خورشیدبانو ناتوان 

 آیدین حاجیېوه ترجمه‌سی

کؤچورن: عباس ائلچین

 آذربایجان ممتاز ادبیات تاریخیده جوده‌ کۉپ استعدادلی شاعره‌لر نامی اوچره‌یدی. امّا، اولر آره‌سیده مهستي گنجه‌وي، حیران خانیم و خورشیدبانو ناتوانلر علیحده‌ موقعگه اېگه‌دیر. بو اوچ شاعره‌ سازیده انسان گۉزللیگی، یوره‌ک طغیانلری و حیات ذوقلری عجیب آهنگلرده ینگره‌یدی

خورشید بانو ناتوان (1832- 1897) موسیقه‌ و شعریت گُلشنی شوشه‌ده، ضیالی عایله‌ده دنیاگه کېلدی. او قاره‌باغ حاکمی ابراهیم‌خان‌نینگ نبیره‌سی، مهدیقولی‌خان اوّل‌نینگ قیزیدیر (مهدیقولی‌خان ثاني اېسه شاعره‌‌نینگ اۉغلیدیر). بی‌بی‌لری گوهر آغه‌، آغه‌بېگیم آغه‌ (اېران حکمداری فتعلی‌شاه‌نینگ بیرینچی عیالی) «آغه‌به‌جی» تخلصی بیلن غزللر بیتگن. قیزی خانبیکه، اۉغلی مهدیقولی‌خان «وفا» تخلصی بیلن غزللر یازگن. ناتوان‌نینگ اصل نسب-سلاله‌سیدن شاعرلر کۉپ چیققن. او ناتوان، خان‌قیزی تخلصّلری بیلن اېلگه مشهور بۉلگن، «مجلس-ی انس» شاعره‌لر انجمنی‌نینگ فعّال تشکیلاتچیسی بۉلیب، اونی مادّي جهتدن تأمینلب تورگن. بو انجمنده شاعرلر، مشّاقلر، نوازه‌نده‌لر اشتراک اېتر، نظامي، نوایي، فضولي غزللری خصوصیده مذاکره‌لر اۉتکزیلر، اولرگه نظیره‌لر بغیشله‌نردی، مجلس اهلی‌نینگ ایجادی هم محاکمه‌ اېتیلیب، بهاله‌نردی. او نه‌فقط شاعره‌، بلکه‌ ماهر نقاش هم بۉلگن. اونینگ سعی-حرکتلری بیلن شوشه‌گه سوو کېلتیریلگن، اۉشه‌ بولاق بوگون هم «خان‌قیزی بولاغی» دېب اتله‌دی.

شاعره‌ حقیده‌گی معلوماتلر نوایی‌شناس عالمه، فیلولوژی فنلری دوکتوری، اۉزبېک ادبیاتی‌نینگ مُحبی و ترغیباتچیسی جنت‌خانیم نغیېوه‌‌نینگ «اۉتلی سازلر، آتشین سۉزلر» مقاله‌سیدن آلیندی. ترجمه‌لر اېسه بو عزیز انسان‌نینگ مېنگه ساوغه‌ قیلگن کتابلری آرقه‌لی عملگه آشیریلدی. رحمتلی جنت‌خانیمدن منّتدارمن. الله اوندن راضی بۉلسین!

غزللر

 اۉزینی عشق آلاویگه اوریب دلشاد پروانه‌،

عجب بیر باره یانماقدن اۉلور آزاد، پروانه‌.

هر آقشام کۉردی مجلسده‌کی، شمع اغیارگه یاردور،

شو وجه‌دن کسبی سۉزانلیک قیلور بنیاد پروانه‌.

سېنگه اې‌ شمع، ملامت قیلدیلر معشوق آلدینده،

اگرچی خرمنی عمرینگ بۉلور برباد، پروانه‌!

