
من کیمم؟!
عمرفایق نعمانزاده
زمانهمیزده، یعنی دین عبودیتدن آرتیق، جینس و میلّتلرین حؤکم سوردوگو بئله بیر چاغدا اینسان اؤز سوی و میلّتینی تانیماماق، داها دوغروسو، اؤزونو بیلمهمک ان بؤیوک گوناه لاردان، سیلینمز لکهلردن بیریدیر. لاکین بو لکه تئزلیکله گئدن لکهیه ده بنزهمیر. بو لکه یامان لکهدیر. بو لکه صورتینده ائله ییلانجیق (قانقاریا) یاراسیدیر کی، میلّتیمیزین ووجودونو، تورکلوک وارلیغینی یاواش-یاواش گمیریر، یوخ ائدیر.
بو گون هم ده کیچیک میلّتلرین، خوصوصیله محکوم میلّتلرین اؤز وارلیقلارینی، اؤز حوقوقلارینی ساخلاماق ایدیعاسی ایله بو قدر قان تؤکولن بیر واختدا بیزیم اؤزوموزو تانیمامازلیق بلاسی،درین دوشونولورسه، قارایارادان دا، طاعون چیبانیندان دا داها آجیلی و داها زهرلیدیر. هر کس اؤز میلّتینی تانیییب اونون یولوندا آغلادیغی، اونون یولوندا گؤزونو کور ائتدیگی بؤیله بیر هنگامهده بیز اؤز میلّتیمیزی سئومک دئییل، اونون حتا قورو آدینی دا بیلمهییب اورتادا شاشیب قالمیشیز. چوخدان چوروموش عقیدهلر، طریقتلر تیریکیسینین بئینیمیزه وئردیگی سرسملیکله هرلنیب دوروروروز.

میلّی شوعورون فورمالاشماسیندا جلیل محمدقولوزادهنین عوضسیز رولو
یازان: کمال جمالوف
پداقوژی اوزره فلسفه دوکتورو،
"سیزی دئییب گلمیشم، ائی منیم موسلمان قارداشلاریم!" خطابی ایله چاپدان چیخان "ملا نصرالدین" درگیسی چتین بیر دؤورده موباریزه مئیدانینا آتیلیر. اونون گور سسی ایلدیریم سورعتی ایله اطرافا یاییلیر، او سس نینکی گونئی قافقاز اؤلکهلرینده، حتّی اونون سرحدلریندن چوخ اوزاقلاردا ائشیدیلمگه باشلانیر. "ملا نصرالدین" درگیسی باکیدا، تبریزده، ناخچیواندا و گنجه ده یاییلیب شؤهرتلندیگی قدر، تهراندا، آنکارا و ایستانبولدا، داشکندده و آشقاباددا، کازاندا و اورنبورقدا، هشترخاندا و اوفادا، موسکودا و پتربورقدا، سمرقندده، آمریکا، اینگیس، فرانسه، هیندیستان، چین، فنلاند و کلکتهده، ایتالیادا [باخ: "ملا نصرالدین" درگیسی، 1911، نؤمره.38] دا یاییلمیش، هر یئرده ده موترقّی ایجتیماعی قووّهلر موحیطینده بؤیوک نوفوذ قازانمیشدیر. آز کئچمیر کی، آذربایجانلیلارین داها چوخ مرکزلشدیگی تیفلیسین شئیطانبازار محلّهسی "ملا نصرالدین" دوشمنلرینین قورخولو یوواسینا چئوریلیر.

