تورک میفولوژی‌سینده قوربان 

  اینسان و توپلوم حیاتینی ائتکی‌له‌ین عونصورلر آراسیندا اینانج‌لار اؤنملی بیر یئر توتور. شخصیتین مئیدانا گلمه‌سینده، عاییله فردلری آراسینداکی باغلارین مؤحکم بیر قورولوشا اوتورماسیندا، توپلوم عوضولری ایله اولان ایلیشکی‌لرین تشکیل ائدیلمه‌سینده، اینکیشافیندا و ایجرا ائدیلمه‌سینده اینانج‌لارین رولو بؤیوک‌دور.‌[1] 

  بیز بو مقاله‌میزده، ائورنسل بیر عیبادت اولان قوربانین تورک میفولوژی‌سینده‌کی یئرینی تثبیت ائده‌رک بو عیبادتین، گونوموزه نئجه عکس اولوندوغونو اورتایا قویماغا چالیشاجاغیق. 

يازان : عباس ائلچین شنبه ۱۴۰۰/۰۴/۲۶ |

 احمد بیگ آغااوغلونون آزادلیق و دموکراسی آختاریش‌لاری 

بدیرخان احمدلی  

 احمد بیگ آغااوغلونون یارادیجی‌لیغی‌نین سونونجو دؤورو (1920-30-جو ایل‌لر) هم ماهیتی، هم ده مضمونو باخیمیندان یئنی بیر مرحله  تشکیل ائدیر.      

   "تورک تشکیلاتی-اساسیّه‌سی‌"  (1925)،  "‌اوچ مدنیت‌"  (1927)،  "‌اینگیلیس و هیندیستان‌"  (1929)،  "‌سربست اینسان‌لار اؤلکه‌سینده‌"  (1930)،  "‌تورک حوقوق تاریخی‌"  (1931-1933)،  "‌من کیمم؟‌"  (1936)،  "‌دؤولت و فرد‌"  (1936)،  "‌ایران و اینقیلابی‌" ،  "کؤنولسوز اولماز‌"  (1929)،  "‌تکامول‌مو، اینقیلاب‌می؟!‌" ،  "‌سربست فیرقه خاطیره‌لری‌"  (1931) کیمی اثرلرینده و یوزلرله مقاله‌لرینده یئنی جمعیت قوروجولوغونون تاریخی، نظری، موعاصیر آسپکت‌لری ایله باغلی درین تحلیل‌لر آپاریر. بو اثرلردن بیری 1930-جو ایلده آنکارادا تامام‌لادیغی  "‌سربست اینسان‌لار اؤلکه‌سینده‌"  آدلی فلسفی تراکتاتی‌دیر. 30-جو ایل‌لر تورکیه‌سینده (بو زامان تورکیه  بیرپارتیالی سیستمه مالیک ایدی و هله دموکراسی تام اوتوروشدوغونو دئمک اولمازدی) بئله بیر اثرین اورتایا چیخماسینا یالنیز تعجوب ائتمک اولاردی. اصلینده، اؤزو ده سربست دوشونجه‌لی اینسان اولان ا.آغااوغلو بو اثرده هله هئچ اوروپادا بئله مؤوجود اولمایان بیر دموکراسی‌نین، آزاد جمعیتین کونتورلارینی جیزمیشدیر. اثرین بیر چوخ یئرینده اوتوبیوقرافیک جیزگی‌لر یئر آلسا دا، بو گون ده اوتوپیک گؤرونن فیکیرلره ده راست گلمک اولور. 

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۴۰۰/۰۴/۲۲ |

 بیر اؤزگورلوک حکایه‌سی

علی ایرماک

  -نه دوشونورسن؟ دئیه سوروشدو ماوی قانادلی قوش. 

  یاشیل قانادلی قوش بیر آز داها باخدی شوشه‌دن چؤله. بیر قفس ایچریسینده بو ائوه گتیریلمه‌لری‌نین اوزریندن خئیلی بیر زامان کئچمیش ایدی. هئچ ده موتلو دئییلدی دؤرد دیوار آراسیندا اولماقدان. داها دوغروسو قیزیل رنگینه بویانمیش بزکلی قفسیندن. 

  باشینی چئویردی یولداشینا. 

  -چؤلده اوچماق نئجه اولاردی اؤزگورجه؟ دئیه سوروشدو. 

  ماوی قانادلی قوش یولداشینا باخدی. سؤیله‌دیکلری چوخ غریبه  گلیردی. 

  -چؤلده اوچماق‌می؟ سن دلی‌سن‌می؟ بیز چؤلده یاشایا بیلمه‌ریک کی! 

  یاشیل قانادلی قوش گولومسه‌دی. آنجاق غملی ایدی. تکرار چؤلو ایزله‌مگه باشلادی. ماس-ماوی گؤی‌اوزونه باخدی. یاشیل آغاج‌لارا تک-تک گؤز گزدیردی. آغاج بوداق‌لاریندا ماهنی اوخویان اؤز سویداش‌لارینا تک-تک گؤز گزدیردی. اونلارا غیبطه ائتدی. ایچیندن،  "‌من ده سیزلر کیمی اؤزگور اولسایدیم، نه قدر ده گؤزل اولاردی‌"  دئیه کئچدی. 