دېمه، معشوقه‌ بې‌پروا، او شمعگه یوز ملامتدن

اوزیب جان تسبیح ینگلیغ، وفادن شاد پروانه‌.

بیلیب شمع‌نینگ وفاسین، جسم-و جانین اۉت ارا آتدی،

غمی هجران دَمی وصلتده اېتدی یاد پروانه‌.

جفا-ی هجریدن جانگه یېتیب، شوق-ی وصال بیرله

اېریب شمع گلخن‌یده، اېتمه‌دی فریاد پروانه‌.

یانر چون ناتوان خسته‌ مدام عشق‌نینگ آلاویده،

صبور اۉل، ایله عادت شېوه‌-ی استاد، پروانه‌!

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۷/۰۷/۲۵ |

قيرخ ساييسی‌نین سيرري

دوکتور بکير شیشمان
کؤچورن:عباس ائلچین

تورک کولتورو ايچريسينده اوچ، دؤرد، يئددي، دوققوز و قيرخ ساییلارین اؤزللیکله ديني و ادبي ایچَریکلی متنلرده سيخليقلا کئچديگي بيلينمکده‌دير. بو ساییلارین بير قيسمي ميفولوژيک دؤنملره قدر چاتا بيلديگي کيمي بير قيسمي ده تاريخي سورَچ ايچريسينده چئشیدلی دينلرين، کولتورلرین و ادبي اورونلرین ائتکیسیله اؤِزل و سمبولیک بير آنلام قازانميشلار. بونلارين ايچريسينده اؤِزللیکله قيرخ ساييسی‌نین اؤِزل بير يئري واردير. قيرخ سايیسي اورتا دوغو، اورتا آسییا، آنادولو و ايراندا یایغین بير بیچیمده بيلينمکده و ده ایشله‌دیلمکده‌دير. بو سایی داها چوخ ایشلَوسل و تخمينن بير رقمي ايفاده ائتمکله بيرليکده سمبولیک بير آنلامي واردير. ریاضییات باخیمیندان 1، 2، 4، 5، 8، 10 و 20-ه بؤلونه بيلر و بو اؤزللیگيندن اؤتَري ده برکتلي بير سایی اولاراق قبول گؤرموشدور.

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۷/۰۷/۱۶ |

قوْجانينگ آتي 

بير زامانلاردا بير اوْبادا پۇقارا قوْجا ياشاپدير. اوْنۇنگ اۆيتگِشيک آق بدِوي بوْلانليغي اۆچين، حاتدا تۆچجار بايلارام اوْنگا گؤرۆبيلمزچيليک إديپديرلر. تأجيرلر بۇ آت اۆچين اينگ يوْقاري نيرخ کسيپديرلر، يؤنه قارري هميشه: "بۇ آت يؤنه بير آتام دأل-ده، منينگ اۆچين اوْل اينسان. إيسِم، آدام يالي سيزيان دوْستۇنگي هي-ده ساتيپ بوْرمي؟" ديييپ، جوْغاپ بريأن إکن. 
بۇ قوْجا يوْقسۇل بوْلسا-دا، آتيني ساتماغا دؤزمأندير. گۆنلرده بير گۆن اوْل بدِوينينگ آت‌ياتاقدا يوْقدۇغيني بيليپ قاليپدير. اوْنۇنگ أهلي قوْنگشي-قوْلاملاري ييغنانيشيپ: 
– سن آدامينگ بيدِرِگي إکنينگ. بيز ايرۇ-گيچ شۇ آتينگ گۆرۆم-جۆرۆم إديلجکديگيني بيليأرديک. اوْني ساتان بوْلسانگ، قوْوي بوْلاردي. بۇ بت‌باغت‌چيليغينگ اۇلۇسي – ديييپديرلر. 
قوْجا: – بيله زاتلاري ساماهيللامانگ. دينگه بدِوينگ آت‌ياتاقدا يوْقدۇغيني ياتلادايينگ، وسسالام. بيزينگ بيليأن زاديميز-آ دينگه شوْل، قالانلاري دينگه چاقلاما. بيز مۇنۇنگ باغتمي بت‌باغت‌چيليقمي يا-دا حاييرمي-شرمي نأمه‌ديگيني بيلِمزوْق آخيرين، چۆنکي بۇ دينگه بوْلان واقا. ايندي نأمه بوْلجاغينام بيليأن يوْق – ديييپدير.

