ŞORA BÄTİR

Aktajıdıñ Ali-biy
At beline mingen biy,
At beline mingeş te,
Ilaw ala şıkkan biy,
Ilıw ala şıkkaş ta,
Eldiñ şeti Narik dep,
Kart Narikke kelgen biy.
Aktajıdıñ Ali-biyi keldi dep,
Awlağına kart Narik,
Süyrep otaw kondırdı,
Emegine kart Narik,
Semiz koylar soydırdı.
Suwsınına kart Narik,
Arakı-ballar kuydırdı.
Otawına tupedi,
Koyınıñ etin yemedi
Arakı-balın işpedi,
At üstinnen akırıp,
Ilaw sorap turdı biy.
Arğımaktai altaw berdi – almadı,
Ebeden yetew berdi – almadı,
El yetpesti yete berdi – almadı,
Kus yetpesti kosa berdi – almadı,
Dört tuyağı tağalı,
Kuyrığı yalı kınalı,
Bozdı berdi – almadı.

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۳۱ |

Edige Destanı

Dr. Aziz Sütbaş

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۳۱ |

Kiçinеkеy хаnzаdа

dе Sеnt-Ekzyupеri

 Mаzmunu

Sеnt-Ekzyupеri özünün nаgız tаlаnt kumаrınаn cаrаlgаn çıgаrmаlаrdı cаzgаn cаnа аl çıgаrmаlаr аrkıluu sаn-esеpsiz оkurmаndаrdı bаktıluu kılgаn аşkеrе tаlаnttuu kаlеmgеrlеrdin biri. Аnın bul cоmоgu dа оkugаn аdаmdı bаlаlık dооru mеnеn dаgı bir irеt kеzdеştirip аdаmdаgı işеnim küçün dаñаzаlаyt.

                PDF:      Cüktöp аluu , Yüklə,  یوکله 

يازان : عباس ائلچین پنجشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۳۱ |

Köroğlu

Zaman-zamanda, eski zamanda bir dane at baqqan adam olğan. O at baqqan adamnı Zulumbiy padişa özüne ala at baqmağa. Ana, Zulumbiy padişanıñ bir yaylası bar eken. O, yayladan er yılı nalog bir at ala eken. Ana, künlerden bir kün Zulumbiy padişası at baqqan adamnı yibere. Bar, dey, yayladan dey begengen atıñnı al dey. At baqqan adam yaylağa kelse öyle atlar bar ki, adam aşaycaq. Birisini begenmey, bir qoturlı taynı begene. Qoturlı taynıñ üstüne minip kelse, cellâtçılar körüp, Zulumbiy padişasına yetiştireler. Ana, deyler, sizni ayıbe (Yu.A. – eriştirmek) alıp deyler, sizni külüp bir qoturlı tayın üstünde kele deyler. Çıqıñ ögüne, dey Zulumbiy padişa cellâtlarına, közüni oyıñ da atın tübüne ayaqlarını bağlap yiberiñ dey. Cellâtlar çıqalar ögüne, eki közüni oyalar at baqqan adamnı, ayaqlarını atın tübüne bağlap yibereler.

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۲۸ |

تورک دوشونجه‌سي‌نین عظمتلي آبيده‌سي 
آيتک ذاکيرقيزي (ممّدووا) 
فلسفه دوکتورو 

بوتون تورکلرين عئيني ديلده بيرلشه بيله‌جگيني ثوبوت ائدن آرقومئنت - “ترجومان” 

     تورک دونياسي‌نین بؤيوک دوهاسي ايسماييل بَي قاسپيرالي (1851-1914) مدنيیت تاريخينده ميثيلسيز خيدمت گؤسترميشدير. اونون ناشيري اولدوغو، اون دوققوزنجو عصرين سونو–ییرمینجی عصرين اوّللرينده چاپدان چيخان “ترجومان” قزئتي تورک خالقلاري‌نین دوشونجه‌سينده عظمتلي يئر توتور. بو ايل آپرئل آييندا “ترجومان” قزئتي‌نین 135 ايلليگيدير.
“ترجومان” قزئتيني ايسماييل بَي قاسپيرالي‌نین ان بؤيوک اثري آدلانديران بؤيوک موتفکّير يوسيف بَي آکچورا يازميشدير کي، “ترجومان” قزئتي اوتوز ايلدير مسلگيني، فيکريني اصلا دييشديرمه‌دن، فاصيله‌سيز داوام ائدير. “ترجومان” هر نوسخه‌سينده اؤز مسلگيني بئله ايفاده ائدير: "تورک، تاتار، آذربايجان، کوُموُک، نوْقاي، باشقيرد، اؤزبک، سارت، تارانچا، کاشغاري، تورکمن و ساير آدلارلا بيلينن تورک قؤوملري‌نین جومله‌سي آراسيندا ياييلميش و معلوم اولان “ترجومان” ،موسلمانلار آراسيندا معاريفين اينتيشارينا و ايسلام مکتبلري‌نین ايصلاحينا چاليشير. ساده و آچيق هر کس آنلاياجاق صورتده قلم ايشله‌دير".
تورکييه‌‌نین گؤرکملي ايجتيماعي خاديمي ضیا گؤک‌آلپ ميرزه فتعلی آخوندزاده‌ني و ايسماييل بَي قاسپيراليني روسييادا يئتيشن ايکي بؤيوک تورکچو آدلانديرميشدير. ميرزه فتعلی آخوندزاده‌نین "آذربایجان تورکجه‌سينده يازديغي اؤزونه‌مخصوص کومئدييالار، بوتون آوروپا ديللرينه چئوريلميشدير. قیریمدا “ترجومان” قزئتيني چيخاران ايسماييل بَي قاسپيرالي‌نین تورکچولوکده‌کي پرينسيپي "ديلده، دوشونجه‌ده و ايشده بيرليک" ايدي “ترجومان” قزئتيني شيمال تورکلري آنلاديغي قدر شرق تورکلرييله غرب تورکلري ده آنلاردي. بوتون تورکلرين عئيني ديلده بيرلشه بيله‌جگينه، بو قزئتين وارليغي جانلي بير آرقومئنتدير".

