
غلامحسین ساعدی؛ دويغو و ايضطيرابلاريني پانتوميملرينده عکس ائتديرن يازيچي
پروانه مممدلي
تبريزده دوغولان، عؤمرونون سون ايللريني پاريسده ياشاييب يارادان،ايستعدادلي آذربايجانلي ناثير غلامحسین ساعدی جمعي 53 ايل عؤمور سورسه ده دونيا ادبياتيندا اؤز ايمضاسيني قويا بيلدي.
ساعدی بوتون عؤمور بويو اؤز سينهسينده بير آغري داشيدي. ساعدیيه گؤره" بوتون آذربايجان تورکلري (گونئي آذربايجان نظرده توتولور.پ.م.) دوغولان گوندن ديلسيز ايديلر…"اهاليسينين اکثريتي آنا ديليندن محروم اولان خالقين دانيشيغي بير نؤوع پانتوميم اويونونا بنزهيير-بونو دا ساعدی سؤيلهميشدي.و تأسوفلر اولسون کي،بو حال بو گون يئنه ده داوام ائدير… ساعدی فارسجا يازماغا محکوم اولونسا دا،بديعي اثرلرينده ده، پوبليسيستيک يازيلاريندا دا دايم بو مؤوضويا توخونوردو.
چوخشاخهلي ياراديجيليغا ماليک اولان غلامحسین ساعدی دراماتورق، ناثير، پوبليسيست، سسئناريست، ائتنوقراف، ترجومهچي کيمي زنگين و رنگارنگ بير ایرث قويوب گئتميشدير. غلامحسین ساعدی جنوبي آذربايجاندا و ايراندا ميستيک رئاليزم مکتبينين بانيسي ساييلير.اونون اثرلري ياشاديغي اؤلکهنين حودودلاريني آشميش،گئنيش شؤهرت قازانميشدير سسئناريسي اساسيندا چکيلميش "اؤکوز(گاو)" فيلمي بئرلينفيلم فئستيواليندا بيرينجيليک اؤدولو آلميشدير. 1982-جي ايلدن فرانسانين پايتاختي پاريسده ياشايان غلامحسین ساعدینين يازديغي سسئناريلر اساسيندا بو اؤلکهده تاماشالار حاضيرلانميش،فيلم چکيلميشدير. غلامحسین ساعدینين «بيلده ياس» حئکایهلر سيلسيلهسي، «قورخو» حئکایهلر مجموعهسي، «من، کئچل و کئيکاووس» حئکایهسي 70-جي ايللرده روس ديلينه ترجومه ائديلميشدير.

اورتاق اونسییّت (تورکجه) دیلینه گئدیلن یولدا جیدّی آددیم
قازاخيستان پرئزيدئنتي نورسولطان نازاربايئو لاتين اليفباسي اساسيندا قازاخيستان اليفباسينين واحيد استاندارتينين حاضيرلانماسي ايله باغلي سرانجام ايمضالاييب.
صنعت.آز-ين خبرينه گؤره، بو بارهده قازاخيستانين دؤولت قزئتي اولان "ائگئمئن قازاقستان" قزئتينده معلومات يئر آليب. سرانجاما اساسن 2017-جي ايلين سونونا کيمي لاتين قرافيکي ايله واحيد قازاخيستان اليفباسي استاندارتي حاضيرلانماليدير. ن. نازاربايئو يئني اليفبانين اؤيرهنيلمهسي اوزره موتخصيصلرين 2018-جي ايلدن ايشه باشلاماسي و اورتا تحصيل موسسيسهلري اوچون يئني اليفبا ايله درسليکلرين حاضيرلانماسي بارهده ده گؤستريش وئريب. پرئزيدئنت بيلديريب کي، 2025-جي ايلده قازاخيستان آرتيق سندلشمهني، دؤوري نشرلري و درسليکلري لاتين اليفباسي ايله چيخارماليدير.
خاطيرلاداق کي، 1929-1940-جي ايللرده قازاخيستان لاتين اليفباسيندان ايستيفاده ائديب.
![]()
"باشقورد" ديلي و "باشقورد" ائتنونيمينه بير باخيش
باشقوردلار جنوبي اوُرالدا ياشايان تورک قؤوملريندندير. بو خالق حاقدا ايلکين معلوماتلار 9-10-جو يوزايل منبعلرينده "باشگيرد" ،"باشکئرد" ،"باشچئرت" ،"باشچارت" و ديگر آدلار آلتيندا بوگونوموزه گليب چاتيب. خالقين آدي باشقورددور. باشقوردستان رئسپوبليکاسينين آدي و منشأيي ده ائله بو ائتنونيمه گئديب چيخير. باشقوردستان و باشقوردلار حاقدا معلوماتلاریمیز آزدير. رئگيونال باخيمدان آذربايجان اراضيلريندن سون درجه کناردا ياشاسالار دا، بو خالقلا باغلي تاريخي، گئنئتيک، ائتنوقرافيک، ادبي، مدني پروسئسلردن معلوماتلي اولماغيميزا گرک وار. قديم يازيلي آبيدهلرده باشقوردلارين تورک قبيلهلرينه منسوبلوغو کونکرئت اولاراق گؤستريلير. مثلا، ماحمود کاشغارينين "ديوان لغات التورک" اثرينده باشقورد ديلينين قيرغيز، قيپچاق، اوغوز، توُخسي، ياغمي و ديگرلريله ياخينليغي ثوبوت اولونور. بو اثرده باشقوردلار "ايييرمي موهوم و ايلکين تورک قؤوملريندن بيري کيمي" تقديم ائديليب.

Go’ro’g’lining tug’ilishi
Bir vaqtlar Turkman eli Urganchga qarar edi. Zamonlar ag'darilib, Urganch podsholigi barham topib, Urganchda bir podsho turadigan bo'lib qoldi. Undan keyin taka, yovmit, ersari, ko'klang turkmanlarining oqsoqollari bir joyga yig'ilib, Og'alibek deganni podsho ko'tarib, Yovmitni o'rtaliq, deb Yovmitda bir qulay joyni Og'alibekka o'rda qilib berib, bozor yurgizdirib qo'ydilar. Turkman chochuv o'tirganligi sababli qizilboshlar har doim turkmanga yov bo'lib kelib, bu yog'idan, u yog'idan talab, mol, odam o'lja qilib ketar edi. Og'alibek hcch qizilboshning uddasidan chiqa bilmas edi. Og'alibekning Gajdumbek, Hasanbek, Ahmadbek degan uch o'g'li bor edi. Gajdumbek bilan Hasanbek, otasi Og'alibekning qirq yigitlari el qo'rib yurar edi, Ahmadbek bo'lsa, hali yosh edi.