ایران حاکیمیتینین آذربایجانا قارشی آیریسئچکیلیک سیاستی،
"21 آذر" سویقیریمی و نتیجهلری حاقّیندا
" من اینانیرام کی، اینسانلاری آنا دیلینده تحصیل آلماقدان محروم ائتمکله یالنیز بیر میلتی و یا اتنیک قروپو و یا بیر نسلی محو ائتمیریک، اوندان داها آرتیق اولانی – اینسانلیغی محو ائدیریک "
(فیلوسوف و هومانیتار علملر ساحهسینده تانینمیش تدقیقاتچی مصطفی ملکیانین اصغر زارع کهنموینین " تکدیللیلیگین سونو " کیتابی باره ده رأییندن)
1946-جی ایلین 12 دسامبر گونونده (21 آذرده) ایران داخیلینده اؤلکهنین اراضی بوتؤولوگونو قوروماق، اوندان آیریلماماق و عئینی زاماندا اؤز میلّی حاق و حوقوقلارینی تأمین ائتمک شوعاری آلتیندا آذربایجان دموکرات فیرقهسینین رهبرلیگی آلتیندا آذربایجان میلّی حؤکومتینی قورموش اینسانلارا - آذربایجانلیلارا قارشی تؤرهدیلمیش غئیری-بشری، غئیری-اینسانی حرکتلری، وحشیلیکلری، قتل و غارتلری، بیر سؤزله اونلارا قارشی تؤرهدیلمیش سویقیریم آکتینی آنلاماق، اونو دَیرلندیرمک اوچون "قیسا سیاسی سؤزلوک" کیتابیندا "سویقیریم" ایفادهسینی بیر داها دیقتله نظردن کئچیریرم: "ژنوساید - هر هانسی بیر میلتی، اتنیک، عیرقی و دینی قروپو تامامیله و یا قیسماً محو ائتمک مقصدیله تؤرهدیلن آکتدیر. بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین 1948-جی ایل کونوانسیونوندا سویقیریمی تؤرتمگه گؤره جینایت و جزا تدبیرلری باره ده مادّهلر ده تصدیق ائدیر کی، سویقیریمین دینج زاماندا و یا ساواش شرایطینده تؤرهدیلمهسیندن آسیلی اولمایاراق، او، بینالخالق حوقوق نورمالارینی پوزان جینایت حساب ائدیلیر".

تورک دونیاسی اوچون اورتاق دیل - زامانین طلبی
ائلچین ابراهیموف
20.جی عصرین اوّللرینده ایستر آذربایجاندا، ایسترسه ده تورک خالقلارینین یاشادیغی دیگر بؤلگهلرده میلّی دیرچلیش، میلّی اویانیش پروسهلری تورک خالقلارینین بیرلیگی ایدئیاسینی دا آکتواللاشدیردی.
تورک خالقلارینین بیرلیگی ایدئیاسیندا اؤنملی مسلهلردن بیری ده اورتاق دیل مسلهسی ایدی. اوزون مودّت تزار روسیهنین اسارتی آلتیندا یاشایان تورک خالقلاری آراسیندا اورتاق اونسیت دیلینین یارادیلماسی مسلهسی دؤورون ضروری پروبلملریندن بیرینه چئوریلمیشدی. اسماعیل بیگ قاسپیرالینین نشر ائتدیردیگی " ترجومان " قزئتی، جلیل محمدقولوزادهنین آذربایجاندا چیخاردیغی " موللا نصرالدین " درگیسی تکجه روسیهنین اسارتی آلتیندا اولان تورک خالقلاری طرفیندن دئییل، هم ده ایمپراتولوغون سرحدلریندن چوخ-چوخ کناردا سئویله-سئویله اوخونوردو. بوندان علاوه ، 20. عصرین اوللرینده تورکیه ایله علاقهلرین گوجلنمهسی ده اورتاق دیل ایدئیاسینی گوندمه گتیرمیشدی. خوصوصیله، تورکیه ده تحصیل آلمیش آذربایجان ضیالیلاری بو ایدئیانین گئرچکلشمهسی اوغروندا موباریزهسینی قئید ائتمک اولار.

پهلوی رژیمینین آسیمیلاسیون سیاستی
پروفسور نصیب نصیبلی
پهلوی رژیمی، ایرانین باشقا بؤلگهلرینده اولدوغو کیمی آذربایجاندا دا تام میثلی بنزری گؤرولمهمیش بیر نظارته صاحیب ایدی. آنجاق باسغی قورغوسو، 21 آذر حرکتی و میلّی حؤکومتین لغویندن سونرا بورادا اؤزونو داها سرت، عئینی زاماندا اوستو اؤرتولو آپاریردی. یئرلی حاکیمیت اورقانلاری آذربایجانداکی دوروم حاقیندا بیلگیلرین سیزماسینا ایمکان وئرمهمگه، بوراداکی گئرچکلیکلری ایران و دونیا ایجتیماعیتدن گیزلتمگه مجبور ایدی. تصادوفی دئییل کی، 1971-جی ایلده تهراندان گلمیش موخبیرلرین و یئرلی قزئت امکداشلارینین تبریز بلدیهسینین ییغینجاقلارینا قاتیلماسی بئله قاداغان ائدیلمیشدی.[1] بونا باخمایاراق، مطبوعاتا سیزان بیلگیلر گؤستریردی کی، گیزلی پولیس تشکیلاتی ساواک-ین یئرلی بؤلمهلری، پولیس و ژاندارمری آذربایجاندا داها ساییق و آمانسیز چالیشیردی.