلاري‌نين سلانيکده نشر ائتديکلري "گنج قلملر" ژورنالي ايله باشلاييب، 1923-جو ايلده جومهوريیتين قورولماسينا قدر فعاليت گؤسترن بير ادبي جرياندير. اساسيندا تورکييه تورکجه‌سي‌نين ساده‌لشديريلمه‌سي پرينسيپي اولان میلّی ادبییّات ضييا گؤک‌آلپين بو حرکاتا قوشولماسيندان سونرا    تورکچولوک دوشونجه‌سي ايله داها دا قوووتلنميشدير.

   تورکچولوک - "تورک بيرليگي" پرينسيپي ايله حرکت ائديب دونياداکي بوتون تورکلري میلّی دوشونجه و دويغو اطرافيندا بيرلشديرمگي قارشيسينا مقصد قويان سياسي بير جرياندير. ايلک نؤوبه‌ده "تورانجي" بير فيکيرله يئر اوزونده‌کي بوتون تورک عيرقيني بير آرايا توپلاماق هدفلنميشدير. داها سونرا بو مقصد بير آز داها کيچيکلشديريله‌رک آنادولو و اورتا آسییا تورکلريندن عيبارت بير دؤولت قورما ايستيقامتينده اينکيشاف ائتميش، لاکين بوتون بو سعي‌لر بوشا چيخاراق"آنادولو تورکلوگو" ايدئياسي آکتوال‌ليق قازانميشدير. تورک ادبییّاتي تاريخي‌نين بؤيوک تورکچو-میلّییتچي شخصيتي اولان ضییا گؤک آلپ "توران" آدلي شئعيرينده "تورانجيليق" دوشونجه‌سيني بئله ايفاده ائتميشدير:

 وطن؛ نه تورکييه‌دير تورکلره، نه تورکوستان،

وطن؛ بؤيوک و مقدس بير اؤلکه‌دير: توران!

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۶/۰۵/۱۷ |

پنبه‌يي-داغي-جنون ايچره نهاندير بدنيم-غزلی‌نین  آچیقلاماسی

صداقت احمدووا

   دئييرلر، پ.اي.چايکووسکي دؤرد-بئش ياشلاريندا ايکن قولاقلاريني اللري ايله برک-برک سيخاراق اوتاقدان اوتاغا قاچارميش. سونرالار آيدين اولوب کي، اوشاق قولاقلارينا دولان آرامسيز موسيقي سسلريندن جانيني قورتارماغا چاليشير.

   م.فوضوليني موطاليعه ائدرکن منه ائله گلير کي، بؤيوک شاعيرين ده قولاقلارينا آرامسيز اولاراق پوئتيک ايفاده‌لر دولورموش و اونلارين هاميسيني يازييا آلماغا ماجال تاپميرميش. فوضولي‌نين هر پوئتيک ايفاده‌سي‌نين بير شئعير، هر بئيتي‌نين بير محبت حئکايه‌سي اولدوغو "مشهوري-جاهاندير" ،غزللريني ايسه بوتؤو بير داستانا برابر توتماق اولار. عيرفاني-فلسفي غزللر (عيرفان، بيليک، معريفت، عئلم و دوشونجه‌دن حاصيل اولان يئتکين‌ليک؛ عاريف‌ليک آنلاميني ايفاده ائدير. باخ:" آذربايجان کلاسيک ادبياتيندا ايشله‌ديلن عرب و فارس سؤزلري لوغتي" ؛باکي، 1981)؛ بعضاً رمزلرله، بعضاً آچيق-آشکار صوفي‌ليگي تبليغ ائدن عيرفاني غزللر؛ ايجتيماعي غزللر؛ چوخلوغو تشکيل ائدن عاشيقانه-دونيوي غزللر... و عيرفاني عشقي "تصوير" ائتمک اوچون دونيوي عشقين "رنگ"لريندن ايستيفاده... بو، دونيوي عشقين اؤزونو داها دا اوجالتميرمي؟ هم ده او درجه‌ده کي، او عشقين "آياقلاري" يئردن اوزولور، بلکه بولودلارين پاک عاغليغينا، بلکه سمانين صاف ماوي‌ليگينه قاريشيب ابدي‌لشير...

