قوربانعلی بیگ

جليل محمدقولوزاده

 قوقول، آللاه سنه رحمت ائله‌سين!

     خبر چيخدي کي، بو گون ناچالنيک گلير کنده و سونرا معلوم اولدو کي، پريستاوين آروادي‌نین آد قويولان گونودور.

کندده شوريش دوشدو. کند اهليندن بو گون چؤل ايشينه گئدن اولمادي. جاماعاتين ياريسي چيخميشدي کندين کنارينا و تپه‌لره ديرماشيب بويلانيرديلار کي، گؤرسونلر گليرمي ناچالنيک. جاماعاتين ياريسي پريستاوين منزيليني احاطه ائديب دورموشدولار. قيراق کندلردن ده جاماعات باخبر اولوب ياواش-ياواش گليرديلر.

    پريستاوين حَيَطينه آدام اليندن گيرمک مومکون دئييلدي و کاتدا، ياسوْووُل و قلاوا ميرزه‌لريندن ساوايي حَيَطه گيرمک هئچ کسه ايذن وئريلميردي.

    پريستاوين حَيَطينده ايت يييه‌سيني تانيميردي. سسدن و قييل‌و-قالدان قولاق توتولوردو: بير ياندا قوزولار مله‌ييردي، بير ياندا قيچلاري باغلي جوجه و تويوقلار باغيريرديلار، بير ياندا قلاوالارين آتلاري کيشنه‌ييرديلر. بير طرفدن پريستاوين قولاقلاري اوزون تولالاري گاه قلاوانین اوستونه آتيليب "هافف ائله‌ييرديلر، گاه کاتدانین اوستونه توللانيب "هافف ائله‌ييرديلر. هردن بير پريستاوين آروادي بالکونا چيخيب نازيک سسله چيغيريردي: "تيشئ" ؛يعني "ياواش". و سونرا گئنه گيريردي ايچري.

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۶/۰۴/۲۱ |

قبیربازلار

گی دئ موپاسان

چئویری: هاملئت قوجا

     بئش دوست تزه‌جه ناهار ائديب قورتارميشدي. اونلارين بئشي ده يوکسک جمعيیّته منسوب، وارلي آداملاردي؛ اوچو ائولنميشدي، ايکيسي ايسه هله سوباي ايدي. دوستلار هر آي گؤروشور، گنجليک ايللريني يادلارينا ساليرديلار. ناهاردان سونرا صؤحبت ائديرديلر. اونلار اوّلکي کيمي صميمي ايديلر، بيرليکده واختلاري خوش کئچيردي، بير يئره توپلاشديقلاري آخشاملاري عؤمورلري‌نین ان ياخشي چاغي حساب ائديرديلر. هر شئيدن دانيشيرديلار، پاريسليلري ماراقلانديران، اَيلنديرن هئر شئيدن.

   بوتون باشقا سالونلارين اکثريتينده اولدوغو کيمي اونلار دا سحر قزئتلرينده‌کي يازيلاردان باشلاييب صؤحبتي اوزاديرديلار. اونلارين آراسيندا ان مزه‌ليسي ژوزئف دؤ باردوْن ايدي. او، سوبايدي. سؤزون اصيل معناسيندا پاريسلي ايدي، ماجراني سئويردي. ژوزئفه اخلاقسيز، پوزغون دئمک اولمازدي، اؤزو ائله-بئله هوسکار ايدي، شنليگي سئويردي، هله جاواندي، قيرخ ياشي آنجاق اولاردي.

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۶/۰۴/۲۱ |

Алишер НАВОИЙ

علی شیر نوایی

«ЛИСОНУТ-ТАЙР»
(ҚУШ ТИЛИ)

لسان الطیر

(قوش تیلی)

Тошкент

تاشکند 
Адабиёт ва санъат нашриёти

ادبیات و صنعت نشریاتی
1991

دانلود

YÜKLƏ

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۶/۰۴/۲۰ |

Lison ut-Tayr

Alisher Navoiy

(I- qism)

 (II- qism)

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۶/۰۴/۱۷ |

Til mas'alası

Abusupyan Aqay 1917 yil

Til mas'alası — сan berip сan alağan ullu bir mas'ala. Din mas'alasından soň, til mas'alasından ullu mas'ala yoq. Til yağından tüz bolğan millet özgelerden har zaman alğa barır. Til yağından bir qıyını yada bir tersligi bolğan millet har zaman artda qalır. Orus paçalıqnı üç-dört ay aldınğı zamanlarında [1]til mas'alasından bahs etmege [2]amalıbız yoq edi. Oruslar bizge amal busa öz tilibizni unutdurup, orus til berejek ediler. Maktaplarda, madrasalarda, cağrapiya yimik, tawarıx yimik dünyanı ilmuların orus til bulan tügül busa oxumağa iznu bermey ediler. Murat — bizin oruslaşdırmaq edi.