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۷/۰۷/۱۱ |

بختیار واهاب‌زاده ياراديجيليغيندا آنا ديليميزين مؤوقئعيي 
شابي‌زاده ووصال علي اوغلو 
سومقاييت دؤولت اونيوئرسيتئتي

کؤچورن: عباس ائلچین

    ديل هميشه میلّی اؤزونو درک ائتمه باخيميندان خالقين تاريخينده آپاريجي مؤوقئع توتموشدور. آذربايجان ادبي ديل تاريخينه غييابي سياحت ائتسک و دؤورون آذربايجان ديلي ايله، موعاصير آذربايجان ديلي آراسيندا اساسلي فرقلري موشاهيده ائده بيلريک. هله اوزاق کئچميشدن بو گونه ديل موجاهيدلري‌نین مقصديؤنلو امگي سايه‌سينده موعاصير آذربايجان ديلي موکمّل سويييه‌يه چاتميشدير. ديل هم ده مخصوص اولدوغو خالقين اينتئللئکتوال سوييّه‌سي‌نین بيلاواسيطه گؤستريجيسيدير. آذربايجان خالقي دا دونيا‌نین ان قديم خالقلاريندان بيري اولدوغو اوچون، اؤزو قدر قديم اولان ديل تئندئنسيياسينا ماليکدير. بوتون ديللر کيمي آذربايجان ديلي ده ايکي ايستيقامتده يارانيب اينکيشاف ائتديگي اوچون، بو ديلين تاريخيني ايکي نؤوعه آييرماق لازيمدير.

1. آذربايجان شيفاهي ادبي ديل تاريخي.
2. آذربايجان يازيلي ادبي ديل تاريخي.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۷/۰۷/۰۳ |

بختیار وهاب‌زاده‌نین آناديلي اوغروندا موباریزه‌سی 
دوکتور اردال کارامان

قافقاز اونیوئرسیتئتی تورک دیلی و ادبییّاتی بؤلومو

کؤچورن: عباس ائلچین

اؤزت 
روسلارين، آذربايجاني ايشغال ائتمه‌سييله بيرلیکده هر آلاندا چئشیدلی دَیيشيکليکلر یارانیر.  بو آلانلاردان بيريسي ده ديلدير. بو تاریخدن إعتيبارن آذربايجان تورکجه‌سي ايکينجي پلاندا قالير. روسجا‌نین اؤن پلاندا توتولدوغو بو دؤنمده، آيدينلارين آناديلين اؤنميني وورغولايان چئشیدلی چاليشمالارلا خالقي بيلينجلنديرديکلريني گؤروروک. بو آيدينلاردان بيريسي ده شئعیرلرييله بير عؤمور بويو آناديلي‌نین گرکليليگيني وورغولايان بختیار واهاب‌زاده‌دير. واهاب‌زاده‌‌نین، سوْوتئتلر بیرلیگي دؤنمينده، اؤِزنه مخصوص بير اوسلوبلا، میلّتين گله‌جگي و دوامي اوچون آناديلي‌نین اؤنميني و گرکليليگيني وورغولاديغيني، بو آلاندا قلمييله موباریزه ائتدیگیني گؤرمکده‌يیک. چاليشماميزدا، شاعيرين، بوتون باسقيلارا باخمایاراق، بو اوغوردا وئرميش اولدوغو موباریزه‌نی اله آلديق. 

آچار سؤزلر: بختیار واهاب‌زاده، آناديلی، شئعیر، موباریزه 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۷/۰۷/۰۱ |