عظیم‌زاده عظیم آسلان اوغلو (7 مای1880-15 اییون 1943)- آذربایجانلی رسّام، آذربایجانخالق رسّامی(1927)، امک قهرمانی01927)،آذربایجان کاریکاتورا صنعتی‌نین بانیسی.

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۷/۱۲/۲۹ |

یوسف آقچورا

یۇسف‌بیگ حسن اوْغلۇ آقچۇرالی(تورکجه: Yusuf Akçura) (تاتارجا: Yosif Aqçura /Йосыф Акчура) — تۆرک تاریخ قۇرۇمۇنۇن صدری.تۆرکچۆلۆک ایدئیاسی‌نین اؤنده گئدن تمثیلچیلریندن اوْلان یۇسف  آقچۇرالی سیاسی تضییقلر سببیندن بیر نئچه ایل پاریس شهرینده مۆهاجیر حیاتی یاشامیشدیر. اصلاً تاتار اصیللی تۆرک اوْلان یۇسف  آقچۇرالی عئلمین مۆختلیف ساحه‌لرینده چالیشمیشدیر. یازدیغی عئلمی و پۇبلیسیستیک اثرلره گؤره قیسا مۆدّتدن سوْنرا بیر واختلار مۆهاجیرت ائتمه‌لی اوْلدۇغۇ تۆرکیه‌ده یئنیدن سئویلمگه باشلامیشدیر. یۇسف  آقچۇرالی 1935-جی ایلده ایستانبۇل شهرینده اۆرک تۇتماسیندان دۆنیاسینی دَییشمیشدیر.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۷/۱۲/۲۸ |

سلطان‌مجید غنی‌زاده

سلطان‌مجید غنی‌زاده- آذربايجا‌نین تا‌نینميش معاريف خاديمي، مۆعلّيم، يازيچي، ترجۆمه‌چي، ژۇرناليست، بير سيرا لۆغتلر، درسليکلر، بديعي اثرلر، فئليئتوْنلار مۆليفي. 

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۷/۱۲/۲۶ |

آذربايجان ائتنوکولتورولوژي سيستئمينده خالق بايراملارينا داير 

ساميليا خوُردامييئوا 
پروفئسور،روسييا فئدئراسيياسي 
قاليب ساييلوو 
فيلولوگييا اوزره فلسفه دوکتورو، دوسئنت، آذربايجان 
کؤچورن: عباس ائلچین

خولاصه 
مقاله‌ده معيشتيميزده و مدنییّتيميزده گئنيش ياييلميش خالق بايراملاري‌نین تاريخيندن و اونون کئچيريلمه‌سيندن بحث ائدير. اوزون ايللردن خالقين اينانجلاريندا يئر آلان بايرام و اونون آيينلري، ايجرا اولونما مئخانيزمي اؤيره‌نيليب اوخوجولارا تقديم اولونور. داها چوخ فولکلورشوناس ع.جعفرزاده‌نین ياز بايراملاري و اونلارين مراسيم سئمانتيکاسي شرح ائديلير. 
 

آچار سؤزلر: خيزير، بايرام، نووروز، آيين. 

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۷/۱۲/۱۶ |

ایل‌آخیر چرشنبه - تورپاق چرشنبه‌سي 

أپوْش ولي‌يئو
آمئا فولکلور اينستيتوتو، "فولکلور و يازيلي ادبيات شؤعبه‌سي"‌نین بؤيوک علمي ايشچيسي، فيلولوگييا اوزره فلسفه دوکتورو 

اويانيش، ديريلمه، جانلانما
    خالقيميزين ان قديم و میلّي بايرامي اولان نووروزا قدر دؤرد چرشنبه - "سو چرشنبه‌سي" ،"اود چرشنبه‌سي" ،"يئل چرشنبه‌سي" و "تورپاق چرشنبه‌سي"‌نین هر بيري خوصوصي مراسيملرله قئيد ائديلير. بو چرشنبه‌لر اينسا‌نین 4 عونصوردن ياراديلماسي ايله باغلي ديني-ميفيک گؤروشلري سيمووللاشديرير و ریتوُال-ميفولوژي سئمانتيکاسيندا ياراديليش پروسئسيني ديناميک اولاراق ايشاره‌له‌يير. سونونجو چرشنبه اولان تورپاق چرشنبه‌سي خالق آراسيندا "يئر چرشنبه‌سي" ،"ایل‌آخیر چرشنبه" ده آدلانير و بير چوخ بؤلگه‌لرده، حتّي نووروز بايراميندان دا چوخ طمطراقلا قئيد اولونور. تورپاق چرشنبه‌سينده تونقال قالانماسي، پلوو دملنمه‌سي، سمني جوجرديلمه‌سي، خونچا حاضيرلانماسي، قاپي پوسما، شام يانديرما، بايراملاشما، فالا باخما، مزار زیيارتي و س. کيمي خالقيميزين قديمدن بو گونه کيمي ياشاتديغي بير چوخ عادت-عنعنه‌لر وار. ايناما گؤره بو چرشنبه واختي تورپاق اويانير، اوتلار جوجرير، آغاجلار تومورجوقلايير کي، بو دا اينسانلارا باهارين گليشيندن موژده وئرير. تورپاق اينسانلار اوچون موقدّسدير، ياراديليشين مادّي اساسي حساب ائديلير. تورپاغين موقدّسليگي هم ده وطن، يورد، ائل-اوبا آنلاييشي ايله ده باغليدير. بو ايسه ايلک نؤوبه‌ده اينسا‌نین ياراديليش ميفيندن قايناقلانير. يازدا تورپاغين اويانماسي ديريلمه، جانلانما آنلاييشي ايله علاقه‌داردير.تورپاق چرشنبه‌سيندن سونرا تورپاق اويانير، اکينه حاضير اولور. توخوم سپيلير، باغ-باغچالاردا يئني آغاج تينگلري اکيلير.