  ماوی قوش اوتاغی‌نین ایچریسینده بیر اوچوش گزدیکدن سونرا قفسی‌نین ایچینه گیردی. سوقابیندان بیر ایکی قورتوم سو ایچدی. قفسیندن چیخیب تکرار یولداشی‌نین یانینا قوندو. یولداشی هله چؤلو ایزله‌ییردی. اوزون سوره سس‌سیزجه ایزله‌دیلر چؤلو. یاشیل قانادلی قوش یولداشینا دؤندو.    

  -صاحیبیمیز پنجره‌نی آچدیغیندا بیر فورصت تاپیب قاچاجاغام. اؤزگورجه قاناد چیرپاجاغام ماوی گؤیده. آغاج‌لارین بوداق‌لاری آراسیندان منه سسلنن یولداش‌لاریملا صؤحبت ائده‌جگم. 

يازان : عباس ائلچین چهارشنبه ۱۴۰۰/۰۴/۱۶ |

روس کولتورونده تورک ایزلری 

سحر ممیش 

  تورک‌لرین چینلی‌لر، فارس‌لار و عرب‌لردن سونرا ان اسکی قونشولاری اؤنجه روس‌لار سونرا دا بوتون اسلاولاردیر. اسلاولارین مین بش یوز ایله یاخین سوره ایچینده دایماً بیر تورک قؤومونون قونشوسو اولمالاری؛ تیجارت، اکونومی و یئرلشیم باخیمیندان بیربیرلری ایله یاخین تماس ایچریسینه گیرمه‌لرینی ساغلامیشدیر. بئله‌لیکله روس کولتورونده تورک تاثیرلری اورتایا چیخمیشدیر.    

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۴۰۰/۰۴/۱۰ |

قاری داغی

الیاس افندی‌یئف

شهر اوتوز دوققوز گون موحاصیره‌ده قالاراق، اوزاق مملکتدن قوشون چکیب گلمیش شاهلا ووروشدو. قیرخینجی گون شاهین یگیرمی یاشلی جسور اوغلو مالک‌تاج بئش یوز نفر سئچمه پهلوانلا حاصارین بیر طرفیندن هوجوم ائدیب شهره گیردی. اونون آردینجا بوتون قوشون یول تاپیب شهره دولدو.   

  یئرلی اهالی‌نین عینادیندان و تسلیم اولماق اوچون دفعه‌لرله ائدیلمیش تکلیفی ردّ ائتمه‌لریندن غضب‌لنمیش شاه، وزیری تای‌گؤز یوسفی چاغیریب کیمسه‌یه آمان وئرمه‌مگی امر ائتدی.     

  تای‌گؤز یوسف شهرین ساغ قالمیش یئددی مین اهالیسینی اوشاقدان-بؤیویه قیلینجدان کئچیردی. ائولر داغیلدی. قان سو یئرینه آخدی.   

  اوچ‌گونلوک قیرغیندان سونرا شاه شهردن چیخیب یاشیل بیر تپه اوستونده چادیرلار قوردوردو. اوچ گون، اوچ گئجه شادیانالیق ائتمگی، غالیبیت باده‌لری قالدیرماغی قوشون اهلینه امر ائتدی. 

يازان : عباس ائلچین جمعه ۱۴۰۰/۰۴/۰۴ |

اوکراین‌-ین تورک اصیللی کوْبزاری

توْکماک شهریندن 1212-جی ایلده اؤلن بیر قوپوزچو اوزانین مزاری تاپیلمیشدیر. سینه داشینا سوریان الیفباسی ایله یازیلیب:  "بو قبیر کوْبزار مئنگو تاش‌ین‌دیر‌"‌. مئنگو تاش نسطوریان تورک ایدی. نسطوریان‌لیق یاری مسیحی، یاری یهودی مذهبینده اولان بیر طریقت‌دیر.‌

  کوْبزار قوپوزچو ار دئمک‌دیر. کوْبزارلار چالدیقلاری قوپوزون صدالاری آلتیندا ماهنی‌لار اوخویار، داستان‌لار دانیشاردیلار. کوْبزار و قوپوز سؤزلری‌نین کؤکونده تورک دیل‌لرینده‌کی   "‌قو‌"  سؤزو دورور. تورکلرین و اوکراین‌لی‌لارین اجدادلاری گؤیلردن گلن سِحرلی سسلره قو دئییردیلر. بونا اویغون اولاراق آذربایجان تورکجه‌سینده  "‌قو دئسن، قولاق توتولار‌"  دئییمی واردیر.  

يازان : عباس ائلچین سه شنبه ۱۴۰۰/۰۴/۰۱ |