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۶/۰۵/۱۷ |

بد بخت سعادت

دردی درد اولمـــــــــــوش ائلینــده منــــــه

آغلادیم بیر ناشــــــی گـــــــــــولنده منـــــه

هئـــــچ کیم آغــــــــــلاماسین اؤلــــنده منه

من هئچ واخت ، هئچ زامان اؤلمه رم داها

آزاد قارداشیم وار ، اونونلا خوشــام

من گرک ساحیلی ساحیله قوشــــــام

ایکی بؤلونمکدن ائله قورخموشــام

چؤپوده ایکی یه بؤلمه رم داهــــــا

دنیزلـــــــر دریالار منه دایـــــــازدیر

ان درین بیر چای وار او دا آراز دیر

منه گؤروش وئرین ، آزادلیق آزدیر

گؤروشسم آیریلماق بیلمه رم داهــا

منیم سعادتیــــــم هارداسا ایــــــتدی

او آسان گلمیشدی ، آسان دا گئـتدی

منه نه ائتدیسه سعـــــادت ائتـــــدی

بد بخت سعادته گولمه رم داهــا ...
سؤهراب طاهير

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۶/۰۵/۰۹ |

آنادیلی حاققیندا گؤزل بیر حئکایه:

پينه‌چي

رفيق خاليد کاراي (1965-1888)

      گمي ساحيلدن آيريليب دا مارمارايا دوغرو اوزاقلاشماغا باشلايينجا يولچونو اؤتورمه‌يه گلنلر، اوزرلريندن آغير بير يوک گؤتورولموش کيمي سئوينديلر: "اوشاقجيغاز عربيستاندا راحاتلايار" دئديلر، خئييرلي بير ايش گؤردوکلرينه هر کسي اينانديرميش اولمانين اويدورما سئوينجي ايله، آنجاق کؤنوللري هيسلي، ائولرينه دؤندولر.

   اؤنجه آتادان يئتيم قالان کيچيک حسن، آناسي دا اؤلونجه اوزاق قوهوملاري و قونوم قونشونون يارديمييلا خالاسي‌نين يانينا، فلسطينين اوجقار بير قصبه‌سينه گؤندريليردي.

   حسن گميده اَيلندي؛ قير-قير ايشله‌ين بوجورقادلارا، اوستلري يازيلي تعجيلي يارديم سيميتلرين، قورودولاجاق پالتارلار کيمي ايپلره آسيلي قاييقلارا، نؤوبه دييشديريلرکن چالينانان زنگه باخاراق چوخ اَيلندي. بئش ياشيندا ايدي؛ پلتک، شيرين دانيشمالارييلا دا گؤيرته‌ده يولچولاري چوخ اَيلنديرميشدي. فقط گمي، اورايا بورا اوغراييب بير چوخ يولچو بوراخديقدان سونرا ايستي مملکتلره ياخينلاشينجا اؤزونو بير دورغونلوق آلدي. قالانلار بيلمه‌ديگي بير ديلدن "حسن گل! حسن گئت!" دئميرديلر؛ آدي دييشر کيمي اولموشدو. حسسن شکلينه گيرميشدي.

"تعال هنا يا حسسن!" دئييرديلر. يانلارينا گئديردي.

"روح يا حسسن…"دئيرلرسه اوزاقلاشيردي.

    حئيفايا يئتيشديلر و اونو بير قاتارا مينديرديلر.

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۶/۰۵/۰۴ |

Pinəçi

Rəfiq Xalid Karay

  Gəmi sahildən ayrılıb da Marmaraya doğru uzaqlaşmağa başlayınca yolçunu ötürməyə gələnlər, üzərlərindən ağır bir yük götürülmüş kimi sevindilər: "Uşaqcığaz Ərəbistanda rahatlayar" dedilər, xeyirli bir iş gördüklərinə hər kəsi inandırmış olmanın uydurma sevinciylə, ancaq könülləri hisli, evlərinə döndülər.

   Öncə atadan yetim qalan kiçik Həsən, anası da ölüncə uzaq qohumları və qonum qonşunun yardımıyla xalasının yanına, Fələstinin ucqar bir qəsəbəsinə göndərilirdi.