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۶/۰۴/۱۲ |

سومئر متنلري‌نین آذربايجان و قوموق ادبياتينداکي ايزلري

علي شاميل

AMEA فولکلور اينسيتوتونون علمي ايشچيسي

کؤچورن:عباس ائلچین

 اؤزت:

    19-جو يوزايل‌ليگه‌دک قايناقلاردا قوموق ادبياتي ايصطیلاحينا راست گلينمير. قافقازي ايشغال ائدن روسييا موستملکه‌چيليگيني اوزون عؤمورلو ائتمک اوچون خالقلاري بؤلمک، بير-بيريندن آييرماق اوچون دورلو تله‌لر قوردو. يوزايللر بويو يازيلي ادبياتي بير اولان تورکلرين هر بؤلگه‌سي، هر قؤومو اوچون ديل، ادبيات، تاريخ ياراتماغا باشلادي. 1883-جو ايلده سانکت-پئتئربورقدا محمد افندي عوثمانووون يايينلاتديغي " Nokayski, kumukski reç " کيتابي قوموق لهجه‌سينده ايلک کيتاب ساييلسا دا، قوموقلاردان توپلانميش "مينکوللنون ييري" شومئر داستاني "بيلکاميس"لا، "ائنليگيم سئنليگيم ائشکيني آچ!" ناغيلي شومئرلرين کئچي قورد (بعض ده شير) موتيوي و آذربايجانداکي "شنگولوم، شونگولوم، منگولوم، آچ قاپيني من گليم" اوشاق ناغيليني، "بوز اوغلان" ناغيلي "کيتابي دده قورقود"داکي بامسي بئيرگي، "کور اوغلو" ناغيلي "کور اوغلو" داستا‌نیني خاطيرلادير.

     آذربايجاندا گئنيش ياييلميش "مليک محمد" ناغيلي‌نین، قوموق متنلري و شومئر گيل کيتابه‌لريندکي متنلرله اوخشارليغي آيريجا بير آراشديرما مؤوضوسو اولا بيلر.

    بو جور اوخشارليقلار فولکلوردا دئييل، يازيلي ادبياتدا دا جوخدور.

 آچار کلمه‌لر: شومئر متنلري، قوموق و آذربايجان تورکلري‌نین ادبياتلاري، مينکوللنون ييري، "بوز اوغلان" ناغيلي، عوموم‌تورک ادبياتي.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۶/۰۴/۱۱ |

ياغيشلي گئجه

آنار

…گئجه‌دير. ياغيش ياغير…

  بير قدر غوصه‌لي‌يم.

 عادي بير گئجه‌دير. هر گئجه اولان گئجه‌لردندير.  بايرام هر گون اولمور. اينسانلارين عؤمرونون چوخ قيسمي  بايرام حسرتينده کئچير.

 …14-15 ياشلاريندا بير قيز درسدن قاييدير. او، هر گون باخ  بئله‌جه مکتبدن ائوه گلير. هفته‌ده آلتي دفعه . آيدا 6×4 دفعه .  ايلده نه بيليم نئچه يوز نئچه کره، هر گون. خسته‌لنديگي گونلردن باشقا.

 گونلرين بير گونونده 24-25 ياشلاريندا بير گنج – اونلارين حَيَط قونشوسو (و، گؤزل و ياراشيقليدير) – قيزين قدملري قاباغينا الوان چيچکلر سپله‌يير.

 بو گون قيزين بايراميدير. بو هله محبت بايرامي دئييل.  آخي مکتبلي قيزين وور-توت 15 ياشي وار. 14-15. لاکين بو باشقا  بير بايرامدير. بو قادين قلبينده محبتدن چوخ ائرکن  اويانان و محبتدن چوخ سونرا سؤنن بير حيسّین، ريقّتلنديريجي و گوجلو بير ايستگين – ديقّت ايستگي‌نين، پرستيش، سجده، خفيف، حسّاس، اينجه بير نوازيش ايستگي‌نين بايراميدير. بو  ايسته‌يه چاتماق مکتبلي قيزين اولو سئوينجي، خاروقه‌وي بايراميدير.

 ائله اونا گؤره ده بو بايرامين باش توتماماسي اونون اوچون آغير  فاجيعه دير.

 قيزي چوخ سرت موحاکيمه ائتمه‌يک. او هله اوشاقدير. او بيچاره  نه بيلسين کي، باش توتموش بايراملار بئله سعادت ايلغيملاريندان  غئيري بير شئي دئييلديلر. اينسان بايرامي گؤزله‌مکدن، اونون حسرتيله ياشاماقدان حضّ آلير.

 …"اينسانا سعادت وئريلمه‌ميشدير. بلکه اونا يالنيز سعادت  آرزولاماق، خوشبختليک اوميدييله، بختييارليق گومانييلا ياشاماق، سئوينجين کؤلگه‌سينده دالدالانماق حاقي وئريلميشدير.

 سعادت – سئوينج اوميدييله، خوشبختليک اينتيظاريندا، گله‌جک حسرتينده ياشاماق و نه ايسه هئي گؤزله‌مک، گؤزله‌مک، گؤزله‌مکدير…"

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۶/۰۴/۰۵ |