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۳۹۷/۱۲/۱۱ |

ایل‌آخیر چرشنبه‌لرين ميفولوژي قايناقلاري

 رامازان قافارلي 

فیلولوگییا اوزره عئلملر دوکتورو، پروفئسور

     خالقيميزين میلّي معنوي دَيرلر سيستئمينده اؤنملي يئر توتان يازقاباغي ریتوُاللار دونيا‌نین يارانماسيندا ايشتيراک ائدن دؤرد عونصورله (سو، اود، تورپاق، هاوا) علاقه لنديريلير. بو ریتوُاللار آذربايجان تورکلري‌نین ميفيک تفکّورونون ايزلريني ياشادان قايناق کيمي چوخ عوضسيزدير. 
ایل‌آخیر چرشنبه‌لرله باغلي مولاحيظه‌لرده اساس عونصورلرله علاقه‌لنديريلن هفته‌لرين آرديجيلليغي، دوزومو، ماهیيتي و مرامي شرح اولونور. نووروز بايرامي‌نین منشأييني اساساً زردوشتلوکله باغلايان تدقيقاتچيلارين فيکرينه گؤره، چرشنبه‌لردن بيرينجي تورپاق، ايکينجي يئل، اوچونجو سو، سونونجو اوددور. اونلار قناعتلريني بئله اساسلانديريرلار کي، "نووروزون بيرينجي هفته‌سي تورپاق آييلير.اوتلار قالخير، آغاجلار ياشيللانير، آداملار چؤل ايشلرينه باشلاييرلار. ايکينجي هفته يئل آييلير، کولک اسير، آغاجلار چيچکله‌يير. اوچونجو هفته سو آييلير، آداملار سويون اوستوندن توللانيب آيدينليغا چيخيرلار. دؤردونجو هفته‌ده اود آييلير. آداملار قيشدان قالان آغيرليغي، خسته‌ليگي اود اوستونه تؤکورلر، اوستوندن توللانيب يونگوللشيرلر". 
لاکين سون آراشديرمالار، حاقلي اولاراق، نووروزون منشأيي‌نین زردوشتلوکدن چوخ-چوخ قاباقلارلا، باشليجا اولاراق مالدارليقلا، اکينچيليکله، بير سؤزله، آقرار تصروفاتلا، تفکّور پلا‌نیندا ايسه تورکون قديم ميفيک گؤروشلري ايله باغلي اولدوغونو ثوبوت ائدير. نووروزون کؤکونون چوخ درين قاتلاردا دايانديغي، اولو اجداديميزين طبيعتده‌کي دَييشيکلري سئزديگي، تقويم دوزومونون آرديجيلليغيني آنلاماغا باشلاديغي چاغلارلا سسلشديگي آچيق-آيدين گؤرونور. آنجاق چرشنبه‌لرين نؤوبه‌لشمه‌سي ايله باغلي شرحلرده بير قدر فرقلي مقاملار نظره چارپير. اگر نووروزدان دؤرد هفته چيخساق، اوندا ازل چرشنبه قيشين شاختالي چاغينا دوشور. تورپاغين اويانماسي، اوسته‌ليک ده قارين آلتينداکي اوتلارين جوجرمه‌سي، آغاجلارين يارپاقلاماسي اينانديريجي دئييل. ايکينجي چرشنبه‌ده آغاجلارين چيچکله‌مه‌سي ده يئرينه دوشمور. چونکي هله قاباقدا دلي مارت گلير. 
اودون آخير چرشنبه‌ده اويانماسي و آداملارين اؤز آغيرليقلاريني اونون اوستونه تؤکمه‌سي فيکري ده نووروزو اودو موقدّس سايان زردوشتلوکله باغلاماق قناعتيني آلت-اوست ائدير. فيکرين اؤزونده باشقا بير اويغونسوزلوق دا وار: تورپاغين و هاوا‌نین اويانماسي، ايسينمه‌سي اوچون سبب و واسيطه اولماليدير. بو واسيطه اود چرشنبه‌سيدير کي، او، آخيردا دئييل، سولارين بوزونون سينماسيندان سونرا گلير، يعني ايکينجي‌دير. اونون موطلق شکيلده همين عونصورلردن اولده مئيدانا گلمه‌سي لازيمدير. 