   Həsən gəmidə əyləndi; qır qır işləyən bucurqadlara, üstləri yazılı təcili yardım simitlərinə, qurudulacaq paltarlar kimi iplərə asılı qayıqlara, növbə dəyişdirilərkən çalınanan zəngə baxaraq çox əyləndi. Beş yaşında idi; pəltək, şirin danışmalarıyla da göyərtədə yolçuları çox əyləndirmişdi. Fəqət gəmi, oraya bura uğrayıb bir çox yolçu buraxdıqdan sonra isti məmləkətlərə yaxınlaşınca özünü bir durğunluq aldı. Qalanlar bilmədiyi bir dildən "Həsən gəl! Həsən get!" demirdilər; adı dəyişər kimi olmuşdu. Həssən şəklinə girmişdi.

"Təal hona ya Həssən!" deyirdilər. Yanlarına gedirdi.

"Ruh ya Həssən…"deyərlərsə uzaqlaşırdı.

   Heyfaya yetişdilər və onu bir qatara mindirdilər.

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۶/۰۵/۰۴ |

Refik Halit KARAY.”ESKİCİ”

Vapur rıhtımdan kalkıp tâ Marmara’ya doğru uzaklaşmaya başlayınca yolcuyu geçirmeye gelenler, üzerlerinden ağır bir yük kalkmış gibi ferahladılar:
-Çocukcağız Arabistan’da rahat eder.
dediler, hayırlı bir iş yaptıklarına herkesi inandırmış olanların uydurma neşesiyle, fakat gönülleri isli, evlerine döndüler.
Önce babadan yetim kalan küçük Hasan, anası da ölünce uzak akrabaları ve konu komşunun yardımıyla halasının yanına, Filistin’in ücra bir kasabasına gönderiliyordu.
Hasan vapurda eğlendi; gırıl gırıl işleyen vinçlere, üstleri yazılı cankurtaran simitlerine, kurutulacak çamaşırlar gibi iplere asılı sandallara, vardiya değiştirilirken çalınan kampanaya bakarak çok eğlendi. Beş yaşında idi; peltek, şirin konuşmalarıyla de güverte yolcularını epeyce eğlendirmişti.
Fakat vapur, şuraya buraya uğrayıp bir sürü yolcu bıraktıktan sonra sıcak memleketlere yaklaşınca kendisini bir durgunluk aldı: Kalanlar bilmediği bir dilden konuşuyorlardı ve ona İstanbul’daki gibi:
-Hasan gel!
-Hasan git!
demiyorlardı; ismi değişir gibi olmuştu. Hassen şekline girmişti:

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۶/۰۵/۰۳ |

آجلار

تاغی شهبازی سیمورغ

   آلچاق و پنجره‌سيز بير اودادا قاپي‌نین ساغ طرفينده ياتميش اولان بير چوجوغون باشي اوستونده آناسي اَيلشيب، گؤزلريني بير نؤقطه‌يه ديکه‌رک، درين فيکيرلره غرق اولموشدو. هاوا سويوق اولدوغوندان اودا‌نین يئگانه قاپيسي اؤرتولموشدو. اودا قارانليق ايدي. آنجاق قاپي‌نین تاختالاري آراسيندان گلن ايشيق اودا‌نین بير قيسميني، باجادان دوشن ايشيق ايسه ايکينجي قيسميني ايشيقلانديرماقدا ايدي.

 اودادا چوجوغون اوزانميش اولدوغو ياتاجاقدان و يئره دؤشنميش جيريق-جيرتيق پارچا پالازلاردان باشقا آرتيق بير شئي گؤزه چارپميردي: اودا تامام بوش ايدي.

نهايت، اويويان اوشاق ترپه‌نيب گؤزلريني آچدي. اوزو سارالميش، گؤزلري‌نین آلتي گؤيرميش، دوداقلاري‌نین رنگي قاچميش اولان چوجوق ديري بير اؤلو کيمي گؤرونوردو. چوجوق اويانان کيمي آناسي‌نین اوزونه باخدي. آياغا دورماق دئييل، اللريني بئله قالديرماغا طاقتي قالماميشدي. سئويملي اؤولادي‌نین آييلماسيني گؤرونجه:

– جليل، اوياندينمي؟ – دئيه آناسي سوردو.

– آنا… آنا…

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۶/۰۵/۰۱ |