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۲۰ |

تورکون حيکمت خزينه‌سي تورکون دوشونجه طرزيدير

 بولودخان خليلوو، 
فيلولوگييا عئلملري دوکتورو، پروفئسور

     سؤز اينسان قلبينه يول تاپيرسا، اوندا موقدس‌لَشير، حيکمت خزينه‌سي کيمي اورکلري فتح ائدير، ديري و جانلي اولور. هر زاما‌نین، دؤورون ان توتارلي سيلاحي رولونو اوينايير. بئله حيکمت خزينه‌سي سيراسيندا تورکون يازيلي آبيده‌لري موهوم رول اوينايير. همين يازيلي آبيده‌لر تورکون حياتيني، معيشتيني، دونياگؤروشونو، پسيخولوگيياسيني، دوشونجه طرزيني ياشاتماقلا ياناشي، يارانديغي تاريخي دؤورون اؤزونه‌مخصوصلوقلاريني دا ياشادير. تورکون بئله يازيلي آبيده‌لري سيراسيندا "اوغوزنامه"-لرين، "قوتادغو بيليک"-ين، "دیوان لغات التورک" -ون و ديگرلري‌نین رولو بؤيوکدور. بو قبيلدن اولان کيتابلاردا سؤزلرين معنالاري چوخ مطلبلردن خبر وئرير. 
قئيد اولونان يازيلي آبيده‌لر کونکرئت بير تاريخي دؤوره عاييد منبعلر اولسا دا، اصلينده بير نئچه عصر اؤزوندن اوّلکي دوشونجه طرزيني ده عکس ائتديرير. مثلا، "اوغوزنامه"‌نین اون آلتينجی عصرين سونوندا، ياخود اون يئددينجی عصرين اوّللرينده قلمه آلينديغي گومان اولونسا دا، اصلينده بوراداکي آتالار سؤزو و مثللرين بؤيوک اکثريتي دوققوز-اون بيرینجی عصرلره عاييددير. دئمه‌لي، بوراداکي آتالار سؤزو و مثللرين اونودولماماسي‌نین سببي اونونلا باغليدير کي، تورکون ياراتديقلاري ائله تورکون اؤزونون ده حافيظه‌سينده، يادداشيندا، شوعوروندا هميشه ياشاييب و ايندي ده ياشاماقدادير.

يازان : عباس ائلچین یکشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۱۳ |

کيمليگيميزي تصديق ائدن میلّی ثروتيميز

سردار زئينال

فيلولوگييا اوزره عئلملر دوکتورو

     منيم اوچون هر بير سؤز بير تاريخ، هر سؤز بير تاريخي حاديثه،بير يئنيليک، بير وارليق، بير اونودولماز زاماندير. ديليميزده اؤز ايشلکليگيني ايتيريب تاريخين آرخيوينه قوشولان سؤزلر اؤزلري ايله برابر ايفاده ائتديکلري آنلاييشي، مفهومو، تاريخي ده دفن ائديب بيزدن اوزالاشيرلار. ديلين ايل‌به‌ايل اينکيشاف ائتمه‌سي، يئني سؤزلر قبول ائديب موعيّن سؤزلري ديلين آلت قاتينا گؤندرمه‌سي گونون رئال حاديثه‌سي کيمي داوام ائديب و داوام ائتمکده‌دير. بيزي احاطه ائدن ايجتيماعي موحيط، موختليف قوروملارين ياراديلماسي، يئني ايجتيماعي – سياسي موناسيبتلر ديليميزه اؤزلري ايله برابر يئني سؤزلر، يئني تئرمينلر، يئني ايفاده واسيطه‌لري ده گتيرير. بو گون آذربايجان ديليندن ايستيفاده ائدنلرين هاميسي‌نین باشا دوشدويو، هاميسي‌نین لئکسيکونونا داخيل اولان ائله سؤزلر واردير کي، اولا بيلسين کي، همين سؤزلرين بعضيلري قيرخ، اللي ايل بيزدن سونرا گلن نسيللر اوچون تاپماجايا چئوريله‌جک، معناسي آنلاشيلمايان بير ديل واحيدي اولاجاقدير. حسن اوغلودان باشلاميش، نسيمي، فوضولي، سئييد عظيم و ديگرلري‌نین اثرلرينده فعال صورتده ايشلنن اصل تورک سؤزلري واردير کي، بيز بوگون همين سؤزلرين معناسيني آنلاماقدا چتينليک چکيريک. آذربايجان تورکجه‌سينده يازديغي اثرلري ايله فخر ائتديگيميز بؤيوک اوستاد محمد فوضولي‌نین زمانه‌سي‌نین ان ساده ديلينده يازديغي غزللريني تام آنلاماق اوچون بو گون لوغتلرين کؤمگي اولمادان کئچينه بيلميريک.

يازان : عباس ائلچین دوشنبه ۱۳۹۷/۰۳/۰۷ |