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۳۹۷/۱۲/۱۰ |

نسل كشي خوجالي صفحه خونين تاريخ بشر

     نسل كشي خوجالي وحشتناكترين جنايت نسل كشي‌ مي باشد كه در طي جنگ اشغالگرانه ارمنستان بر عليه آذربايجان بر شهروندان عادي آذربايجان روا داشته شده است. 27 سال از اين فاجعه خونبار كه تداوم دويست سال سياست پاكسازي قومي و نسل كشي نژادپرستان متجاوز ارمني بر عليه ملتمان مي‌باشد مي‌گذرد. در شب گذر از 25 به 26 فوريه 1992 نيروهاي مسلح ارمنستان به شهر خوجالي حمله‌ور شده، با پايمال كردن تمامي حقوق بين الملل، منجمله حقوق بشردوستانه بين‌المللي تجهيزات زرهي را وارد آنجا كرده، شهروندان عادي شهر را به طرزي وحشيانه تار و مار نمودند. از اهالي شهر كه در محاصره نيروهاي مسلح ارمنستان قرار گرفته بودند 613 نفر، منجمله 106 زن، 63 كودك و 70 سالخورده كشته شده، 487 شهروند عادي به شدت مجروح گشته و 1275 نفر نيز به گروگان گرفته شدند.

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۳۹۷/۱۲/۰۷ |

نجفزاده عزيزآغا بايرام اوغلو 
فيلولوگييا اوزره فلسفه دوکتورو 
     موسلمان-تورک ميفولوگيياسي‌نین اساس صورتلريندن بيري اولان خيزير آدي نه ايسلاميیتين موقدّس کيتابي قورآندا، نه ده اوندان اؤنجه‌کي سماوي کيتابلاردا چکيلمه‌سه‌ده، تورک خالقلاري آراسيندا ان پوپوليار، اينانجلاردا اؤزونه‌مخصوص ستاتوسو اولان بير موقدّس‌دير. دين‌شوناسلارين فيکرينجه، "کهف" سوره‌سي‌نین 60-جي آيه‌سينده موسا‌نین ايکي دنيزين قوووشدوغو يئرده گؤروشمک ايسته‌ديگي، 80، 81، 82-جي آيه‌لرينده ايسه يول يولداشي اولوب اوندان عئلم اؤيرنديگي شخص محض خيزيردير. 12-13. عصر منبعلرينده طبري، جوزی، قُرطبي کيمي مؤليفلر خيزيرلا باغلي افسانه و روايتلري توپلاميشلار. تدقيقاتچيلار اونون آدي‌نین باليا، کونيه‌سي‌نین ابو ال-عباس، لقبي‌نین ال-خيزير اولدوغونو يازير. خيزير سؤزو ايسه موختليف منبعلرده فرقلي ايضاحيني تاپير. بونلارين سيراسيندا ان گئنيش ياييلاني همين ايفاد‌نین عربجه"ياشيل" ،"ياشيلليق" آنلامينا گلمه‌سيدير. بئله کي، روايته گؤره، خيزير پئيغمبره وئريلن مؤعجيزه‌لردن بيري‌نین آياق آتديغي، اَيلشديگي هر يئرين ياشيللاشماسي اولدوغو اوچون او، بو لقبي آلميشدير. 

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۷/۱۲/۰۲ |

تورک ميفولوژي تفکّورونده خيدير نبي بايرامي 
اولکر نبي‌يئوا
باکي دؤولت اونيوئرسيتئتي‌نين پروفئسورو، فيلولوگييا اوزره عئلملر دوکتورو 

    تورک‌سويلو خالقلارين ميفيک دوشونجه‌سينده طبيعتين اويانيشيني موژده‌له‌ين، يازين، ياشيلليغين صبيرسيزليکله گؤزله‌نيلمه‌سيني ترننوم ائدن، بوللوق، برکت، فيراوانليق اينانجلارينين رمزي کيمي اوزون عصرلر بويو يوردوموزدا کئچيريلن بايراملاردان بيري "ياز آغزي خيزير" ،"خيدير نبي" ،"خيدير ايلياس" ،ياخود "قيش‌ياريسي" بايراميدير. بو بايرام تاريخاً اساساً کيچيک چيلله‌نين حؤکم سوردوگو عرفه ده، داها دوغروسو، فئورالين ايلک اون‌گونلوگونده، تقريباً فئورالين 9-11-جي گونلرينده کئچيريلميشدير. 

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۳۹۷/۱۲/۰۱ |